Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα: 216 ευρώ στην Ελλάδα – Το μεγάλο χάσμα με την υπόλοιπη Ευρώπη

Σημαντικές αποκλίσεις στα επίπεδα κοινωνικής προστασίας μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποκαλύπτουν τα στοιχεία για τα επιδόματα ελάχιστου εισοδήματος, με την Ελλάδα να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της σχετικής κατάταξης. Για ένα άτομο που ζει μόνο του, η μηνιαία ενίσχυση μέσω του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος διαμορφώνεται στα 216 ευρώ, ποσό που απέχει σημαντικά από τις παροχές αρκετών χωρών της βόρειας και δυτικής Ευρώπης.

Η σύγκριση αναδεικνύει ένα ευρωπαϊκό χάσμα στην προστασία των οικονομικά ασθενέστερων νοικοκυριών. Στο Βέλγιο, την Ολλανδία και το Λουξεμβούργο, η μηνιαία ενίσχυση για έναν δικαιούχο που ζει μόνος υπερβαίνει τα 1.000 ευρώ, ενώ στη Γαλλία το αντίστοιχο βοήθημα πλησιάζει τα 600 ευρώ και στη Γερμανία ξεπερνά τα 500 ευρώ.

Στον αντίποδα, η Ελλάδα και η Πορτογαλία βρίσκονται στην ομάδα των χωρών με τις χαμηλότερες παροχές, με τα ποσά για ένα μονοπρόσωπο νοικοκυριό να κινούνται λίγο πάνω από τα 200 ευρώ. Η απόσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος στέγασης, ενέργειας και βασικών αγαθών εξακολουθεί να πιέζει τα εισοδήματα των νοικοκυριών.

Το βασικό ζήτημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο το ύψος των επιδομάτων, αλλά και το κατά πόσο επαρκούν για να εξασφαλίσουν ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και οι υψηλότερες παροχές δεν καλύπτουν πλήρως το επίσημο όριο φτώχειας, ιδίως για τα άτομα που ζουν μόνα τους.

Το ευρωπαϊκό χάσμα στις κοινωνικές παροχές

Τα συγκριτικά στοιχεία για τις αρχές του 2026 αποτυπώνουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των εθνικών συστημάτων κοινωνικής προστασίας. Οι χώρες της βόρειας και δυτικής Ευρώπης διαθέτουν υψηλότερα επίπεδα βασικής εισοδηματικής ενίσχυσης, ενώ σε αρκετές χώρες του Νότου οι παροχές παραμένουν αισθητά χαμηλότερες.

Ενδεικτικά, για ένα άτομο που ζει μόνο του:

Βέλγιο, Ολλανδία και Λουξεμβούργο: Οι μηνιαίες παροχές υπερβαίνουν τα 1.000 ευρώ.

Γαλλία: Το επίδομα RSA προσεγγίζει τα 600 ευρώ.

Γερμανία: Η μηνιαία ενίσχυση ξεπερνά τα 500 ευρώ.

Ελλάδα και Πορτογαλία: Τα αντίστοιχα ποσά βρίσκονται λίγο πάνω από τα 200 ευρώ.

Η σύγκριση αφορά τα ονομαστικά ποσά των παροχών και δεν αποτυπώνει από μόνη της τις διαφορές στο κόστος ζωής, στη φορολογία ή στις πρόσθετες κοινωνικές ενισχύσεις κάθε χώρας. Ωστόσο, αναδεικνύει τις διαφορετικές δυνατότητες των εθνικών συστημάτων να στηρίξουν όσους βρίσκονται σε συνθήκες ακραίας οικονομικής δυσχέρειας.

Όπως επισημαίνει ο Helder Ferreira, επικεφαλής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Συμμαχιών στο EAPN-ES, ο στόχος ενός συστήματος ελάχιστου εισοδήματος δεν πρέπει να περιορίζεται στην κάλυψη των απολύτως βασικών αναγκών, αλλά να επιτρέπει στους δικαιούχους να διαβιούν με αξιοπρέπεια.

Τι προβλέπει το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, γνωστό παλαιότερα ως Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης (ΚΕΑ), αποτελεί το βασικό προνοιακό πρόγραμμα για νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν συνθήκες ακραίας φτώχειας. Η ενίσχυση χορηγείται μέσω του ΟΠΕΚΑ και το ύψος της εξαρτάται από τη σύνθεση του νοικοκυριού.

