Super Market & Πληθωρισμός

Την ώρα που ο πληθωρισμός στη χώρα, όπως καταγράφεται από τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, διαμορφώνεται στο 2,4%, η καθημερινότητα των καταναλωτών δείχνει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Παρά τη συγκράτηση των αγορών στα απολύτως βασικά, τα σούπερ μάρκετ καταγράφουν αύξηση τζίρου κατά 7,3%, εξέλιξη που αποδίδεται κυρίως στη συνεχιζόμενη άνοδο των τιμών στα ράφια και όχι σε ενίσχυση της κατανάλωσης σε όγκο.

Η αντίφαση αυτή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο πληθωρισμός που βιώνουν στην πράξη τα νοικοκυριά είναι πολλαπλάσιος από εκείνον που αποτυπώνεται στους επίσημους δείκτες. Με άλλα λόγια, η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών διαβρώνεται με ρυθμό σχεδόν τριπλάσιο σε σχέση με τον «επίσημο» πληθωρισμό που ανακοινώνει η ΕΛΣΤΑΤ.

Τα στοιχεία για το βιοτικό επίπεδο είναι αποκαλυπτικά. Οι καταναλωτικές δαπάνες περιορίζονται στα αναγκαία, καθώς το κύμα ακρίβειας έχει επεκταθεί σε όλες τις πτυχές της καθημερινής ζωής. Πίσω από τους αριθμούς αποτυπώνεται μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα: τα εισοδήματα δεν επαρκούν για κάτι περισσότερο από τα βασικά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, ο πληθωρισμός τον Νοέμβριο διαμορφώθηκε στο 2,4%, με τον μέσο ετήσιο δείκτη στο 2,5%. Ωστόσο, αυτή η συνολική εικόνα αποκρύπτει τις πραγματικές πιέσεις που ασκούνται στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις εντοπίζονται στα τρόφιμα και στα είδη πρώτης ανάγκης: η σοκολάτα ανατιμήθηκε κατά 22,9%, ο καφές κατά 20,7%, τα κρέατα κατά 13%, τα φρούτα κατά 9%, ενώ τα γαλακτοκομικά και τα αυγά αυξήθηκαν κατά 4,4%. Ακόμη και σε μηνιαία βάση, οι τιμές συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά, δείχνοντας ότι η ακρίβεια δεν υποχωρεί, αλλά παγιώνεται.

Την ίδια στιγμή, το οργανωμένο λιανεμπόριο κινείται με θετικούς ρυθμούς το 2025, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της NielsenIQ για το διάστημα από την αρχή του έτους έως τις 23 Νοεμβρίου. Οι πωλήσεις σε καταστήματα άνω των 100 τετραγωνικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένων και των εκπτωτικών αλυσίδων, αυξήθηκαν κατά 7,3% σε σύγκριση με το αντίστοιχο περσινό διάστημα.

Σε αξία, ο συνολικός τζίρος της αγοράς έφτασε τα 14,56 δισ. ευρώ, αυξημένος κατά σχεδόν 1 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση. Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του αποτελέσματος εξακολουθεί να παίζει ο κλάδος τροφίμων και ποτών, ο οποίος κατέγραψε άνοδο 7% σε αξία και πλέον αντιστοιχεί στο 54,7% της συνολικής αγοράς. Οι πωλήσεις της κατηγορίας ανήλθαν στα 7,964 δισ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας ότι τα βασικά είδη αποτελούν τον πυρήνα της κατανάλωσης.

Νοικοκυριά σε καθεστώς επιβίωσης

Η συμπεριφορά των καταναλωτών αποτυπώνεται ξεκάθαρα και στις έρευνες. Σύμφωνα με το EY Future Consumer Index Ελλάδα 2025, το 43% των πολιτών δηλώνει ότι περιορίζεται αποκλειστικά στις απαραίτητες αγορές, ενώ περισσότεροι από τους μισούς αναφέρουν ότι δυσκολεύονται λόγω του αυξημένου κόστους ζωής. Παράλληλα, το 15% δηλώνει ότι αντιμετωπίζει προβλήματα ακόμη και στην κάλυψη βασικών εξόδων, όπως τρόφιμα, ενοίκιο και λογαριασμούς.

