Αυξήσεις εισοδημάτων κάτω από τον πληθωρισμό – Ποιοι κινδυνεύουν να χάσουν αγοραστική δύναμη το 2027

Το λεγόμενο «μέρισμα της ανάπτυξης» φαίνεται πως δεν θα είναι αρκετό για να αντισταθμίσει πλήρως την αύξηση του κόστους ζωής ούτε το 2027, με αποτέλεσμα εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες να κινδυνεύουν να δουν τις πραγματικές αποδοχές τους να αυξάνονται με μικρότερο ρυθμό από τον πληθωρισμό.

Οι προγραμματισμένες παρεμβάσεις για την ενίσχυση των εισοδημάτων, όπως η αύξηση του κατώτατου μισθού, η οριζόντια αναπροσαρμογή των αποδοχών των δημοσίων υπαλλήλων και η αύξηση των κύριων συντάξεων με βάση τον συνδυασμό πληθωρισμού και ανάπτυξης, αναμένεται να οδηγήσουν σε καθαρές αυξήσεις που θα κινηθούν περίπου μεταξύ 1,7% και 2,8%.

Ωστόσο, οι εκτιμήσεις για την πορεία των τιμών δημιουργούν προβληματισμό. Το 2026 αναμένεται να αποτελέσει μια δύσκολη χρονιά για το διαθέσιμο εισόδημα μεγάλου μέρους των νοικοκυριών, καθώς ο μέσος πληθωρισμός εκτιμάται ότι μπορεί να πλησιάσει το 4%. Η προηγούμενη πρόβλεψη του οικονομικού επιτελείου έκανε λόγο για πληθωρισμό 3,2% το 2026 και 2,4% το 2027, όμως η αναθεώρηση θεωρείται πλέον δεδομένη.

Οι νέες εκτιμήσεις αναμένεται να παρουσιαστούν το φθινόπωρο και όλα δείχνουν ότι ο στόχος για το 2027 θα διαμορφωθεί πάνω από το 2,5%. Μπορεί η αποκλιμάκωση να είναι σημαντική σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, ωστόσο το επίπεδο των τιμών θα παραμείνει υψηλό, ειδικά σε βασικούς τομείς όπως η ενέργεια. Για να υπάρξει πραγματική βελτίωση της αγοραστικής δύναμης, οι αυξήσεις στα εισοδήματα θα πρέπει να ξεπεράσουν τον ρυθμό ανόδου των τιμών.

Για τους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα, η εξέλιξη των αποδοχών θα εξαρτηθεί κυρίως από τις συλλογικές ή ατομικές συμφωνίες με τους εργοδότες. Αντίθετα, οι συνταξιούχοι και οι δημόσιοι υπάλληλοι επηρεάζονται από συγκεκριμένους μηχανισμούς αναπροσαρμογής.

Οι υφιστάμενες θεσμοθετημένες αυξήσεις δεν φαίνεται να οδηγούν σε καθαρή ενίσχυση πάνω από το 2,5%, γεγονός που αναμένεται να επηρεάσει τον σχεδιασμό των παρεμβάσεων που θα ανακοινωθούν στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Το οικονομικό επιτελείο εξετάζει μέτρα που θα περιορίσουν τις απώλειες, κυρίως για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το 2027 δεν θα υπάρχει η ίδια φορολογική επίδραση που υπήρξε το 2026 μετά τη φορολογική μεταρρύθμιση. Χωρίς νέα προσαρμογή των φορολογικών κλιμακίων, οι κρατήσεις φόρου θα αυξάνονται ταχύτερα από τις μεικτές αποδοχές, περιορίζοντας το τελικό όφελος για μισθωτούς και συνταξιούχους.

Μια μικρή θετική επίδραση θα προκύψει από τη νέα μείωση των ασφαλιστικών εισφορών, η οποία υπολογίζεται περίπου στο 0,25% για τον εργαζόμενο και αντίστοιχα για τον εργοδότη.

Κατώτατος μισθός: Η αύξηση των 30 ευρώ περιορίζεται από φόρους και εισφορές

Από την 1η Απριλίου ο κατώτατος μισθός αναμένεται να αυξηθεί στα 950 ευρώ από 920 ευρώ σήμερα, επηρεάζοντας περίπου 600.000 εργαζόμενους.

