Εκτός ελέγχου τα ενοίκια: Πρωταθλήτρια επιβάρυνσης η Ελλάδα στην Ευρώπη

Σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα έχουν εκτιναχθεί τα ενοίκια στην Ελλάδα, καθιστώντας ολοένα και δυσκολότερη την πρόσβαση σε προσιτή κατοικία για μεγάλο μέρος των νοικοκυριών. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το 28,9% του πληθυσμού δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγαση, ποσοστό υπερτριπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου (8,2%), κατατάσσοντας τη χώρα στην πρώτη θέση της ΕΕ ως προς τη στεγαστική επιβάρυνση.

Όπως επισημαίνεται στην έκθεση του διοικητή της Τράπεζα της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, το πρόβλημα είναι εντονότερο στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου το ποσοστό φθάνει το 29,1%, ενώ στις αγροτικές περιοχές διαμορφώνεται στο 27,7%.

Η Ελλάδα κατέγραψε τη δεύτερη υψηλότερη ετήσια αύξηση ενοικίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το 2025, με άνοδο 10,1%, πίσω μόνο από την Κροατία. Σύμφωνα με μελέτη του Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών, στην Αθήνα το μέσο ενοίκιο για διαμέρισμα ενός υπνοδωματίου αντιστοιχεί πλέον στο 70,2% του μέσου μισθού, έναντι 33,8% στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ενώ για διαμέρισμα δύο υπνοδωματίων το ποσοστό εκτινάσσεται στο 93,6%, σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Η επιδείνωση της προσιτότητας της στέγης αποδίδεται στο γεγονός ότι οι τιμές των κατοικιών και των ενοικίων αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς από τα εισοδήματα. Σε επίπεδο ΕΕ-27, το 2025 οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 5,5% και τα ενοίκια κατά 3,2%, ενώ η Ελλάδα ξεχώρισε με πολύ υψηλότερη άνοδο.

Οι βασικοί παράγοντες που τροφοδοτούν την άνοδο περιλαμβάνουν την αυξημένη ζήτηση λόγω τουρισμού και βραχυχρόνιων μισθώσεων μέσω πλατφορμών όπως το Airbnb, την περιορισμένη προσφορά νέων κατοικιών μετά από χρόνια χαμηλής οικοδομικής δραστηριότητας, την εισροή ξένων κεφαλαίων μέσω προγραμμάτων όπως το Golden Visa, καθώς και την ύπαρξη σημαντικού αποθέματος κλειστών ακινήτων. Παράλληλα, η ανάκαμψη της οικονομίας ενισχύει τη ζήτηση για κατοικία, επιτείνοντας τις πιέσεις στις τιμές.

Η πορεία των ενοικίων τα τελευταία 25 χρόνια χαρακτηρίζεται από έντονες διακυμάνσεις: ισχυρή άνοδο πριν από την κρίση, σημαντική πτώση την περίοδο 2011-2018, στασιμότητα έως το 2021 και νέα δυναμική αύξηση από το 2022 και μετά. Σήμερα, οι τιμές αγοράς κατοικιών, ιδιαίτερα στην Αθήνα, έχουν ήδη ξεπεράσει τα προ κρίσης επίπεδα, ενώ τα ενοίκια κινούνται σε ευρωπαϊκά επίπεδα, παρά το γεγονός ότι οι μισθοί παραμένουν σημαντικά χαμηλότεροι.

Η ανοδική τάση συνεχίζεται και το 2026. Σύμφωνα με στοιχεία της Spitogatos, τα νότια προάστια της Αθήνα και οι Κυκλάδες καταγράφουν από τις υψηλότερες ζητούμενες τιμές ενοικίασης, με 13,3 και 12,8 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο αντίστοιχα, ενώ ακολουθούν το κέντρο της πόλης, τα βόρεια προάστια και ο Δήμος Θεσσαλονίκη.

Στον αντίποδα, οι χαμηλότερες τιμές εντοπίζονται σε περιοχές της περιφέρειας, όπως η Π.Ε. Γρεβενά με 3,9 ευρώ/τ.μ., καθώς και σε περιοχές της Βόρειας Ελλάδας.