Η τιμή αναδεικνύεται στο βασικό κριτήριο επιλογής καταστήματος για τη μεγάλη πλειονότητα των καταναλωτών, με τις προσφορές και τη βολική τοποθεσία να ακολουθούν. Όσον αφορά την επιλογή προϊόντος, οι καταναλωτές σταθμίζουν ένα σύνολο παραμέτρων που συνθέτουν την έννοια της «αξίας»: τιμή, ποιότητα, υγιεινή διάσταση, διαθεσιμότητα και αναγνωρισιμότητα του brand.

Παράλληλα, η παραδοσιακή πιστότητα στις μάρκες υποχωρεί. Οι καταναλωτές αλλάζουν brands αναζητώντας χαμηλότερες τιμές και μεγαλύτερο όφελος. Για να εξοικονομήσουν χρήματα, επιλέγουν φθηνότερες μάρκες με παρόμοια ποιότητα (43%), στρέφονται σε εκπτωτικά καταστήματα ή σούπερ μάρκετ (41%), αναβάλλουν αγορές μέχρι να εμφανιστούν προσφορές (37%) και αυξάνουν την κατανάλωση προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας (36%).

Είναι χαρακτηριστικό ότι το 26% δηλώνει πως αγοράζει πλέον περισσότερα προϊόντα private label, ενώ το 70% προμηθεύεται επώνυμα προϊόντα μόνο όταν αυτά βρίσκονται σε έκπτωση. Την ίδια στιγμή, τέσσερις στους πέντε καταναλωτές (79%) έχουν παρατηρήσει τη μείωση της ποσότητας σε συσκευασίες χωρίς αντίστοιχη μείωση τιμής – το γνωστό φαινόμενο της shrinkflation.

Παράλληλα, το σπίτι εξακολουθεί να λειτουργεί ως το επίκεντρο της καθημερινής ζωής και των καταναλωτικών αποφάσεων, τάση που ξεκίνησε την περίοδο της πανδημίας και συνεχίζει να ενισχύεται. Σύμφωνα με την έρευνα της EY, σχεδόν οι μισοί καταναλωτές σκοπεύουν να μαγειρεύουν περισσότερο στο σπίτι (49%), να περνούν περισσότερο χρόνο εκεί (47%) και να διασκεδάζουν συχνότερα εντός σπιτιού (40%).

Συνεπώς, δεν πρόκειται για ζήτημα υποκειμενικής αίσθησης. Τα στοιχεία δείχνουν με σαφήνεια ότι η ακρίβεια έχει αναγκάσει τα ελληνικά νοικοκυριά να αλλάξουν ριζικά τις συνήθειές τους. Οι αγορές περιορίζονται στα απολύτως αναγκαία, οι επιλογές συρρικνώνονται και κάθε δαπάνη ελέγχεται εξονυχιστικά. Δεν το υποστηρίζουν μόνο οι καταναλωτές· το επιβεβαιώνουν οι αριθμοί – και αυτοί δεν αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης.

Ελληνικές Επιχειρήσεις  

Κατά την περίοδο 2015–2022, οι ελληνικές επιχειρήσεις κατέγραψαν ουσιαστική ενίσχυση του κύκλου εργασιών τους, σε συνδυασμό με πιο βιώσιμα επίπεδα δανεισμού και βελτιωμένη κερδοφορία, επιδεικνύοντας αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα έπειτα από μια μακρά περίοδο έντονων διαταραχών, που περιλάμβανε τόσο την κρίση χρέους όσο και την πανδημία. Παρά τη συνολικά θετική εικόνα, οι μικρότερες επιχειρήσεις εξακολουθούν να εμφανίζουν αυξημένη ευαλωτότητα.

Η ευνοϊκή αυτή εξέλιξη αποτυπώνεται και στα στοιχεία περίπου 14.000 επιχειρήσεων που περιλαμβάνονται στο δείγμα της μελέτης της PwC Ελλάδας με τίτλο «Revisiting zombie firms: From survival to revival». Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, το ποσοστό των λεγόμενων επιχειρήσεων-ζόμπι υποχώρησε σε επίπεδα κάτω του 4% το 2023.