Τα βασικά ποσά της μηνιαίας ενίσχυσης διαμορφώνονται ως εξής:

Το ποσό των 216 ευρώ για έναν δικαιούχο που ζει μόνος αποτελεί τη βάση του προγράμματος, ενώ η ενίσχυση αυξάνεται ανάλογα με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, μέχρι το προβλεπόμενο ανώτατο όριο.

Η περιορισμένη αυτή οικονομική στήριξη αναδεικνύει τα όρια της συγκεκριμένης πολιτικής. Για ένα άτομο χωρίς άλλα εισοδήματα, τα 216 ευρώ τον μήνα δύσκολα μπορούν να καλύψουν ακόμη και ένα μέρος των σταθερών εξόδων διαβίωσης, όπως η στέγαση, οι λογαριασμοί ενέργειας και η αγορά τροφίμων.

Παράλληλα, η οικονομική ανασφάλεια μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο. Όταν το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινότητας αναλώνεται στην εξασφάλιση των βασικών αναγκών, περιορίζονται οι δυνατότητες αναζήτησης εργασίας, επαγγελματικής κατάρτισης και ουσιαστικής επανένταξης στην αγορά εργασίας.

Γιατί το επίδομα δεν αρκεί από μόνο του

Οι οργανώσεις που ασχολούνται με την αντιμετώπιση της φτώχειας υπογραμμίζουν ότι το ελάχιστο εισόδημα πρέπει να αποτελεί τη βάση ενός ευρύτερου πλέγματος κοινωνικής προστασίας και όχι μια μεμονωμένη οικονομική παροχή.

Η στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών χρειάζεται να συνδυάζεται με πολιτικές για τη στέγαση, την υγεία, την εκπαίδευση και την πρόσβαση στην εργασία. Διαφορετικά, η οικονομική ενίσχυση μπορεί να περιορίζεται στην προσωρινή ανακούφιση, χωρίς να αντιμετωπίζει τις αιτίες που οδηγούν στη φτώχεια και στον κοινωνικό αποκλεισμό.

Ιδιαίτερα ευάλωτη κατηγορία είναι τα άτομα που ζουν μόνα τους, καθώς δεν έχουν τη δυνατότητα να επιμερίσουν τα σταθερά έξοδα ενός νοικοκυριού με άλλα μέλη. Σε αρκετά συστήματα κοινωνικής προστασίας, οι παροχές για οικογένειες με παιδιά είναι αναλογικά υψηλότερες, με αποτέλεσμα οι άγαμοι δικαιούχοι να εμφανίζουν μεγαλύτερη απόσταση από το όριο φτώχειας.

Οι ευρωπαϊκές οργανώσεις ζητούν δεσμευτικούς κανόνες

Το ζήτημα έχει πλέον αποκτήσει ευρωπαϊκή διάσταση, με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, όπως η Caritas Europa και το EAPN Europe, να ζητούν κοινότερους και πιο δεσμευτικούς κανόνες για τα συστήματα ελάχιστου εισοδήματος.

Κεντρικό αίτημα του EAPN Europe είναι η υιοθέτηση ευρωπαϊκής οδηγίας που θα καθορίζει κοινά κριτήρια για όλα τα κράτη-μέλη. Η πρόταση αποσκοπεί στο να ξεπεραστεί το σημερινό πλαίσιο των συστάσεων, το οποίο αφήνει σημαντικά περιθώρια στα κράτη να διαμορφώνουν τις παροχές τους χωρίς δεσμευτικά ελάχιστα όρια.

Από την πλευρά της, η Caritas Europa υποστηρίζει ότι τα επιδόματα ελάχιστου εισοδήματος θα πρέπει να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 75% του εθνικού ορίου φτώχειας, ανεξάρτητα από τη σύνθεση του νοικοκυριού.

Στο ίδιο πλαίσιο, οι οργανώσεις προτείνουν ο καθορισμός των παροχών να συνδέεται είτε με το επίσημο όριο φτώχειας κάθε χώρας είτε με το πραγματικό κόστος ενός βασικού καλαθιού αγαθών και υπηρεσιών. Σε αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνονται οι ανάγκες για επαρκή διατροφή, στέγαση και υγειονομική περίθαλψη.