Ωστόσο, η πραγματική αύξηση που θα φτάσει στην τσέπη των εργαζομένων θα είναι μικρότερη. Από τα 30 ευρώ της μεικτής αύξησης, περίπου τα 23 ευρώ θα αποτελέσουν την καθαρή ενίσχυση, καθώς οι αυξημένες φορολογικές επιβαρύνσεις και οι κρατήσεις θα απορροφήσουν μέρος του ποσού.

Ο καθαρός εισαγωγικός μισθός εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από περίπου 772 ευρώ στα 794 ευρώ, δηλαδή μια καθαρή αύξηση κοντά στο 2,6%.

Δημόσιοι υπάλληλοι: Καθαρή αύξηση περίπου 1,7%

Για τους δημοσίους υπαλλήλους, η βασική παρέμβαση αφορά την οριζόντια αύξηση των 30 ευρώ τον μήνα από την 1η Απριλίου, η οποία συνδέεται με την εξίσωση του εισαγωγικού μισθού στο Δημόσιο με τον κατώτατο μισθό του ιδιωτικού τομέα.

Το μέτρο έχει ήδη προβλεφθεί στον προϋπολογισμό με κόστος περίπου 310 εκατ. ευρώ. Για έναν δημόσιο υπάλληλο με μεικτές αποδοχές 1.500 ευρώ, η αύξηση των 30 ευρώ μεικτά μεταφράζεται περίπου σε 21 ευρώ καθαρά.

Έτσι, εργαζόμενος με δύο παιδιά που σήμερα λαμβάνει περίπου 1.237 ευρώ καθαρά θα φτάσει κοντά στα 1.258 ευρώ, με την τελική αύξηση να περιορίζεται περίπου στο 1,7%, ποσοστό χαμηλότερο από τις εκτιμήσεις για τον πληθωρισμό.

Συντάξεις: Μεγαλύτερη αύξηση αλλά περιορισμένο πραγματικό όφελος

Οι αυξήσεις στις κύριες συντάξεις για το 2027 θα οριστικοποιηθούν τον Οκτώβριο, όταν θα υπάρχουν οι τελικές εκτιμήσεις για την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό του 2026.

Ο υπολογισμός βασίζεται στο 50% του αθροίσματος των δύο μεταβολών. Με ανάπτυξη κοντά στο 2% και πληθωρισμό περίπου 3,8%-4%, η αύξηση των συντάξεων αναμένεται να κινηθεί μεταξύ 2,8% και 3%.

Η βασική διαφορά σε σχέση με προηγούμενα χρόνια είναι ότι η αύξηση θα αφορά όλους τους συνταξιούχους, καθώς καταργείται η προσωπική διαφορά. Ωστόσο, η αναπροσαρμογή αφορά μόνο την κύρια σύνταξη και όχι την επικουρική.

Για παράδειγμα, κύρια σύνταξη 1.200 ευρώ μεικτά αντιστοιχεί περίπου σε 1.055 ευρώ καθαρά. Με αύξηση 2,8%, η μεικτή σύνταξη θα φτάσει περίπου στα 1.234 ευρώ και η καθαρή κοντά στα 1.081 ευρώ, δηλαδή αύξηση περίπου 2,4%.

Αν ο συνταξιούχος λαμβάνει επιπλέον 200 ευρώ καθαρά από επικουρική σύνταξη, τότε η συνολική αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος περιορίζεται ακόμη περισσότερο. Τα συνολικά καθαρά έσοδα από 1.255 ευρώ θα διαμορφωθούν περίπου στα 1.281 ευρώ, δηλαδή αύξηση μόλις 2%, χαμηλότερη από τον πληθωρισμό.

Το συμπέρασμα είναι ότι παρά τις ονομαστικές αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις, η πραγματική αγοραστική δύναμη πολλών νοικοκυριών θα συνεχίσει να βρίσκεται υπό πίεση, καθώς οι αυξήσεις εισοδημάτων δύσκολα θα ξεπεράσουν τον ρυθμό ανόδου των τιμών.