Ενδεικτικά, από τις περίπου 2.000 επιχειρήσεις που είχαν χαρακτηριστεί ως «ζόμπι» την περίοδο 2015–2021, σχεδόν τα δύο τρίτα κατάφεραν τελικά να ανακάμψουν, ενώ περίπου το 14% οδηγήθηκε σε έξοδο από την αγορά.

Ιδιαίτερη σημασία φαίνεται να είχαν τα μέτρα στήριξης που εφαρμόστηκαν κατά την πανδημική κρίση. Αν και το σοκ της πανδημίας οδήγησε σε πρόσκαιρη αλλά έντονη αύξηση του ποσοστού των επιχειρήσεων-ζόμπι το 2020, οι παρεμβάσεις στήριξης συνέβαλαν στη σταθεροποίηση του επιχειρηματικού τοπίου. Ως αποτέλεσμα, από το 2021 και έπειτα, το μερίδιο των μη βιώσιμων επιχειρήσεων παραμένει σε χαμηλά επίπεδα, αντανακλώντας και τη βελτίωση του συνολικού οικονομικού κλίματος στη χώρα.

Μικρές επιχειρήσεις

Παρά τη γενικά ενθαρρυντική εικόνα, οι μικρές επιχειρήσεις συνεχίζουν να αποτελούν την πιο ευάλωτη κατηγορία. Σε κλαδικό επίπεδο, σχεδόν το σύνολο των τομέων της οικονομίας έχει περιορίσει το ποσοστό των επιχειρήσεων-ζόμπι κατά περισσότερο από 50%, με το Εμπόριο και τη Βιομηχανία να καταγράφουν ακόμη εντονότερη αποκλιμάκωση.

Σύμφωνα με την ανάλυση της PwC, την περίοδο 2015–2023 το μέσο ποσοστό επιχειρήσεων-ζόμπι διαμορφώθηκε σε 8,1% για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, σε 2,3% για τις μικρομεσαίες και σε 1,3% για τις μεγάλες. Παράλληλα, η Βιομηχανία, το Εμπόριο και οι Υπηρεσίες συγκέντρωναν σταθερά τον μεγαλύτερο αριθμό επιχειρήσεων-ζόμπι σε απόλυτους όρους, γεγονός που συνδέεται με το εκτεταμένο πλήθος επιχειρήσεων στους συγκεκριμένους κλάδους.

Σε σύγκριση με τις υγιείς επιχειρήσεις, οι επιχειρήσεις-ζόμπι εμφανίζουν ορισμένα επαναλαμβανόμενα χαρακτηριστικά: είναι κατά κανόνα μικρότερου μεγέθους, διαθέτουν χαμηλότερη ρευστότητα και δραστηριοποιούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στην αγορά.

Η μεθοδολογία της PwC για τον χαρακτηρισμό μιας επιχείρησης ως «ζόμπι» δεν στηρίζεται σε έναν μόνο δείκτη, αλλά σε ένα σύνολο κριτηρίων που αποσκοπούν στον εντοπισμό περιπτώσεων επίμονης οικονομικής αδυναμίας. Ειδικότερα, εξετάζεται εάν, σε ορίζοντα τριετίας, μια επιχείρηση παρουσιάζει συστηματική πτώση πωλήσεων (μείωση κύκλου εργασιών άνω του 5%), αρνητική απόδοση απασχολούμενων κεφαλαίων και μη βιώσιμη διάρθρωση δανεισμού.

Το βασικό ζητούμενο στη σημερινή συγκυρία είναι η διατήρηση του θετικού κλίματος και η διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα ενισχύει περαιτέρω την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής επιχειρηματικότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύονται ορισμένοι κρίσιμοι πυλώνες πολιτικής. Κεντρικής σημασίας είναι η καλλιέργεια κουλτούρας συνεργασιών και συγκέντρωσης (consolidation), καθώς οι συμπράξεις μπορούν να προσφέρουν στις μικρότερες επιχειρήσεις πρόσβαση σε κεφάλαια, τεχνογνωσία και αγορές που διαφορετικά θα ήταν δυσπρόσιτες. Παράλληλα, απαιτείται επιτάχυνση του επιχειρησιακού μετασχηματισμού και ενίσχυση της καινοτομίας, μέσω κινήτρων για ψηφιοποίηση, έρευνα και ανάπτυξη, καθώς και υιοθέτηση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης. Τέλος, κρίσιμη κρίνεται η παροχή στοχευμένων χρηματοδοτικών λύσεων, ώστε να ενισχύεται αποτελεσματικότερα η πρόσβαση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων σε κεφάλαια.

