Ταμείο Ανάκαμψης: Ισχυρό αποτύπωμα σε ΑΕΠ, απασχόληση και επενδύσεις

Σημαντική συμβολή στην ενίσχυση του ελληνικού ΑΕΠ, της απασχόλησης και των επενδύσεων φαίνεται να έχει το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που αξιοποίησαν σε ιδιαίτερα μεγάλη κλίμακα τους διαθέσιμους ευρωπαϊκούς πόρους.

Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση του VOXEU, το χρηματοδοτικό εργαλείο, το οποίο πλησιάζει πλέον στην ολοκλήρωσή του έπειτα από πέντε χρόνια, έχει συνδεθεί με μια περίοδο ταχύτερης οικονομικής σύγκλισης για την ελληνική οικονομία.

Η Ελλάδα έχει λάβει συνολική κατανομή περίπου 39,95 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 16% του ΑΕΠ. Από αυτά, τα 18,22 δισ. ευρώ αφορούν επιχορηγήσεις και τα 17,73 δισ. ευρώ δάνεια, ενώ περίπου 11,32 δισ. ευρώ δεν έχουν ακόμη εισπραχθεί.

Παρά το γεγονός ότι το πρόγραμμα δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, τα στοιχεία δείχνουν ότι η επίδρασή του στην οικονομική δραστηριότητα είναι ήδη ιδιαίτερα αισθητή.

Το ελληνικό ΑΕΠ ξεπερνά την προ πανδημίας τάση

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά την εξέλιξη του πραγματικού ΑΕΠ.

Το 2025, το πραγματικό ΑΕΠ της Ελλάδας ήταν 10,8% υψηλότερο από το επίπεδο του 2019. Η επίδοση αυτή είναι αισθητά καλύτερη από την αντίστοιχη αύξηση περίπου 5,4% που καταγράφηκε κατά μέσο όρο σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Γερμανία και η Γαλλία, οι οποίες είχαν πολύ μικρότερη πρόσβαση σε πόρους του Ταμείου, κάτω από 1,5% του ΑΕΠ.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι η ελληνική οικονομία δεν βρίσκεται απλώς σε υψηλότερο επίπεδο σε σχέση με το 2019. Το ΑΕΠ της κινείται επίσης πάνω από την τάση που θα είχε διαμορφωθεί εάν συνεχιζόταν η προ πανδημίας δυναμική της περιόδου 2014-2019.

Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι η ανάκαμψη δεν περιορίστηκε σε μια απλή επιστροφή στα επίπεδα πριν από την πανδημία, αλλά συνοδεύτηκε από μια ευρύτερη μεταβολή της αναπτυξιακής δυναμικής.

Ισχυρή αύξηση και στην απασχόληση

Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στην αγορά εργασίας.

Το 2025, οι συνολικές ώρες εργασίας στην Ελλάδα ήταν 7,5% υψηλότερες από το 2019, όταν στις χώρες της Ευρωζώνης που έλαβαν σαφώς μικρότερη χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης η αντίστοιχη αύξηση περιορίστηκε μόλις στο 2,6%.

Η διαφορά είναι σημαντική και δείχνει ότι η οικονομική επέκταση συνοδεύτηκε από πραγματική αύξηση της απασχόλησης και της οικονομικής δραστηριότητας.

Παρά την επιβράδυνση που καταγράφηκε το 2025, η εξέλιξη των ωρών εργασίας εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω από την τάση που θα αναμενόταν με βάση τα δεδομένα πριν από την πανδημία.

Με άλλα λόγια, η ελληνική οικονομία δεν αναπτύχθηκε μόνο μέσω της αύξησης του ΑΕΠ, αλλά και μέσω της διεύρυνσης της παραγωγικής βάσης και της απασχόλησης.

Οι επενδύσεις είναι ίσως το σημαντικότερο αποτέλεσμα

Η μεγαλύτερη διαφοροποίηση της Ελλάδας εντοπίζεται, σύμφωνα με την ανάλυση του VOXEU, στις επενδύσεις.

Οι συνολικές επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 5,9 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, ενώ στην ομάδα των χωρών που έλαβαν σαφώς μικρότερη χρηματοδότηση καταγράφηκε αντίθετα υποχώρηση περίπου 2 ποσοστιαίων μονάδων.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς η χώρα ξεκίνησε από εξαιρετικά χαμηλή επενδυτική βάση μετά τη δεκαετή κρίση.

Παρότι το επενδυτικό ποσοστό παραμένει χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, το χάσμα έχει αρχίσει να περιορίζεται. Αντίστοιχη βελτίωση καταγράφεται και στις ιδιωτικές επενδύσεις, στοιχείο που δείχνει ότι οι ευρωπαϊκοί πόροι δεν λειτούργησαν αποκλειστικά ως δημόσια δαπάνη, αλλά φαίνεται να συνέβαλαν και στην κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων.

