Ακρίβεια

Όσο το ζήτημα της ακρίβειας παραμένει στην κορυφή των ανησυχιών των νοικοκυριών, τόσο θα εντείνεται και η δημόσια συζήτηση γύρω από τον λεγόμενο «πληθωρισμό της απληστίας» (greedflation) και το κατά πόσο αυτός συνέβαλε στην εκρηκτική άνοδο των τιμών. Εκείνοι που αποδίδουν ένα σημαντικό μέρος των ανατιμήσεων στη στρατηγική των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων για τη μεγιστοποίηση των κερδών τους δεν ανήκουν σε κάποιο περιθωριακό ρεύμα σκέψης, αλλά προέρχονται από τον πυρήνα της κυρίαρχης οικονομικής θεωρίας, όπως αυτή εκφράζεται από οικονομολόγους του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Μελέτη του ΔΝΤ καταδεικνύει ότι κατά την περίοδο του ισχυρού πληθωριστικού κύματος του 2022-2023 στην Ευρωζώνη, σχεδόν το 45% της αύξησης των τιμών αποδίδεται στην άνοδο των επιχειρηματικών κερδών. Αντιθέτως, το 40% συνδέεται με την αύξηση του κόστους των εισαγωγών, ενώ μόλις το 25% προήλθε από την άνοδο των μισθών.

Στην ελληνική περίπτωση, το φαινόμενο του greedflation έχει επισημανθεί από μελέτες τόσο του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής όσο και της Τράπεζας της Ελλάδος. Αργότερα, και με εμφανή χρονική υστέρηση, αναγνώρισε την ύπαρξή του και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.

Νέα εμπειρικά δεδομένα για τον πληθωρισμό

Παρότι η θεωρία του πληθωρισμού της απληστίας εξακολουθεί να προκαλεί αντιπαραθέσεις, πρόσφατη έρευνα οικονομολόγων φωτίζει εκ νέου τον ρόλο των μεγάλων επιχειρήσεων στη διαμόρφωση των τιμών και στις πληθωριστικές πιέσεις. Η μελέτη παρουσιάστηκε από το CEPR (Centre for Economic Policy Research) και βασίζεται σε ανάλυση της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS).

Τα ευρήματα, τα οποία προκύπτουν από αναλυτικά στοιχεία 16 χωρών, δείχνουν ότι ένας περιορισμένος αριθμός μεγάλων εταιρειών και βασικών κατηγοριών προϊόντων μπορεί να εξηγεί έως και το 56% των διακυμάνσεων του πληθωρισμού στις ανεπτυγμένες οικονομίες.

Το συμπέρασμα αυτό έχει κρίσιμες επιπτώσεις για τη νομισματική πολιτική, καθώς υποδηλώνει ότι η μετάδοση των αυξήσεων επιτοκίων στην πραγματική οικονομία καθυστερεί σημαντικά. Οι οικονομολόγοι εξηγούν γιατί οι αλλεπάλληλες παρεμβάσεις των κεντρικών τραπεζών δεν κατάφεραν αρχικά να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό.

Συγκέντρωση αγορών και τιμολογιακή ισχύς

Η ανάλυση στηρίχθηκε σε μια εξαιρετικά εκτενή βάση δεδομένων, η οποία περιλαμβάνει 2,9 δισεκατομμύρια συναλλαγές σε επίπεδο μεμονωμένων προϊόντων (barcode), από 16 ανεπτυγμένες και αναδυόμενες οικονομίες, για την περίοδο 2005-2020. Κάθε προϊόν συνδέθηκε με την εταιρεία παραγωγής, την κατηγορία του και την αλυσίδα λιανικής που το διαθέτει.