Η ανάγκη για κοινότερα πρότυπα συνδέεται και με τον κίνδυνο υποχώρησης της κοινωνικής προστασίας σε ορισμένα κράτη. Η περίπτωση της Ιταλίας, όπου οι αλλαγές στο σύστημα ενίσχυσης περιόρισαν τον αριθμό των δικαιούχων, αναφέρεται ως παράδειγμα των επιπτώσεων που μπορεί να έχουν οι μεταβολές στην κοινωνική πολιτική.

Το βασικό ερώτημα για την Ελλάδα είναι κατά πόσο το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα μπορεί να εξελιχθεί από ένα περιορισμένο βοήθημα αντιμετώπισης της ακραίας φτώχειας σε μέρος μιας ολοκληρωμένης πολιτικής κοινωνικής προστασίας. Η σύγκριση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι η απόσταση παραμένει μεγάλη, ενώ η αποτελεσματικότητα του συστήματος δεν εξαρτάται μόνο από το ύψος της οικονομικής ενίσχυσης, αλλά και από τις υπηρεσίες και τις ευκαιρίες που συνοδεύουν την παροχή της.

Ενοίκια και συζήτηση γύρω από πλαφόν

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν συνδυασμό κοινωνικών, δημοσιονομικών και βιομηχανικών πιέσεων, οι οποίες απειλούν να ενισχύσουν τις ήδη υπάρχουσες ανισορροπίες στην οικονομία της. Η εκτίναξη του κόστους στέγασης, η επιβάρυνση των οικογενειακών προϋπολογισμών, το υψηλό δημόσιο χρέος μεγάλων οικονομιών και ο ανταγωνισμός από τις ΗΠΑ και την Κίνα συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας.

Αυτή είναι η εικόνα που περιγράφει ο νομπελίστας οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν σε συνέντευξή του στο Euronews, θέτοντας στο επίκεντρο τρία μεγάλα ζητήματα: την ανάγκη άμεσης παρέμβασης στην αγορά κατοικίας, τον κίνδυνο μιας σοβαρής δημοσιονομικής κρίσης στη Γαλλία και την ανάγκη προστασίας της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης απέναντι στις εξωτερικές πιέσεις.

Στεγαστική κρίση: Η λύση είναι περισσότερες κατοικίες, αλλά χρειάζονται και άμεσα μέτρα

Η συνεχιζόμενη αύξηση του κόστους ζωής έχει πυροδοτήσει κοινωνικές αντιδράσεις σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, από την Ιταλία και τη Γαλλία μέχρι τη Γερμανία, την Ισπανία και την Πορτογαλία. Αν και τα αίτια των κινητοποιήσεων διαφέρουν από χώρα σε χώρα, η δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία αποτελεί κοινό σημείο αναφοράς, ιδιαίτερα για τις νεότερες γενιές.

Το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο. Η στεγαστική επιβάρυνση αυξάνεται εδώ και χρόνια, ενώ σε αρκετές μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις τα ενοίκια έχουν απομακρυνθεί σημαντικά από τις οικονομικές δυνατότητες των νοικοκυριών. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ρώμης, όπου, σύμφωνα με μαρτυρία φοιτήτριας που μεταφέρθηκε από το AFP, ένα μονόκλινο δωμάτιο μπορεί να κοστίζει πλέον έως και 1.200 ευρώ τον μήνα.

Η διάσταση του προβλήματος είναι ιδιαίτερα έντονη για τους φοιτητές. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η Ένωση Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων, όσοι δεν διαμένουν με τις οικογένειές τους διαθέτουν περίπου το 40% του μηνιαίου εισοδήματός τους για τη στέγαση. Η Ένωση Ευρωπαίων Φοιτητών, από την πλευρά της, προειδοποιεί ότι το υψηλό κόστος κατοικίας αποκλείει ουσιαστικά χιλιάδες νέους από την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Ο Κρούγκμαν θεωρεί ότι η βασική οικονομική απάντηση είναι σχετικά ξεκάθαρη: η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει την προσφορά κατοικιών και να περιορίσει τα εμπόδια που καθυστερούν ή εμποδίζουν την οικοδόμηση. Όπως επισημαίνει, σε περιοχές όπου οι περιορισμοί στην κατασκευή είναι λιγότερο αυστηροί, οι τιμές των ακινήτων έχουν υποχωρήσει αισθητά.