Η εικόνα σε βασικούς δείκτες

Η Ελλάδα βρίσκεται σε φάση σύγκλισης

Το βασικό συμπέρασμα του VOXEU για την Ελλάδα μετά το 2020 είναι αυτό της σύγκλισης.

Η οικονομία φαίνεται να καλύπτει σταδιακά μέρος του χαμένου εδάφους της προηγούμενης δεκαετίας. Το ΑΕΠ βρίσκεται πάνω από την προ πανδημίας τάση, οι επενδύσεις αυξάνονται από ιδιαίτερα χαμηλή αφετηρία και η παραγωγικότητα παρουσιάζει βελτίωση.

Ωστόσο, η εικόνα χρειάζεται προσοχή, καθώς δεν μπορεί να αποδοθεί ολόκληρη η μεταβολή αποκλειστικά στο Ταμείο Ανάκαμψης.

Καθοριστικό ρόλο στη σταθεροποίηση της ελληνικής οικονομίας μετά την πανδημία διαδραμάτισε και η ΕΚΤ, μέσω του έκτακτου προγράμματος αγοράς ομολόγων, το οποίο περιόρισε τις πιέσεις στην αγορά κρατικού χρέους.

Παράλληλα, ένα μέρος της σημερινής αναπτυξιακής δυναμικής αντανακλά και τις καθυστερημένες επιδράσεις μεταρρυθμίσεων που εφαρμόστηκαν κατά την περίοδο της κρίσης.

Επομένως, το Ταμείο Ανάκαμψης αποτελεί σημαντικό κομμάτι της εξίσωσης, αλλά όχι τη μοναδική εξήγηση της ελληνικής υπεραπόδοσης.

Το μεγάλο ερώτημα είναι η επόμενη ημέρα

Το κρίσιμο ζήτημα πλέον μεταφέρεται στην επόμενη ημέρα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης.

Η ολοκλήρωση του προγράμματος δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο η επενδυτική δυναμική μπορεί να διατηρηθεί χωρίς την ίδια ένταση ευρωπαϊκών πόρων.

Προς το παρόν, οι οικονομικοί κύκλοι δεν αναμένουν απότομη κατάρρευση των επενδύσεων. Τα δάνεια που έχουν ήδη συμβασιοποιηθεί αναμένεται να συνεχίσουν να στηρίζουν την οικονομική δραστηριότητα και τα επόμενα χρόνια.

Παρόλα αυτά, η σταδιακή μείωση των διαθέσιμων επενδυτικών κονδυλίων είναι εμφανής.

Με βάση τον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό, τα επενδυτικά κονδύλια περιορίζονται από περίπου 16,7 δισ. ευρώ το 2026 σε 10,6 δισ. ευρώ το 2027.

Η διαφορά αυτή σημαίνει ότι η ελληνική οικονομία θα πρέπει σταδιακά να περάσει από ένα μοντέλο ανάπτυξης που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ευρωπαϊκή χρηματοδότηση σε ένα μοντέλο όπου οι ιδιωτικές επενδύσεις, η παραγωγικότητα, οι εξαγωγές και η εγχώρια αποταμίευση θα διαδραματίζουν μεγαλύτερο ρόλο.

Το μεγάλο στοίχημα για την ελληνική οικονομία

Το Ταμείο Ανάκαμψης φαίνεται, λοιπόν, να πέτυχε σε μεγάλο βαθμό τον βασικό του στόχο για την Ελλάδα: να επιταχύνει τις επενδύσεις, να στηρίξει την απασχόληση και να συμβάλει στην ταχύτερη επαναφορά της οικονομίας σε τροχιά σύγκλισης με την Ευρωζώνη.

Όμως το πραγματικό τεστ ξεκινά τώρα.

Η πρόκληση δεν είναι πλέον μόνο να αξιοποιηθούν τα υπόλοιπα 11,32 δισ. ευρώ, αλλά να διασφαλιστεί ότι η δυναμική που δημιουργήθηκε θα συνεχιστεί και μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος.

Εάν οι επενδύσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης δημιουργήσουν μόνιμη αύξηση της παραγωγικότητας και κινητοποιήσουν πρόσθετες ιδιωτικές επενδύσεις, τότε η επίδραση του προγράμματος θα είναι πολύ μεγαλύτερη από την άμεση δημοσιονομική του συμβολή.

Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα της επόμενης περιόδου: να μετατραπεί η προσωρινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση σε μόνιμη αύξηση της παραγωγικής δυναμικότητας της ελληνικής οικονομίας.

Οι καθαροί μισθοί στις μεγαλύτερες πόλεις του κόσμου: Στην 55η θέση η Αθήνα με 1.321 δολάρια τον μήνα

Το ποσό που καταλήγει τελικά στον τραπεζικό λογαριασμό ενός εργαζομένου μετά την αφαίρεση των φόρων διαφέρει δραματικά από πόλη σε πόλη. Η διαφορά γίνεται εντυπωσιακή όταν συγκριθούν οι μεγαλύτερες μητροπόλεις του κόσμου, καθώς ο μέσος καθαρός μηνιαίος μισθός κυμαίνεται από 8.363 δολάρια στη Ζυρίχη έως μόλις 220 δολάρια στο Κάιρο.