Τα βασικά συμπεράσματα είναι τα εξής:

Υψηλός βαθμός συγκέντρωσης: Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, οι δέκα μεγαλύτερες επιχειρήσεις καλύπτουν κατά μέσο όρο το 41% των πωλήσεων, ενώ οι δέκα κυρίαρχες κατηγορίες προϊόντων αντιστοιχούν στο 48% της αγοράς. Αυτό συνεπάγεται ότι λίγοι παίκτες διαθέτουν δυσανάλογη επιρροή στη συνολική οικονομική δραστηριότητα.

Συγχρονισμός τιμών: Διαπιστώνεται έντονος συντονισμός στις μεταβολές των τιμών τόσο μεταξύ διαφορετικών προϊόντων της ίδιας εταιρείας όσο και εντός της ίδιας κατηγορίας προϊόντων.

Δυσανάλογος αντίκτυπος στις τιμές: Το πλέον εντυπωσιακό εύρημα αφορά τον ρόλο των μεγάλων εταιρειών στις διακυμάνσεις του πληθωρισμού. Η τιμολογιακή τους πολιτική ευθύνεται για το 41% των μεταβολών, εκ των οποίων το 26% αποδίδεται στις δέκα μεγαλύτερες επιχειρήσεις, ενώ ένα επιπλέον 15% προέρχεται από άλλες μεγάλες εταιρείες εκτός του «top-10». Άλλο ένα 15% των πληθωριστικών διακυμάνσεων σχετίζεται με αλλαγές τιμών σε επίπεδο κατηγοριών προϊόντων.

Συνολικά, περισσότερο από το ήμισυ των διακυμάνσεων του πληθωρισμού στις ανεπτυγμένες χώρες συνδέεται με τις αποφάσεις συγκεκριμένων μεγάλων εταιρειών και όχι με γενικούς μακροοικονομικούς παράγοντες.

Αντίθετα, στις αναδυόμενες οικονομίες, όπου οι αγορές είναι λιγότερο συγκεντρωμένες αλλά ο πληθωρισμός υψηλότερος, οι μεγάλες επιχειρήσεις εξηγούν μόλις το 20% της συνολικής μεταβλητότητας των τιμών.

Η περίοδος 2021–2022

Κατά τη διάρκεια του πληθωριστικού σοκ που ακολούθησε την πανδημία, η επιρροή των μεγάλων εταιρειών ενισχύθηκε περαιτέρω. Περίπου το ένα τρίτο του πληθωρισμού στις ανεπτυγμένες οικονομίες την περίοδο 2021-2022 αποδίδεται στις αποφάσεις τιμολόγησής τους.

Αυτό οφείλεται αφενός στις ατομικές στρατηγικές των επιχειρήσεων, όπως η διαχείριση των περιθωρίων κέρδους, και αφετέρου στην εντονότερη και πιο ομοιόμορφη αντίδρασή τους σε κοινές εξωγενείς πιέσεις, όπως οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και η αύξηση του ενεργειακού κόστους.

Η περίπτωση της Γερμανίας αναδεικνύει με σαφήνεια ότι, κατά τη διάρκεια της κρίσης, οι επιπτώσεις από συγκεκριμένες μεγάλες εταιρείες υπερίσχυσαν των γενικών μακροοικονομικών παραγόντων.

Επιπτώσεις στη νομισματική πολιτική

Τα ευρήματα αυτά εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής. Σε αγορές με υψηλό βαθμό συγκέντρωσης, οι αυξήσεις επιτοκίων χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να περιορίσουν τον πληθωρισμό.

Στις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη παρατηρείται το λεγόμενο «παζλ των τιμών»: μετά από μια αύξηση επιτοκίων, ο πληθωρισμός αρχικά επιταχύνεται αντί να υποχωρεί. Η αρχική αυτή άνοδος αποδίδεται σχεδόν αποκλειστικά στη συμπεριφορά των μεγάλων επιχειρήσεων, οι οποίες συνεχίζουν να αυξάνουν τις τιμές.