Σε επίπεδο Αττικής, η Βουλιαγμένη παραμένει η ακριβότερη περιοχή με 20,6 ευρώ/τ.μ., ακολουθούμενη από το Κολωνάκι, τη Βούλα, τη Φιλοθέη και το Παλαιό Ψυχικό. Αντίθετα, πιο προσιτές επιλογές εντοπίζονται σε περιοχές όπως ο Άγιος Στέφανος, το Καματερό, οι Άγιοι Ανάργυροι, το Πέραμα και οι Αχαρνές.

Η συνολική εικόνα αναδεικνύει μια αγορά κατοικίας σε έντονη ανισορροπία, όπου η απόσταση μεταξύ τιμών και εισοδημάτων διευρύνεται, επιβαρύνοντας δυσανάλογα τα ελληνικά νοικοκυριά.

Παγκόσμιες τιμές τροφίμων: Σε υψηλό τριετίας λόγω πολέμου στο Ιράν και ενεργειακού κόστους

Στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τουλάχιστον τριών ετών εκτινάχθηκαν οι διεθνείς τιμές τροφίμων, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν συνεχίζει να προκαλεί σοβαρές αναταράξεις στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, εντείνοντας τις πιέσεις στο κόστος παραγωγής και αυξάνοντας τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων για τους καταναλωτές.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση των Ηνωμένων Εθνών, ο παγκόσμιος δείκτης τιμών τροφίμων αυξήθηκε κατά 1,6% τον Απρίλιο σε μηνιαία βάση, κυρίως λόγω της ανόδου στις τιμές των φυτικών ελαίων, του κρέατος και των δημητριακών. Σε σύγκριση με τον Απρίλιο του 2025, ο δείκτης εμφανίζεται αυξημένος κατά 2,5%.

Η συνεχιζόμενη σύγκρουση στο Ιράν, που έχει πλέον εισέλθει στον τρίτο μήνα, έχει περιορίσει σημαντικά τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, επηρεάζοντας τη μεταφορά κρίσιμων αγαθών για τη γεωργική παραγωγή, όπως τα καύσιμα και τα λιπάσματα. Η κατάσταση αυτή έχει οδηγήσει σε περαιτέρω αύξηση του κόστους παραγωγής στον αγροτικό τομέα.

Παράλληλα, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου ενίσχυσε τη ζήτηση για βιοκαύσιμα, ωθώντας τον δείκτη φυτικών ελαίων των Ηνωμένων Εθνών σε μηνιαία άνοδο 5,9%, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιούλιο του 2022.

Παρότι ο συγκεκριμένος δείκτης αποτυπώνει τις τιμές των βασικών εμπορευμάτων και όχι τις τελικές λιανικές τιμές, αναλυτές επισημαίνουν ότι οι αυξήσεις αυτές συνήθως μεταφέρονται με χρονική υστέρηση στους καταναλωτές, προμηνύοντας νέες πληθωριστικές πιέσεις στα τρόφιμα. Ήδη από τον Μάρτιο είχαν εμφανιστεί τα πρώτα σημάδια επιτάχυνσης του πληθωρισμού τροφίμων, παρά τις συζητήσεις για πιθανή διπλωματική αποκλιμάκωση της κρίσης.

Η ανοδική πορεία του συνολικού δείκτη —που περιλαμβάνει δημητριακά, ζάχαρη, κρέας, γαλακτοκομικά και φυτικά έλαια— συνεχίζεται για τρίτο διαδοχικό μήνα. Είχε προηγηθεί τον Φεβρουάριο η πρώτη αύξηση μετά από πέντε συνεχόμενους μήνες υποχώρησης.

Ιδιαίτερα έντονη ήταν η άνοδος στις τιμές του κρέατος, με τον σχετικό δείκτη να ενισχύεται κατά 1,2% και να καταγράφει νέο ιστορικό υψηλό. Αντίστοιχα, ο δείκτης δημητριακών αυξήθηκε κατά 0,8%, καθώς οι ανησυχίες για τις καιρικές συνθήκες και οι φόβοι για μειωμένη παραγωγή σιταριού το 2026 εντείνονται.