Η Αθήνα βρίσκεται αρκετά χαμηλά στη διεθνή κατάταξη, καταλαμβάνοντας την 55η θέση μεταξύ 69 μεγάλων πόλεων, με τον μέσο καθαρό μηνιαίο μισθό να διαμορφώνεται στα 1.321 δολάρια.

Η απόσταση από τις κορυφαίες θέσεις είναι ιδιαίτερα μεγάλη. Ο μέσος καθαρός μισθός στην ελληνική πρωτεύουσα είναι περίπου 84% χαμηλότερος από εκείνον της Ζυρίχης, ενώ η διαφορά παραμένει σημαντική ακόμη και απέναντι στο Σαν Φρανσίσκο, όπου ο μέσος εργαζόμενος λαμβάνει 7.601 δολάρια καθαρά τον μήνα.

Τα στοιχεία αφορούν τους μέσους μηνιαίους μισθούς μετά την αφαίρεση του φόρου εισοδήματος και καλύπτουν 69 μεγάλες πόλεις παγκοσμίως για το 2026. Οι αποδοχές έχουν μετατραπεί σε δολάρια ΗΠΑ και βασίζονται σε δεδομένα της Numbeo, τα οποία παρουσιάζονται σε σχετική ανάλυση της Deutsche Bank.

Η Αθήνα χαμηλά στην ευρωπαϊκή κατάταξη

Η θέση της Αθήνας γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική όταν η ελληνική πρωτεύουσα συγκρίνεται με άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις.

Στο Λονδίνο ο μέσος καθαρός μηνιαίος μισθός φτάνει τα 4.289 δολάρια, ενώ στο Παρίσι ανέρχεται στα 3.622 δολάρια. Ακόμη και η Λισαβόνα, η οποία βρίσκεται αρκετά χαμηλότερα από τις πλουσιότερες ευρωπαϊκές μητροπόλεις, εμφανίζει υψηλότερες καθαρές αποδοχές, στα 1.608 δολάρια τον μήνα.

Η Αθήνα βρίσκεται οριακά πάνω από την Κωνσταντινούπολη, η οποία κατατάσσεται στην 56η θέση, με μέσο καθαρό μηνιαίο μισθό 1.173 δολάρια.

Η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, αποτυπώνοντας τις μεγάλες αποκλίσεις στο επίπεδο των εισοδημάτων ακόμη και μεταξύ πόλεων που αποτελούν σημαντικά οικονομικά κέντρα.

Η Ζυρίχη στην κορυφή του κόσμου

Η Ζυρίχη καταλαμβάνει με μεγάλη διαφορά την πρώτη θέση της παγκόσμιας κατάταξης. Ο μέσος καθαρός μηνιαίος μισθός φτάνει τα 8.363 δολάρια, δηλαδή είναι περίπου 38 φορές υψηλότερος από τα μόλις 220 δολάρια που καταγράφονται στο Κάιρο.

Πέντε αμερικανικές πόλεις βρίσκονται επίσης στην πρώτη δεκάδα, επιβεβαιώνοντας το υψηλό επίπεδο των καθαρών αποδοχών στις ΗΠΑ.

Στη δεύτερη θέση βρίσκεται το Σαν Φρανσίσκο με 7.601 δολάρια τον μήνα. Ακολουθούν η Βοστώνη με 6.258 δολάρια, η Νέα Υόρκη με 5.534 δολάρια, το Σικάγο με 4.984 δολάρια και το Λος Άντζελες με 4.480 δολάρια.

Το Σαν Φρανσίσκο ξεχωρίζει μεταξύ των μεγάλων αμερικανικών πόλεων, καθώς ο μέσος καθαρός μισθός είναι περίπου 37% υψηλότερος από εκείνον της Νέας Υόρκης και σχεδόν 70% υψηλότερος από τον αντίστοιχο στο Λος Άντζελες.

Ωστόσο, οι υψηλές καθαρές αποδοχές δεν σημαίνουν αυτομάτως και υψηλότερη πραγματική ευημερία. Η συγκεκριμένη κατάταξη μετρά το διαθέσιμο εισόδημα μετά τη φορολογία και όχι την αγοραστική δύναμη. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς πολλές από τις πόλεις που προσφέρουν τους υψηλότερους μισθούς συγκαταλέγονται παράλληλα στις ακριβότερες πόλεις παγκοσμίως.

Η Ευρώπη των μεγάλων μισθολογικών διαφορών

Πέντε ευρωπαϊκές πόλεις βρίσκονται μεταξύ των δέκα πρώτων της παγκόσμιας κατάταξης, με τη Ζυρίχη και τη Γενεύη να αποτελούν τους βασικούς εκπροσώπους της ηπείρου στην κορυφή.