Αντίθετα, ο γενικός μακροοικονομικός πληθωρισμός αντιδρά όπως προβλέπεται από τη θεωρία, παρουσιάζοντας σταδιακή αποκλιμάκωση.

Οι μεγάλες εταιρείες διαθέτουν τη δυνατότητα να μετακυλίουν το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης και εισροών στους καταναλωτές ταχύτερα και εντονότερα από τις μικρότερες επιχειρήσεις, καθυστερώντας έτσι τη μείωση του πληθωρισμού.

Τα συμπεράσματα – και οι αποστάσεις από το greedflation

Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές προσεγγίσεις, ο πληθωρισμός δεν καθορίζεται αποκλειστικά από γενικούς μακροοικονομικούς μηχανισμούς. Οι αποφάσεις λίγων μεγάλων επιχειρήσεων παίζουν καθοριστικό ρόλο και θα πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Η συστηματική παρακολούθηση της τιμολογιακής συμπεριφοράς των μεγάλων εταιρειών μπορεί να βελτιώσει την πρόβλεψη και τη διαχείριση των πληθωριστικών πιέσεων.

Ωστόσο, το πολιτικά πιο «ευαίσθητο» σημείο της έρευνας βρίσκεται σε μια υποσημείωση. Οι ερευνητές, οι οποίοι προέρχονται από θεσμούς του ευρωσυστήματος και της BIS, αποφεύγουν να υιοθετήσουν ρητά τη θεωρία του greedflation. Διευκρινίζουν ότι η ανάλυσή τους δεν εξετάζει άμεσα τον ρόλο των μεταβολών στα περιθώρια κέρδους.

Όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά, τα ευρήματά τους δεν συνδέονται ευθέως με τη συζήτηση για το αν οι μεγάλες επιχειρήσεις αύξησαν δυσανάλογα τα περιθώρια κέρδους τους κατά την περίοδο 2021-2022. Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι τα διαθέσιμα εμπειρικά στοιχεία δεν υποστηρίζουν την άποψη πως η διεύρυνση των περιθωρίων κέρδους αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα στην άνοδο του πληθωρισμού.

Αγορά – Εργασίας: Μια είδηση που μας άρεσε…

Με θετικές προοπτικές εισέρχεται στο νέο έτος η ελληνική αγορά εργασίας, καθώς οι περισσότερες μελέτες συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι οι νέες θέσεις απασχόλησης θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Ενδεικτικό της βελτίωσης είναι το γεγονός ότι περίπου επτά στους δέκα νέους έως 35 ετών εργάζονται σε θέσεις που ανταποκρίνονται στο επίπεδο των σπουδών τους, ενώ οι ελλείψεις προσωπικού σε πολλούς κλάδους δημιουργούν νέες δυνατότητες εισόδου και απόκτησης επαγγελματικής εμπειρίας.

Η μεταστροφή της Ελλάδας από ουραγό σε μία από τις πιο δυναμικές αγορές απασχόλησης το 2025 αποδίδεται σε μια σειρά παραγόντων. Καθοριστικό ρόλο έχει διαδραματίσει η γενικευμένη άνοδος των μισθών τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση «Εργάνη» του υπουργείου Εργασίας για το 2024, οι αποδοχές αυξήθηκαν σε όλες τις μισθολογικές βαθμίδες, με το 53,7% των εργαζομένων να λαμβάνει πλέον πάνω από 1.000 ευρώ, έναντι 46,3% το 2023. Παράλληλα, παρατηρείται σημαντική μετακίνηση εργαζομένων προς υψηλότερα μισθολογικά κλιμάκια, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την αύξηση όσων αμείβονται με 1.200 έως 1.500 ευρώ, οι οποίοι σχεδόν διπλασιάστηκαν μέσα σε έναν χρόνο.