Πολλοί παραγωγοί εξετάζουν το ενδεχόμενο περιορισμού ενεργοβόρων καλλιεργειών που απαιτούν αυξημένες ποσότητες λιπασμάτων, λόγω της συνεχούς αύξησης του κόστους ντίζελ και αγροτικών εισροών από την έναρξη της σύγκρουσης τον Φεβρουάριο.

Ήδη μεγάλες εξαγωγικές χώρες αγροτικών προϊόντων, όπως η Γαλλία και η Ρουμανία, έχουν προειδοποιήσει για χαμηλότερες σοδειές το επόμενο διάστημα.

Αντίθετα, οι τιμές της ζάχαρης κινήθηκαν πτωτικά, με τον σχετικό δείκτη να υποχωρεί κατά 4,7% τον Απρίλιο, μετά τη σημαντική άνοδο που είχε καταγραφεί τον Μάρτιο.

Ιστορικό πλεόνασμα 20,3 δισ. ευρώ στον τουρισμό το 2025 – άνοδος εισπράξεων, αύξηση αφίξεων αλλά μικρότερη διάρκεια παραμονής

Ισχυρή βελτίωση κατέγραψε το ταξιδιωτικό ισοζύγιο της Ελλάδας το 2025, το οποίο εμφάνισε πλεόνασμα 20,287 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τα τελικά στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος. Η επίδοση αυτή συνοδεύτηκε από αύξηση 9,4% στις ταξιδιωτικές εισπράξεις σε σχέση με το 2024.

Αύξηση αφίξεων και εσόδων, αλλά μικρότερη παραμονή

Η εισερχόμενη τουριστική κίνηση ενισχύθηκε κατά 6,4%, ενώ οι διανυκτερεύσεις αυξήθηκαν με πιο ήπιο ρυθμό, κατά 1,6%. Παράλληλα, η μέση δαπάνη ανά ταξίδι κατέγραψε άνοδο 2,8%, όμως η μέση διάρκεια παραμονής υποχώρησε κατά 4,5%, στις 5,6 διανυκτερεύσεις. Οι εισπράξεις από την κρουαζιέρα επίσης αυξήθηκαν κατά 4,9%.

Σε επίπεδο περιφερειών, η Αττική συγκέντρωσε τον μεγαλύτερο αριθμό επισκέψεων, ενώ το Νότιο Αιγαίο διατήρησε την πρωτιά σε εισπράξεις και διανυκτερεύσεις.

Ενίσχυση του πλεονάσματος

Το πλεόνασμα του ταξιδιωτικού ισοζυγίου αυξήθηκε κατά 8% σε ετήσια βάση, καθώς οι εισπράξεις αυξήθηκαν ταχύτερα από τις πληρωμές των Ελλήνων στο εξωτερικό. Συγκεκριμένα, οι εισπράξεις ενισχύθηκαν κατά 2,03 δισ. ευρώ, ενώ οι πληρωμές αυξήθηκαν κατά 533,7 εκατ. ευρώ.

Η άνοδος των εσόδων αποδίδεται τόσο στην αύξηση της εισερχόμενης κίνησης όσο και στη βελτίωση της μέσης δαπάνης ανά διανυκτέρευση, η οποία διαμορφώθηκε στα 96,6 ευρώ, από 89,7 ευρώ το 2024.

Ανάλυση εισπράξεων ανά αγορά

Οι συνολικές ταξιδιωτικές εισπράξεις έφτασαν τα 23,63 δισ. ευρώ. Οι επισκέπτες από την ΕΕ-27 συνεισέφεραν 12,69 δισ. ευρώ, αντιστοιχώντας στο 53,7% του συνόλου, ενώ οι λοιπές αγορές απέφεραν 9,92 δισ. ευρώ, καταγράφοντας ισχυρή αύξηση 15%.

Από τη ζώνη του ευρώ οι εισπράξεις αυξήθηκαν κατά 4%, με τη Γερμανία να παραμένει η σημαντικότερη αγορά (3,78 δισ. ευρώ). Ακολούθησαν το Ηνωμένο Βασίλειο (3,74 δισ. ευρώ), οι ΗΠΑ (1,74 δισ. ευρώ), η Γαλλία (1,33 δισ. ευρώ) και η Ιταλία (1,29 δισ. ευρώ).