Αθήνα: Από τις πιο ακριβές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για τους κατοίκους της – Το κόστος ζωής «τρώει» σχεδόν όλο τον μισθό

Η Αθήνα συγκαταλέγεται πλέον στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες όπου η καθημερινή διαβίωση γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη για τους κατοίκους της, καθώς το κόστος βασικών αναγκών απορροφά σχεδόν το σύνολο του μέσου εισοδήματος.

Νέα έρευνα της Tradingpedia, η οποία εξετάζει το κόστος ζωής σε 37 ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, κατατάσσει την ελληνική πρωτεύουσα ανάμεσα στις λιγότερο προσιτές πόλεις για έναν εργαζόμενο που ζει μόνος και αμείβεται με τον μέσο μισθό.

Η μελέτη, που βασίζεται σε δεδομένα από τις πλατφόρμες Numbeo και Expatistan Cost of Living Index, δεν εξετάζει μόνο το απόλυτο ύψος των τιμών, αλλά κυρίως τη σχέση μεταξύ εξόδων και εισοδήματος. Το συμπέρασμα είναι ότι η πραγματική οικονομική πίεση δεν προκύπτει μόνο από το πόσο κοστίζουν τα αγαθά και οι υπηρεσίες, αλλά από το κατά πόσο αυτά τα κόστη μπορούν να καλυφθούν από τον διαθέσιμο μισθό.

Στην Αθήνα, τα βασικά μηνιαία έξοδα ενός ατόμου που ζει μόνο του υπολογίζονται στα 1.151 ευρώ, ενώ ο μέσος καθαρός μισθός διαμορφώνεται στα 1.157 ευρώ. Με άλλα λόγια, ο μέσος εργαζόμενος χρειάζεται σχεδόν ολόκληρο το εισόδημά του μόνο για τις βασικές ανάγκες, χωρίς ουσιαστικό περιθώριο αποταμίευσης ή έκτακτες δαπάνες.

Η στέγαση απορροφά σχεδόν το 60% του μισθού

Ο μεγαλύτερος παράγοντας πίεσης για τους κατοίκους της Αθήνας είναι η στέγαση.

Σύμφωνα με την έρευνα, ένα επιπλωμένο studio 45 τετραγωνικών μέτρων, μαζί με κοινόχρηστα, ηλεκτρικό ρεύμα και σύνδεση internet, κοστίζει περίπου 685 ευρώ τον μήνα.

Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σχεδόν στο 60% του μέσου καθαρού μισθού, πολύ πάνω από το διεθνώς αποδεκτό όριο προσιτής στέγασης, που θεωρείται ότι δεν πρέπει να ξεπερνά το 30% του διαθέσιμου εισοδήματος.

Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει το βασικό πρόβλημα της ελληνικής αγοράς κατοικίας: τα ενοίκια έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ενώ οι μισθοί δεν έχουν ακολουθήσει τον ίδιο ρυθμό ανόδου.

Η ψυχαγωγία δεν είναι πλέον «πολυτέλεια»

Εκτός από τη στέγαση, σημαντικό βάρος αποτελούν και τα έξοδα κοινωνικής ζωής.

Η Tradingpedia υπολογίζει ότι ένας κάτοικος της Αθήνας χρειάζεται περίπου 249 ευρώ τον μήνα για δραστηριότητες όπως γεύματα εκτός σπιτιού, καφέδες, ποτά, κινηματογράφο, θέατρο και γυμναστήριο.

Το ποσό μπορεί να θεωρείται περιορισμένο για μια άνετη ζωή, ωστόσο για έναν εργαζόμενο που ήδη διαθέτει σχεδόν όλο τον μισθό του για βασικές ανάγκες, ακόμη και αυτές οι δαπάνες γίνονται δύσκολα διαχειρίσιμες.

Η Αθήνα στην ίδια κατηγορία με Λισαβόνα και Τίρανα

Με βάση τη σχέση κόστους ζωής προς εισόδημα, η Αθήνα βρίσκεται ανάμεσα στις πέντε λιγότερο προσιτές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για έναν εργένη.

Στην κορυφή της λίστας βρίσκεται η Λισαβόνα, όπου τα έξοδα ενός ατόμου φτάνουν το 121,4% του μέσου μισθού. Τα μηνιαία έξοδα υπολογίζονται στα 1.631 ευρώ, έναντι μέσου μισθού 1.343 ευρώ.