Σημαντική είναι επίσης η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας, ιδίως εκείνων που στο παρελθόν βρίσκονταν εκτός απασχόλησης λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων ή έλλειψης ευέλικτων θέσεων. Παράλληλα, τα κίνητρα για την ενεργό γήρανση επανέφεραν στην εργασία περίπου 250.000 συνταξιούχους, μετά την κατάργηση της περικοπής σύνταξης από την 1η Ιανουαρίου 2024.

Η στενότητα εργατικού δυναμικού σε τομείς όπως ο τουρισμός λειτουργεί επίσης ως καταλύτης, καθώς η αυξημένη ζήτηση προσωπικού ωθεί τις επιχειρήσεις σε μεγαλύτερη απασχόληση για την κάλυψη των αναγκών τους.

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 69,2% των νέων έως 35 ετών θεωρεί ότι το μορφωτικό του επίπεδο ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της εργασίας του. Αντίθετα, τα υψηλότερα ποσοστά αναντιστοιχίας σπουδών και εργασίας καταγράφονται στους ανέργους. Διαφορές παρατηρούνται και μεταξύ φύλων, καθώς το 24% των γυναικών εργάζεται ή έχει εργαστεί σε θέση χαμηλότερη του εκπαιδευτικού τους επιπέδου, έναντι 20,3% των ανδρών.

Σε ό,τι αφορά τη σχέση εκπαίδευσης και δεξιοτήτων με τις ανάγκες της αγοράς, αρκετοί εργαζόμενοι δηλώνουν ότι διαθέτουν προσόντα ανώτερα από εκείνα που απαιτεί η εργασία τους, με τα υψηλότερα ποσοστά να εντοπίζονται σε τεχνικά και χειρωνακτικά επαγγέλματα. Παρ’ όλα αυτά, η πλειονότητα των νέων, σε ποσοστό 70,9%, εκτιμά ότι οι δεξιότητές της καλύπτουν επαρκώς τις απαιτήσεις της θέσης τους, ενώ μόλις το 3,1% θεωρεί ότι υστερεί σε δεξιότητες.

Μεταξύ των αποφοίτων ανώτερης εκπαίδευσης, σχεδόν ένας στους τέσσερις πιστεύει ότι οι γνώσεις του υπερβαίνουν τις ανάγκες της εργασίας του, ποσοστό που αυξάνεται σημαντικά στους ανέργους με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Αντίθετα, στους εργαζομένους χαμηλότερης εκπαίδευσης, η αίσθηση υπερπροσόντων είναι σαφώς περιορισμένη.

Ως προς τη συνάφεια αντικειμένου σπουδών και εργασίας, περίπου τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων θεωρούν ότι υπάρχει υψηλός βαθμός αντιστοίχισης. Ιδιαίτερα θετική εικόνα εμφανίζουν οι απόφοιτοι Οικονομικών, Διοίκησης και Νομικών, ενώ χαμηλότερα ποσοστά καταγράφονται σε ειδικότητες όπως η Γεωργία και η Κτηνιατρική.

Τέλος, αξιοσημείωτο είναι ότι το ποσοστό όσων εγκατέλειψαν τις σπουδές τους χωρίς να τις ολοκληρώσουν παραμένει εξαιρετικά χαμηλό, επιβεβαιώνοντας τη σταδιακή ενίσχυση της εκπαιδευτικής και επαγγελματικής σταθερότητας των νέων στην ελληνική αγορά εργασίας.

Γιατί η Gen Z αμφισβητεί το πανεπιστημιακό πτυχίο και στρέφεται σε καριέρες χωρίς ακαδημαϊκό κόστος

Η Γενιά Ζ εμφανίζεται ολοένα και πιο πρόθυμη να αμφισβητήσει ένα από τα πιο εδραιωμένα δόγματα της σύγχρονης αγοράς εργασίας: ότι η επαγγελματική επιτυχία περνά αναγκαστικά μέσα από ένα παραδοσιακό πανεπιστημιακό πτυχίο. Αντίθετα, όλο και περισσότεροι νέοι εξετάζουν εναλλακτικές διαδρομές, πιστεύοντας ότι μια καλά αμειβόμενη και σταθερή καριέρα μπορεί να χτιστεί και εκτός αμφιθεάτρων.