Ωστόσο, η αύξηση της προσφοράς δεν μπορεί να δώσει άμεση λύση. Η κατασκευή νέων κατοικιών απαιτεί σε πολλές ευρωπαϊκές αγορές τρία έως πέντε χρόνια, με αποτέλεσμα οι σημερινές πιέσεις στα ενοίκια να μην μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά μέσω νέων οικοδομών.

Για τον λόγο αυτό, ο Αμερικανός οικονομολόγος εμφανίζεται θετικός στην εφαρμογή προσωρινών μηχανισμών σταθεροποίησης των μισθωμάτων, υπό την προϋπόθεση ότι θα λειτουργούν παράλληλα με πολιτικές ενίσχυσης της οικοδομικής δραστηριότητας. Δεν θεωρεί, δηλαδή, ότι η ρύθμιση των ενοικίων και η αύξηση της προσφοράς κατοικιών αποτελούν αντικρουόμενες επιλογές.

«Δεν είμαι πουριτανός» στο συγκεκριμένο ζήτημα, αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι μπορεί να υπάρξει συνδυασμός κινήτρων για νέες κατασκευές και περιορισμών στις αυξήσεις των μισθωμάτων. Κατά την άποψή του, οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να προσφέρουν γρήγορη ανακούφιση, μέχρι να αρχίσουν να αποδίδουν οι νέες επενδύσεις σε κατοικίες.

Ως παράδειγμα αναφέρει τη Νέα Υόρκη, όπου εφαρμόζεται σύστημα σταθεροποίησης ενοικίων. Οι ετήσιες αναπροσαρμογές συνδέονται με συγκεκριμένο δείκτη, ο οποίος καθορίζει το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσοστό αύξησης. Παράλληλα, παρέχονται σημαντικές φορολογικές ελαφρύνσεις στους ιδιώτες κατασκευαστές, ακόμη και για διάστημα έως 40 ετών, με αντάλλαγμα την ένταξη σημαντικού μέρους των νέων κατοικιών στο καθεστώς ρύθμισης.

Ανάλογη φιλοσοφία, αν και με διαφορετική μορφή, ακολουθεί και το Βερολίνο. Το σύστημα που έχει παραταθεί έως το 2029 περιορίζει τα μισθώματα σε επίπεδα έως 10% υψηλότερα από τον αντίστοιχο τοπικό μέσο όρο, με εξαίρεση τις κατοικίες που κατασκευάστηκαν και διατέθηκαν προς ενοικίαση μετά τον Οκτώβριο του 2014.

Ο Κρούγκμαν αναγνωρίζει ότι τέτοιου είδους παρεμβάσεις δεν αποτελούν ιδανική ή μόνιμη λύση. Τις αντιμετωπίζει, όμως, ως μεταβατικό εργαλείο, το οποίο μπορεί να περιορίσει την πίεση στους ενοικιαστές μέχρι να αυξηθεί επαρκώς η προσφορά κατοικιών. Η βασική προϋπόθεση είναι να μην αποθαρρύνεται η νέα οικοδομική δραστηριότητα.

Γαλλία: Το δημόσιο χρέος απειλεί τη σταθερότητα ολόκληρης της Ευρωζώνης

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί στον Κρούγκμαν η δημοσιονομική κατάσταση της Γαλλίας. Με το δημόσιο χρέος να προσεγγίζει το 119% του ΑΕΠ, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενη πίεση από τις αγορές, ενώ η πολιτική αβεβαιότητα δυσκολεύει την εφαρμογή μιας συνεκτικής στρατηγικής δημοσιονομικής προσαρμογής.

Ο οικονομολόγος εκτιμά ότι το Παρίσι δεν χρειάζεται απαραίτητα να προχωρήσει σε άμεση και απότομη λιτότητα, εφόσον καταφέρει να πείσει τις αγορές ότι ακολουθεί μια αξιόπιστη πορεία προς τη δημοσιονομική βιωσιμότητα. Στο πλαίσιο αυτό, θεωρεί ότι ένα από τα βασικά προβλήματα της γαλλικής οικονομίας είναι η σχετικά χαμηλή ηλικία συνταξιοδότησης, την οποία χαρακτηρίζει υπερβολικά χαμηλή.

Η προειδοποίησή του, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις δημοσιονομικές επιλογές της γαλλικής κυβέρνησης. Το πραγματικό μέγεθος της οικονομίας καθιστά οποιαδήποτε κρίση χρέους εξαιρετικά επικίνδυνη για το σύνολο της Ευρωζώνης.