Ακολουθούν τα Τίρανα, όπου το χαμηλό επίπεδο μισθών δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση. Παρότι η αλβανική πρωτεύουσα είναι φθηνότερη σε απόλυτες τιμές, ο μέσος εργαζόμενος χρειάζεται περισσότερα χρήματα από όσα κερδίζει για να καλύψει τις βασικές ανάγκες.

Στην ίδια κατηγορία βρίσκονται η Βαρσοβία και η Ρώμη, όπου τα βασικά έξοδα απορροφούν αντίστοιχα περίπου το 96% και το 93,5% του εισοδήματος.

Η Αθήνα, παρά το γεγονός ότι δεν είναι από τις ακριβότερες πόλεις της Ευρώπης σε απόλυτα μεγέθη, βρίσκεται ψηλά στη λίστα λόγω της χαμηλής αγοραστικής δύναμης των κατοίκων της.

Γιατί το Λουξεμβούργο είναι πιο «φθηνό» από την Αθήνα

Η σύγκριση με τις πιο προσιτές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δείχνει τη σημασία των μισθών.

Στις Βρυξέλλες, που θεωρούνται η πιο προσιτή πρωτεύουσα σύμφωνα με τη μελέτη, τα μηνιαία έξοδα ενός ατόμου φτάνουν τα 1.444 ευρώ, όμως αντιστοιχούν μόλις στο 49% του μέσου καθαρού μισθού των 2.945 ευρώ.

Παρόμοια εικόνα καταγράφεται στην Κοπεγχάγη, στη Βέρνη και στο Λουξεμβούργο, όπου το υψηλότερο κόστος ζωής αντισταθμίζεται από πολύ μεγαλύτερα εισοδήματα.

Για παράδειγμα, στο Λουξεμβούργο τα έξοδα αντιστοιχούν περίπου στο 50,9% του μισθού, γεγονός που σημαίνει ότι ένας εργαζόμενος διαθέτει σημαντικό ποσό μετά την κάλυψη των βασικών αναγκών.

Η σύγκριση δείχνει ότι μια πόλη μπορεί να είναι ακριβότερη σε απόλυτες τιμές, αλλά οικονομικά πιο εύκολη για τους κατοίκους της όταν οι μισθοί είναι υψηλότεροι.

Μεγάλη πίεση και για τις οικογένειες

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους εργένηδες.

Για μια τετραμελή οικογένεια με δύο εισοδήματα, η Αθήνα κατατάσσεται επίσης ανάμεσα στις λιγότερο προσιτές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Τα βασικά έξοδα απορροφούν περίπου το 82,3% του συνολικού οικογενειακού εισοδήματος.

Μόνο η Λισαβόνα και τα Τίρανα εμφανίζουν μεγαλύτερη επιβάρυνση, ενώ η Αθήνα βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση από πόλεις όπως η Ρώμη και η Βαρσοβία.

Αντίθετα, σε πόλεις όπως η Βέρνη, το Λουξεμβούργο και η Κοπεγχάγη, οι οικογένειες διατηρούν πολύ μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα μετά την κάλυψη των βασικών αναγκών.

Το βασικό πρόβλημα: η απόσταση μεταξύ τιμών και μισθών

Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η Αθήνα δεν αποτελεί μία από τις ακριβότερες πόλεις της Ευρώπης σε απόλυτες τιμές. Το πρόβλημα είναι η σχέση τιμών και εισοδημάτων.

Η άνοδος του κόστους στέγασης, η ακρίβεια στα βασικά αγαθά και οι χαμηλότερες αποδοχές σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες έχουν περιορίσει σημαντικά την αγοραστική δύναμη των κατοίκων.

Η ελληνική πρωτεύουσα αντιμετωπίζει έτσι ένα πρόβλημα που εμφανίζεται σε αρκετές πόλεις της Νότιας Ευρώπης: τα ενοίκια και το κόστος ζωής αυξάνονται ταχύτερα από τους μισθούς, δημιουργώντας μια ολοένα μεγαλύτερη πίεση στα νοικοκυριά.