Η στροφή αυτή δεν είναι τυχαία. Το κόστος ενός τετραετούς πτυχίου έχει εκτοξευθεί, επιβαρύνοντας τους νέους με σημαντικό χρέος, την ίδια στιγμή που η τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει να αναλαμβάνει μεγάλο μέρος των παραδοσιακών «λευκών κολάρων» εργασιών. Το αποτέλεσμα είναι ένας συνδυασμός οικονομικής πίεσης και αβεβαιότητας για την απόδοση της επένδυσης στην ανώτατη εκπαίδευση.

Υψηλές αποδοχές χωρίς πανεπιστημιακό τίτλο

Παρά τις προκλήσεις, η αγορά εργασίας προσφέρει διεξόδους. Σύμφωνα με νέα ανάλυση του Resume Genius, βασισμένη σε στοιχεία του Γραφείου Στατιστικών Εργασίας των ΗΠΑ, υπάρχουν πολλές επαγγελματικές διαδρομές που δεν απαιτούν πανεπιστημιακό πτυχίο, παρουσιάζουν θετική προοπτική απασχόλησης και προσφέρουν αποδοχές που φτάνουν ή ξεπερνούν τις εξαψήφιες απολαβές.

Στην κορυφή της σχετικής λίστας βρίσκεται ένα επάγγελμα που συχνά περνά απαρατήρητο: οι εγκαταστάτες και επισκευαστές ανελκυστήρων και κυλιόμενων κλιμάκων. Η θέση απαιτεί απολυτήριο λυκείου, ολοκλήρωση μαθητείας και κρατική πιστοποίηση, αλλά ανταμείβεται με υψηλούς μισθούς και ισχυρή ζήτηση. Στις επόμενες θέσεις ακολουθούν ρόλοι όπως οι διευθυντές μεταφορών, αποθήκευσης και διανομής, καθώς και επαγγέλματα που συνδυάζουν τεχνικές δεξιότητες ή πρακτική εμπειρία, όπως οι τεχνικοί αεροσκαφών και οι ηλεκτρολόγοι υψηλής εξειδίκευσης.

Η λίστα περιλαμβάνει επίσης αεροσυνοδούς, σεφ, αθλητές, ποινικούς ερευνητές και επαγγελματίες πωλήσεων, αποδεικνύοντας ότι οι επιλογές δεν περιορίζονται μόνο στη χειρωνακτική εργασία, αλλά εκτείνονται και σε ρόλους γραφείου ή υπηρεσιών με σημαντικές προοπτικές εξέλιξης.

Οι 15 πιο ακριβοπληρωμένες δουλειές χωρίς τετραετές πτυχίο

Σύμφωνα με το Resume Genius, οι παρακάτω θέσεις ξεπερνούν τον μέσο μισθό των ΗΠΑ, εμφανίζουν θετική αναμενόμενη αύξηση θέσεων εργασίας και δεν απαιτούν πανεπιστημιακό πτυχίο για την υποβολή αίτησης:

Εγκαταστάτης και επισκευαστής ανελκυστήρων και κυλιόμενων κλιμάκων

Διευθυντής μεταφορών, αποθήκευσης και διανομής

Εγκαταστάτης και επισκευαστής ηλεκτρικών καλωδίων

Μηχανικός και τεχνικός αεροσκαφών και αεροηλεκτρονικών συστημάτων

Ντετέκτιβ και ποινικός ερευνητής

Μηχανικός ατμομηχανών

Εκπρόσωπος πωλήσεων χονδρικής και παραγωγής

Αεροσυνοδός

Διευθυντής ακινήτων και κοινοτικών ενώσεων

Εργαζόμενος στις υδάτινες μεταφορές

Διευθυντής υπηρεσιών εστίασης

Τεχνικός συντήρησης βαρέων οχημάτων και κινητού εξοπλισμού

Επαγγελματίας αθλητής

Σεφ και επικεφαλής μάγειρας

Πράκτορας πωλήσεων ασφαλειών

Όπως επισημαίνει η Eva Chan, ειδικός σταδιοδρομίας του Resume Genius, «δεν υπάρχει μία και μοναδική διαδρομή προς μια υψηλά αμειβόμενη καριέρα». Όλοι οι παραπάνω ρόλοι απαιτούν κάποια μορφή εκπαίδευσης ή κατάρτισης, όμως παραμένουν απολύτως προσβάσιμοι χωρίς πανεπιστημιακό τίτλο.

Η μετάβαση στην πρόσληψη βάσει δεξιοτήτων

Η αλλαγή στάσης της Gen Z ενισχύεται από μια βαθύτερη μεταβολή στις πρακτικές προσλήψεων. Σύμφωνα με την έκθεση The State of Skills-Based Hiring 2023 της TestGorilla, σχεδόν το 75% των επιχειρήσεων παγκοσμίως χρησιμοποιεί πλέον αξιολογήσεις δεξιοτήτων σε όλη τη διαδικασία πρόσληψης, ποσοστό αυξημένο από το 56% έναν χρόνο νωρίτερα.

Αν και πολλά βιογραφικά εξακολουθούν να ζητούνται, ο ρόλος τους σταδιακά υποβαθμίζεται. Οι εργοδότες που υιοθετούν προσλήψεις βάσει δεξιοτήτων αναφέρουν εντυπωσιακά αποτελέσματα: μείωση των λανθασμένων προσλήψεων κατά 88%, συντόμευση του χρόνου επιλογής προσωπικού κατά 82% και περιορισμό του κόστους πρόσληψης κατά 74%.

Συνολικά, το 92% των εργοδοτών θεωρεί ότι οι αξιολογήσεις δεξιοτήτων εντοπίζουν πιο αποτελεσματικά ταλαντούχους υποψηφίους σε σύγκριση με τα παραδοσιακά βιογραφικά, ενώ περισσότεροι από οκτώ στους δέκα εκτιμούν ότι προβλέπουν καλύτερα τη μελλοντική απόδοση και οδηγούν σε μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής των εργαζομένων στις θέσεις τους.

Πώς βλέπει η Gen Z τα τεστ δεξιοτήτων

Αντίθετα με ό,τι θα μπορούσε κανείς να υποθέσει, οι νέοι εργαζόμενοι δεν θεωρούν τις δοκιμασίες δεξιοτήτων πιο κουραστικές ή άδικες από τη μαζική αποστολή βιογραφικών. Τα στοιχεία της TestGorilla δείχνουν ότι η πλειονότητα των υποψηφίων πιστεύει πως οι προσλήψεις βάσει δεξιοτήτων εξισορροπούν τον ανταγωνισμό και αυξάνουν τις πιθανότητες να αποκτήσουν τη δουλειά που πραγματικά τους ταιριάζει.

Ιδιαίτερα θετική είναι η επίδραση για ομάδες που παραδοσιακά υποεκπροσωπούνται. Περίπου τα τρία τέταρτα των μαύρων, ασιατών και αραβικής καταγωγής εργαζομένων που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν ότι οι αξιολογήσεις δεξιοτήτων τους άνοιξαν την πόρτα σε νέες επαγγελματικές ευκαιρίες.

Σε έναν κόσμο όπου το κόστος της εκπαίδευσης αυξάνεται και η τεχνολογία αναδιαμορφώνει την αγορά εργασίας, η Gen Z φαίνεται να επαναπροσδιορίζει τι σημαίνει επιτυχία — όχι με βάση το πτυχίο, αλλά με βάση τις πραγματικές δεξιότητες και την προσαρμοστικότητα.