Ο Κρούγκμαν αναφέρεται στο προηγούμενο της Πορτογαλίας, η οποία βρέθηκε σε κρίση δημόσιου χρέους την περίοδο 2010-2012, επισημαίνοντας ότι μια αντίστοιχη εξέλιξη στη Γαλλία θα είχε εντελώς διαφορετικές συνέπειες. Η γαλλική οικονομία είναι πολύ μεγαλύτερη και η αδυναμία εξυπηρέτησης των υποχρεώσεών της θα μπορούσε να προκαλέσει συστημικές αναταράξεις σε ολόκληρο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

«Αν η Γαλλία αντιμετωπίσει μια κρίση, μπορεί να καταρρεύσει ολόκληρο το σύστημα του ευρώ», προειδοποιεί. Μάλιστα, χρησιμοποιεί μια ιδιαίτερα χαρακτηριστική διατύπωση: η Γαλλία δεν είναι πλέον απλώς μια οικονομία «υπερβολικά μεγάλη για να αποτύχει», αλλά ενδέχεται να έχει μετατραπεί σε μια οικονομία «υπερβολικά μεγάλη για να σωθεί».

Το επιχείρημά του είναι ότι οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι δεν θα επαρκούσαν για τη διάσωση μιας οικονομίας που αντιπροσωπεύει περίπου το 20% του ΑΕΠ της Ευρωζώνης. Έτσι, μια κρίση στη Γαλλία θα μπορούσε να ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια μιας εθνικής δημοσιονομικής αναταραχής και να εξελιχθεί σε κρίση εμπιστοσύνης για το κοινό νόμισμα.

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία πιέζεται από ΗΠΑ και Κίνα

Πέρα από τα εσωτερικά προβλήματα, η Ευρώπη αντιμετωπίζει και έναν εντεινόμενο ανταγωνισμό από τις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου. Οι αμερικανικοί εμπορικοί δασμοί και η μεγάλη παραγωγική δυναμικότητα της Κίνας, η οποία διοχετεύει σημαντικές ποσότητες προϊόντων στις διεθνείς αγορές, δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

Ο Κρούγκμαν εκτιμά ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία κινδυνεύει να χάσει σημαντικό μέρος της παραγωγικής της βάσης. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στην αυτοκινητοβιομηχανία, έναν από τους σημαντικότερους βιομηχανικούς κλάδους της Ευρώπης, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με την τεχνολογική μετάβαση, τον ανταγωνισμό από τους Κινέζους κατασκευαστές και τις δυσκολίες προσαρμογής στο νέο περιβάλλον.

Παρά τις δυσκολίες, θεωρεί ότι η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία έχει τη δυνατότητα να ανακτήσει την ανταγωνιστικότητά της και να διορθώσει λάθη του παρελθόντος. Εκφράζει, όμως, τον φόβο ότι η διαδικασία προσαρμογής μπορεί να αποδειχθεί αργή, με αποτέλεσμα όταν οι ευρωπαϊκές εταιρείες καταφέρουν να επανέλθουν, να έχει ήδη χαθεί μεγάλο μέρος του βιομηχανικού οικοσυστήματος που τις υποστηρίζει.

Η απώλεια παραγωγικών μονάδων, προμηθευτών και εξειδικευμένων υποδομών θα μπορούσε να καταστήσει πολύ δυσκολότερη την επαναφορά της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, ακόμη και αν οι ίδιες οι αυτοκινητοβιομηχανίες καταφέρουν να προσαρμοστούν τεχνολογικά.

Γιατί ο Κρούγκμαν ζητά προσωρινό προστατευτισμό

Η πιο ενδιαφέρουσα διάσταση της παρέμβασής του αφορά την εμπορική πολιτική. Ο Κρούγκμαν, ο οποίος έχει ταχθεί διαχρονικά υπέρ του ελεύθερου εμπορίου, θεωρεί ότι οι σημερινές γεωπολιτικές και οικονομικές συνθήκες δικαιολογούν μια πιο αμυντική προσέγγιση από την Ευρώπη.

Δεν εγκαταλείπει την υποστήριξή του στις ανοικτές αγορές, αλλά εκτιμά ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα προσωρινό πλαίσιο προστασίας, ώστε να μην υποστεί μη αναστρέψιμη ζημιά η παραγωγική της βάση κατά τη διάρκεια της βιομηχανικής μετάβασης.