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της μελέτης, ο Κυριάκος Ανδρέου, Partner, Strategy & Markets της PwC Ελλάδας, σημείωσε ότι η βελτίωση της οικονομικής συγκυρίας έχει ενισχύσει την κερδοφορία των επιχειρήσεων και έχει συμβάλει στη μείωση των μη βιώσιμων σχημάτων. Η αποκλιμάκωση των επιχειρήσεων-ζόμπι, όπως ανέφερε, λειτουργεί υποστηρικτικά για την οικονομία, καθιστώντας τις ελληνικές επιχειρήσεις πιο ανθεκτικές, πιο ελκυστικές για επενδύσεις και ικανές να προσφέρουν καλύτερα αμειβόμενες και πιο σταθερές θέσεις εργασίας.

Η μελέτη εκπονήθηκε σε συνεργασία με Έλληνες ερευνητές του Πανεπιστημίου του Essex, στο πλαίσιο της στρατηγικής της PwC για διαρκή και ουσιαστική διασύνδεση με την ακαδημαϊκή κοινότητα. 

Πολιτικές εξελίξεις και αυτοδυναμία ..

Ανεξαρτήτως της προσωπικής άποψης που μπορεί να έχει κανείς, θεωρούμε ότι όσα λέει ο κ. Βενιζέλος έχουν πάντα τη δική τους σημασία, με έμφαση κυρίως στη φράση του ότι «η αυτοδυναμία έχει κλείσει τον κύκλο της».

Συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης στον ΣΚΑΪ λοιπόν παραχώρησε το μεσημέρι της Δευτέρας ο Ευάγγελος Βενιζέλος στον απόηχο της εκδήλωσης της εφημερίδας «Δημοκρατία» στην οποία έδωσε το «παρών» την περασμένη εβδομάδα. 

Κληθείς να εξειδικεύσει τη φράση ότι η «χώρα δεν είναι διακυβερνήσιμη», ο πρώην υπουργός απάντησε ότι «η διακυβερνησιμότητα της χώρας αφορά τους θεσμούς, την κοινωνία, την εθνική στρατηγική», ότι «βρισκόμαστε υπό απαιτητικές συνθήκες διεθνώς» και ότι «χρειαζόμαστε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο».

«Εχουμε τεράστιο πρόβλημα κύρους και αξιοπιστίας των θεσμών», συμπλήρωσε εξηγώντας πως ο κοινός παρανομαστής είναι «δυσαρέσκεια για τους θεσμούς και αίσθημα ότι παρεμποδίζεται η πολιτική συμμετοχή και η αντιπροσώπευση». «Η χώρα είναι μη διακυβερνήσιμη επειδή δεν υπάρχει το κοινωνικό συμβόλαιο», τόνισε. 

Ως προς το δικό του πολιτικό στίγμα, ο κ. Βενιζέλος απάντησε: «Εχω επιδείξει εγώ ποτέ κάποια πολιτική φιλοδοξία; Γιατί μόνο βάρη έχω αναλάβει στην πολιτική μου διαδρομή. Εγινα πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ για να επιβιώσει η χώρα και δευτερευόντως η παράταξη, και στα τρία χρόνια έφυγα. Και κάποια στιγμή -επειδή έτσι αποφάσισε η τότε ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και δεν αντέδρασε και κανείς στα σοβαρά-, έφυγα από τη Βουλή σε ηλικία 62 ετών». 