Δομή δαπάνης ανά λόγο ταξιδιού

Η συντριπτική πλειονότητα των εισπράξεων (93,3%) προήλθε από ταξίδια για προσωπικούς λόγους, κυρίως αναψυχής, τα οποία αυξήθηκαν κατά 9,8% και έφτασαν τα 20,65 δισ. ευρώ. Τα επαγγελματικά ταξίδια ενισχύθηκαν κατά 12,9%, ενώ οι ταξιδιωτικές δαπάνες για υγεία σημείωσαν σημαντική μείωση.

Εξελίξεις σε αφίξεις και διανυκτερεύσεις

Η εισερχόμενη κίνηση ανήλθε σε 43,31 εκατ. ταξιδιώτες, με αύξηση τόσο από αεροπορικές όσο και από οδικές αφίξεις. Οι διανυκτερεύσεις διαμορφώθηκαν σε 244,7 εκατ., καταγράφοντας ήπια άνοδο 1,6%.

Κρουαζιέρα: ισχυρή συμβολή στα έσοδα

Τα έσοδα από την κρουαζιέρα ανήλθαν σε 1,17 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 4,9%. Ο Πειραιάς διατηρεί την κυρίαρχη θέση του, συγκεντρώνοντας σχεδόν το μισό των συνολικών εισπράξεων, ενώ ακολουθούν η Κέρκυρα και το Ηράκλειο. Οι αφίξεις κρουαζιερόπλοιων και οι επιβάτες παρουσίασαν επίσης διψήφια αύξηση.

Γεωγραφική κατανομή του τουρισμού

Πέντε περιφέρειες συγκέντρωσαν σχεδόν το 90% των εισπράξεων: Νότιο Αιγαίο, Αττική, Κρήτη, Ιόνια Νησιά και Κεντρική Μακεδονία. Η ίδια εικόνα καταγράφεται και στις διανυκτερεύσεις, επιβεβαιώνοντας τη γεωγραφική συγκέντρωση της τουριστικής δραστηριότητας σε συγκεκριμένους προορισμούς.

Συνολικά, το 2025 χαρακτηρίζεται από ισχυρή άνοδο εσόδων και αφίξεων, αλλά με τάση μικρότερης διάρκειας παραμονής, γεγονός που διαμορφώνει μια πιο «συμπυκνωμένη» αλλά υψηλής αξίας τουριστική ζήτηση.

Ενεργειακή κρίση: Το ΔΝΤ «βλέπει» έως 1.750€ επιβάρυνση ανά νοικοκυριό – Στο επίκεντρο η ακρίβεια στα καύσιμα

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι, προς το παρόν, οι συνέπειες της ενεργειακής αναταραχής στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά παραμένουν ελεγχόμενες, ωστόσο προειδοποιεί ότι το ρίσκο σημαντικής επιδείνωσης δεν έχει απομακρυνθεί.

Με βάση τις τρέχουσες συνθήκες στις αγορές ενέργειας, η μέση οικονομική επιβάρυνση για ένα νοικοκυριό στην Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμάται γύρω στα 375 ευρώ για το 2026, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 0,7% της κατανάλωσης. Οι αποκλίσεις μεταξύ χωρών είναι σημαντικές: από περίπου 620 ευρώ στη Σλοβακία, έως 134 ευρώ στη Σουηδία, ενώ στην Ελλάδα η επιβάρυνση προσεγγίζει τα 400 ευρώ.

Ωστόσο, το Ταμείο επισημαίνει ότι σε ένα δυσμενές σενάριο οι απώλειες θα μπορούσαν να εκτιναχθούν έως και τα 1.750 ευρώ ανά νοικοκυριό, εάν οι ενεργειακές πιέσεις ενταθούν περαιτέρω.

Στο επίκεντρο το ενεργειακό κόστος και οι πολιτικές στήριξης

Τα στοιχεία παρουσιάστηκαν από την αναπληρώτρια διευθύντρια του ευρωπαϊκού τμήματος του ΔΝΤ, Ογιά Τσελασούν, σε συνεδρίαση του Eurogroup που επικεντρώθηκε στις δημοσιονομικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Ταμείου, η πλειονότητα των μέτρων που έχουν εφαρμοστεί στην Ευρώπη παραμένει οριζόντια και όχι στοχευμένη. Περίπου το 70% των παρεμβάσεων αφορά γενικευμένες επιδοτήσεις ή παρεμβάσεις στις τιμές, ενώ μόλις το 30% κατευθύνεται σε ευάλωτα νοικοκυριά. Παράλληλα, σχεδόν όλες οι χώρες της ΕΕ έχουν υιοθετήσει τουλάχιστον ένα μη στοχευμένο μέτρο στήριξης.

Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι αυτή η προσέγγιση αυξάνει το δημοσιονομικό κόστος χωρίς να βελτιώνει ουσιαστικά την αποτελεσματικότητα της στήριξης, και ζητά σαφή στροφή προς πιο στοχευμένες πολιτικές.

Προειδοποίηση για δημοσιονομικά όρια

Το Ταμείο, σε σύμπλευση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τονίζει ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι προσωρινές και καλά στοχευμένες, απορρίπτοντας πιο γενικευμένα μέτρα όπως οριζόντιες μειώσεις φόρων ή πλαφόν τιμών, τα οποία θεωρούνται δημοσιονομικά δαπανηρά και περιορισμένης αποτελεσματικότητας.

Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η μετακύλιση των αυξημένων τιμών στον τελικό καταναλωτή, αν και κοινωνικά δύσκολη, συμβάλλει στην εξοικονόμηση ενέργειας.

Η Ελλάδα μπροστά σε εξωτερικές πιέσεις

Για την ελληνική οικονομία, το ΔΝΤ επισημαίνει ότι, παρά τη σχετική ανθεκτικότητα των τελευταίων ετών, οι εξωτερικοί κίνδυνοι παραμένουν σημαντικοί. Η εξάρτηση από τον τουρισμό και τις μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες καθιστά τη χώρα ευάλωτη σε ενδεχόμενη επιδείνωση του διεθνούς περιβάλλοντος.

Σε περίπτωση κλιμάκωσης της ενεργειακής κρίσης, οι πιέσεις στην ανάπτυξη και στα εισοδήματα θα μπορούσαν να ενταθούν, αυξάνοντας την ανάγκη για αυστηρά στοχευμένες και δημοσιονομικά βιώσιμες παρεμβάσεις.

Εκτίναξη κόστους στα καύσιμα στην Ελλάδα

Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή πίεση αποτυπώνεται έντονα στην ελληνική αγορά καυσίμων. Εκτιμάται ότι μόνο στο πρώτο δίμηνο της έντασης στη Μέση Ανατολή, οι καταναλωτές επιβαρύνθηκαν με πάνω από 400 εκατ. ευρώ επιπλέον κόστος για βενζίνη, ντίζελ και πετρέλαιο θέρμανσης.

Το Δημόσιο κατέγραψε επίσης αυξημένα έσοδα από τη φορολογία λόγω των υψηλότερων τιμών, αν και αυτά δεν υπερκάλυψαν τις δαπάνες για επιδοτήσεις καυσίμων.

Τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, η αύξηση των διεθνών τιμών μεταφέρθηκε άμεσα στην αντλία, με τη βενζίνη και το ντίζελ να καταγράφουν σημαντικές ανατιμήσεις, επιβαρύνοντας περαιτέρω τα νοικοκυριά και τις μεταφορές.

Πληθωριστικές πιέσεις και αβεβαιότητα

Οι νέες εντάσεις στα Στενά του Ορμούζ ενισχύουν την αβεβαιότητα στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, με το ενδεχόμενο νέων αυξήσεων στις τιμές να παραμένει ανοιχτό.

Στην Ελλάδα, ο πληθωρισμός έχει ήδη κινηθεί ανοδικά, με την ενέργεια να αποτελεί τον βασικό επιβαρυντικό παράγοντα. Παράλληλα, η χώρα καταγράφει από τις υψηλότερες τιμές καυσίμων στην Ευρώπη, γεγονός που εντείνει την πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα.

Το κυβερνητικό πλάνο παρέμβασης

Το οικονομικό επιτελείο παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, εξετάζοντας νέα μέτρα συγκράτησης των τιμών, με έμφαση στο ντίζελ κίνησης. Η παράταση της επιδότησης θεωρείται πιθανή επιλογή, καθώς η αγορά παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη σε νέες διεθνείς αναταράξεις.