Η υπερπαραγωγή της Κίνας, οι επιδοτήσεις που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα των κινεζικών προϊόντων και η αυξανόμενη χρήση δασμών από τις ΗΠΑ δημιουργούν, κατά την άποψή του, ένα περιβάλλον στο οποίο η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμένει αποκλειστικά προσηλωμένη στους κανόνες του ελεύθερου εμπορίου, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις στρατηγικές των ανταγωνιστών της.

«Τώρα, δυστυχώς, είναι η ώρα για λίγο προσωρινό προστατευτισμό», είναι το χαρακτηριστικό συμπέρασμά του.

Η παρέμβαση του Κρούγκμαν αναδεικνύει μια ευρύτερη αντίφαση στην ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική: από τη μία πλευρά, η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερες επενδύσεις, ανταγωνισμό και ανοικτές αγορές, ενώ από την άλλη καλείται να προστατεύσει την κοινωνική συνοχή, τη δημοσιονομική σταθερότητα και τη βιομηχανική της βάση. Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν μπορεί να συνδυάσει αυτές τις προτεραιότητες χωρίς να καθυστερήσει τις αναγκαίες αλλαγές ή να χάσει πολύτιμο παραγωγικό δυναμικό.

Τουρισμός

Παρά τη σημαντική αύξηση των τουριστικών μεγεθών και την ενίσχυση της θέσης της Ελλάδας στον διεθνή τουριστικό χάρτη, ο κλάδος εξακολουθεί να στερείται ενός ολοκληρωμένου συστήματος καταγραφής των πραγματικών οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεών του. Αυτό επισημαίνει πρόσφατη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ, αναδεικνύοντας σημαντικές ελλείψεις στην πληροφόρηση που είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό μιας μακροπρόθεσμης τουριστικής πολιτικής.

Το πρόβλημα δεν αφορά την απουσία αριθμητικών στοιχείων για τις αφίξεις, τις διανυκτερεύσεις ή τις εισπράξεις. Εντοπίζεται κυρίως στην αδυναμία να αποτυπωθεί με ακρίβεια η συνολική συνεισφορά του τουρισμού στην οικονομία, στα δημόσια έσοδα και στις τοπικές κοινωνίες, αλλά και το κόστος που συνεπάγεται η ανάπτυξή του.

Σύμφωνα με το ΙΝΣΕΤΕ, η έλλειψη αξιόπιστων και συγκρίσιμων δεδομένων σε κρίσιμους τομείς οδηγεί συχνά στη χάραξη πολιτικής με βάση αποσπασματικές πληροφορίες και γενικές εκτιμήσεις, αντί για μετρήσιμα αποτελέσματα. Για τον λόγο αυτό προτείνεται η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος παρακολούθησης, στα πρότυπα ενός εθνικού παρατηρητηρίου του τουρισμού.

Η οικονομική συνεισφορά και τα δημοσιονομικά έσοδα

Ένα από τα σημαντικότερα κενά αφορά την πραγματική αποτύπωση της οικονομικής συνεισφοράς του τουρισμού. Η μελέτη επισημαίνει την απουσία Δορυφόρων Λογαριασμών Τουρισμού (Tourism Satellite Accounts – TSA), ενός διεθνώς αναγνωρισμένου στατιστικού και λογιστικού εργαλείου που έχει αναπτυχθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού (UN Tourism), τον ΟΟΣΑ και τη Eurostat.

Η εφαρμογή τους θα επέτρεπε να υπολογίζεται με μεγαλύτερη ακρίβεια η άμεση συνεισφορά του τουρισμού στο ΑΕΠ, με τρόπο που να διευκολύνει τις συγκρίσεις μεταξύ χωρών και διαφορετικών χρονικών περιόδων.

Παράλληλα, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένας ειδικός δημοσιονομικός λογαριασμός, ο οποίος θα καταγράφει τι αποδίδει ο τουριστικός κλάδος στα δημόσια ταμεία, ποια είναι η συνολική φορολογική και δημοσιονομική του συνεισφορά και σε ποιο βαθμό τα σχετικά έσοδα επιστρέφουν στις περιοχές που δέχονται τις μεγαλύτερες τουριστικές πιέσεις.