«Δεν νομίζω ότι επεδίωξα κάποιο αξίωμα που θα ήταν χαριστικό ή εύκολο. Ανέλαβα ευθύνες», συμπλήρωσε ο κ. Βενιζέλος τονίζοντας παράλληλα ότι «η αυτοδυναμία έχει κλείσει τον κύκλο της». «Οι μονοκομματικές κυβερνήσεις, οι οποίες αναδεικνύουν μια μονοπρόσωπη εντέλει εξουσία, δηλαδή έναν πανίσχυρο αρχηγό της πλειοψηφίας που είναι και πανίσχυρος πρωθυπουργός και έχει τον απόλυτο έλεγχο της Βουλής, της κυβέρνησης, καθορίζει τα πάντα, επιλέγει την ηγεσία της Δικαιοσύνης μόνος του, επιλέγει σε πολύ μεγάλο βαθμό τις ανεξάρτητες αρχές, καθορίζει την γραμμή για όλα τα θέματα και επιβάλλει κυρώσεις κομματικής πειθαρχίας ή κυβερνητικού αποκλεισμού ένας άνθρωπος, με ό,τι αυτό συνεπάγεται και για την αγορά, την οικονομία, τη διεθνή εκπροσώπηση της χώρας… αυτό έχει τελειώσει», εξήγησε. Ταυτόχρονα, ξεκαθάρισε ότι δεν θα είναι υποψήφιος βουλευτής στις επόμενες εκλογές. 

Ερωτηθείς τι θα κάνει αν κληθεί από τα κόμματα, σημείωσε πως ο ίδιος ή άλλα πρόσωπα «θα κρίνουμε αν μπορούμε να προσφέρουμε κάτι. Αν υπάρχει εμπιστοσύνη, συσχετισμοί, οι προϋποθέσεις, κανείς δεν θα έλεγε όχι σε μια παρόμοια περίσταση». Επισήμανε, μάλιστα, ότι σε όλη τη διάρκεια των χρόνων της κρίσης «συμμαχικές κυβερνήσεις διηύθυναν τη χώρα και είχαν τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα». «Πιστεύω ότι η επόμενη κυβέρνηση πρέπει να είναι κυβέρνηση συνεργασίας«, είπε ο κ. Βενιζέλος, σημειώνοντας πως «τα κόμματα θα κρίνουν» το πώς θα διαμορφωθεί η επόμενη κυβέρνηση. «Θέλω το ΠΑΣΟΚ να είναι όσο δυνατόν ψηλότερα. Διεκδικεί την πρώτη θέση. Δικαιούται να διεκδικεί όσο ψηλά θέλει τη θέση του. Είναι παράγοντας σοβαρότητας», ανέφερε ειδικά για τη θέση του ΠΑΣΟΚ. 

«Υπάρχει ένα ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Η Ελλάδα έχει ένα υβριδικό, ειδικό πρόβλημα λόγω της Τουρκίας», είπε σε άλλο σημείο της συνέντευξής του. «Τώρα ο χρόνος στις διεθνείς σχέσεις πυκνώνει», συμπλήρωσε επικαλούμενος την πρακτική Τραμπ στη διεθνή σκακιέρα. 

Ερωτηθείς για την εκλογή Πιερρακάκη στην προεδρία του Eurogroup, επανέλαβε τα θερμά του συγχαρητήριά επισημαίνοντας πως «είναι μια μεγάλη στιγμή για τη χώρα και μια αναγνώριση των μεγάλων θυσιών του ελληνικού λαού». 

Οσον αφορά τον Αλέξη Τσίπρα, είπε πως «θα κριθεί με βάση τα νέα δεδομένα». «Δεν είδα να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο μέλλον», ανέφερε, ενώ στάθηκε στην ανάγκη το ΠΑΣΟΚ να είναι η πρώτη δύναμη στον χώρο της Κεντροαριστεράς. «Πηγαίνουμε σε εκλογές καταγραφής δυνάμεων. Δεν πιστεύει κανείς ότι οι πρώτες εκλογές θα δώσουν λύση στη διακυβερνησιμότητα της χώρας». «Μπορεί κανείς να πει ότι είμαστε ομάδα με τον Καραμανλή και τον Σαμαρά;», διερωτήθηκε κατόπιν, ερωτηθείς για το θέμα. Τέλος, για την Εξεταστική του ΟΠΕΚΕΠΕ έκανε λόγο για μια «γκροτέσκα» επιτροπή και ανέφερε πως «συνολικά η διάταξη του α. 86 του Συντάγματος πρέπει να σέβεται την κοινωνία. Αρα έχουμε την υποχρέωση να διαμορφώσουμε το άρθρο για την ευθύνη των υπουργών σύμφωνα με την απαίτηση της κοινωνίας για θεσμική αξιοπιστία και διαφάνεια».