Με αυτόν τον τρόπο θα υπήρχε σαφέστερη εικόνα όχι μόνο για τα έσοδα που δημιουργεί ο τουρισμός, αλλά και για την κατανομή του οικονομικού οφέλους σε εθνικό και τοπικό επίπεδο.

Ελλιπής εικόνα για την απασχόληση και τις τοπικές κοινωνίες

Σημαντικές αδυναμίες εντοπίζονται και στην κοινωνική διάσταση της τουριστικής ανάπτυξης. Δεν υπάρχει επαρκώς αναλυτική και συστηματική καταγραφή της απασχόλησης στον κλάδο, με στοιχεία που να καλύπτουν τις επιμέρους ειδικότητες, την εποχικότητα, τις συνθήκες εργασίας και τους όρους απασχόλησης.

Εξίσου σημαντική θεωρείται η έλλειψη τακτικών ερευνών για τις επιπτώσεις του τουρισμού στην καθημερινότητα των μόνιμων κατοίκων των δημοφιλών προορισμών.

Ζητήματα όπως η αύξηση του κόστους στέγασης και διαβίωσης, η πίεση στις τοπικές υποδομές και η επιβάρυνση περιοχών που δέχονται μεγάλο αριθμό επισκεπτών δεν αποτυπώνονται με ενιαίο και συγκρίσιμο τρόπο. Η απουσία τέτοιων στοιχείων δυσκολεύει την αξιολόγηση του κατά πόσο η τουριστική δραστηριότητα συνδυάζεται με τη διατήρηση της ποιότητας ζωής στις τοπικές κοινωνίες.

Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα παραμένει δύσκολο να μετρηθεί

Το τρίτο μεγάλο πεδίο ελλείψεων αφορά το περιβάλλον. Παρά την αυξανόμενη σημασία της βιωσιμότητας και τις υποχρεώσεις που συνδέονται με διάφορες πιστοποιήσεις, δεν υπάρχει ένα ενιαίο σύστημα συλλογής και αξιολόγησης δεδομένων από τις τουριστικές επιχειρήσεις.

Ειδικότερα, λείπουν συστηματικές και συγκρίσιμες μετρήσεις για την κατανάλωση νερού και ενέργειας, την παραγωγή αποβλήτων και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Η συστηματική καταγραφή αυτών των μεγεθών θα επέτρεπε να αξιολογείται η περιβαλλοντική επιβάρυνση ανά επιχείρηση και προορισμό, να εντοπίζονται οι περιοχές με αυξημένες πιέσεις και να σχεδιάζονται στοχευμένες παρεμβάσεις για τη διαχείριση των φυσικών πόρων.

Η πρόταση για ένα ενιαίο σύστημα παρακολούθησης σε ορίζοντα 24 μηνών

Το ΙΝΣΕΤΕ υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση των προβλημάτων δεν μπορεί να βασιστεί σε μεμονωμένες έρευνες και αποσπασματικές μετρήσεις. Χρειάζεται μια κοινή και απλή μεθοδολογία, η οποία θα επιτρέπει τη συγκέντρωση, την επεξεργασία και τη συστηματική αξιοποίηση αξιόπιστων δεδομένων.

Η πρόταση προβλέπει την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου πλαισίου παρακολούθησης με ορίζοντα εφαρμογής 24 μηνών, ώστε να καλυφθούν σταδιακά οι βασικές οικονομικές, δημοσιονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις του τουρισμού.

Το ζητούμενο είναι να αποκτήσει η χώρα μια σαφή και διαρκώς επικαιροποιημένη εικόνα για το πραγματικό αποτύπωμα ενός από τους σημαντικότερους παραγωγικούς κλάδους της οικονομίας.

Η αύξηση των αφίξεων και των τουριστικών εισπράξεων αποτελεί ασφαλώς σημαντικό δείκτη ανάπτυξης, δεν αρκεί όμως από μόνη της για να αξιολογηθεί η συνολική επίδοση του ελληνικού τουρισμού. Χωρίς αξιόπιστα στοιχεία για τη δημοσιονομική συνεισφορά, την απασχόληση, τις επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και την κατανάλωση φυσικών πόρων, η χώρα κινδυνεύει να σχεδιάζει την τουριστική της πολιτική χωρίς να γνωρίζει πλήρως ούτε τα οφέλη ούτε το κόστος της ανάπτυξης.