Συντάξεις στην Ευρώπη: Ανάμεσα στην ανησυχία των νέων και την ανάγκη για μεταρρύθμιση

Αυξανόμενη αβεβαιότητα για το συνταξιοδοτικό μέλλον των νέων Ευρωπαίων

Οι συντάξεις, αν και μοιάζουν μακρινές για τις νεότερες γενιές στην Ευρώπη, αποτελούν ήδη πηγή έντονης ανησυχίας. Παρά το γεγονός ότι το 22% των νέων τις θεωρεί βασική προτεραιότητα, περίπου το 30% δηλώνει ότι έχει περιορισμένη κατανόηση για τον τρόπο λειτουργίας των συνταξιοδοτικών συστημάτων, σύμφωνα με νέα έρευνα του think tank «Friends of Europe».

Η ίδια μελέτη καταγράφει σημαντικές διαφορές μεταξύ χωρών, με τους νέους στη Δανία και τη Γαλλία να εμφανίζουν τα χαμηλότερα επίπεδα γνώσης (34% και 33% αντίστοιχα), ενώ αντίθετα οι νέοι σε Ιταλία και Ισπανία δηλώνουν μεγαλύτερη εξοικείωση με το θέμα.

«Δεν εμπιστευόμαστε το σύστημα» – τι δείχνει η έρευνα

Η έκθεση «Voices for Choices 2026», που βασίστηκε σε δείγμα 2.000 Ευρωπαίων ηλικίας 18 έως 35 ετών σε έξι χώρες (Δανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Πολωνία και Ισπανία), αναδεικνύει μια βαθιά αίσθηση αβεβαιότητας.

Παρότι σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες ήδη συνεισφέρουν σε κάποιο συνταξιοδοτικό πρόγραμμα, μόνο το 17% πιστεύει ότι η μελλοντική τους σύνταξη θα είναι επαρκής, ενώ το 43% εκτιμά ότι δεν θα καλύπτει τις ανάγκες τους.

Χαρακτηριστικό είναι το εύρημα ότι περισσότεροι από ένας στους τέσσερις νέους στη Δανία θεωρούν πιθανή μια επαρκή σύνταξη, ενώ στην Ιταλία πάνω από το ένα τρίτο έχει την αντίθετη άποψη.

Όπως αναφέρεται στην έρευνα, «πολλοί αισθάνονται ότι καταβάλλουν εισφορές σε ένα σύστημα στο οποίο δεν εμπιστεύονται».

Διαφορετικά συνταξιοδοτικά μοντέλα στην Ευρώπη

Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι τα συνταξιοδοτικά εισοδήματα διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Κατά μέσο όρο, οι δημόσιες μεταβιβάσεις αντιπροσωπεύουν το 56% του εισοδήματος των ηλικιωμένων, ενώ οι ιδιωτικές και επαγγελματικές συντάξεις περίπου το 7%.

Σε χώρες όπως η Αυστρία, το Βέλγιο, η Φινλανδία, η Γαλλία και το Λουξεμβούργο, το ποσοστό των δημόσιων συντάξεων φτάνει ακόμη και το 80%, καταδεικνύοντας τη μεγάλη εξάρτηση από το κράτος.

Απαιτήσεις για μεταρρυθμίσεις – αλλά με διαφορετικές προσεγγίσεις

Η πλειονότητα των νέων σε Ισπανία, Ιταλία, Γερμανία, Πολωνία και Γαλλία θεωρεί ότι τα σημερινά συστήματα χρειάζονται μεταρρύθμιση. Αντίθετα, το 43% των Δανών δηλώνει ικανοποιημένο με το υφιστάμενο πλαίσιο.

Την ίδια στιγμή, οι απόψεις για το κόστος των μεταρρυθμίσεων διχάζονται: το 45% των ερωτηθέντων προτιμά αλλαγές χωρίς επώδυνα μέτρα, ενώ το 40% αποδέχεται την ανάγκη για πιο δύσκολες πολιτικές αποφάσεις.

Η πίεση από την αγορά εργασίας και τη δημογραφική γήρανση

Το ζήτημα των συντάξεων συνδέεται πλέον άμεσα με τις αλλαγές στην αγορά εργασίας και τη δημογραφική γήρανση της Ευρώπης. Η αύξηση της επισφαλούς απασχόλησης, οι χαμηλότερες αποδοχές και οι διακεκομμένες επαγγελματικές πορείες δυσχεραίνουν τη συσσώρευση ασφαλιστικών δικαιωμάτων για τους νέους εργαζομένους.

Παράλληλα, αρκετές χώρες στρέφονται σταδιακά προς την ενίσχυση ιδιωτικών και επαγγελματικών συνταξιοδοτικών σχημάτων, σηματοδοτώντας μια μετατόπιση από το καθαρά κρατικό μοντέλο προς πιο μικτά συστήματα αποταμίευσης και ασφάλισης.

Ένα πιο αβέβαιο συνταξιοδοτικό μέλλον

Συνολικά, το συνταξιοδοτικό τοπίο στην Ευρώπη γίνεται ολοένα και πιο πολύπλοκο και λιγότερο προβλέψιμο για τις νεότερες γενιές. Το κοινωνικό κράτος, που για δεκαετίες αποτελούσε βασικό πυλώνα προστασίας, φαίνεται να αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις, αφήνοντας περισσότερη ευθύνη στην ατομική οικονομική προετοιμασία των πολιτών.

Σε αυτό το περιβάλλον, η συζήτηση για τις συντάξεις παύει να αφορά μόνο το μέλλον και μετατρέπεται σε άμεσο πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το δημογραφικό αλλάζει την αγορά ακινήτων: Μικρότερα σπίτια, νέα μοντέλα κατοικίας και πίεση στη στέγαση

Η γήρανση του πληθυσμού, η μείωση των γεννήσεων και η ραγδαία αύξηση των μονοπρόσωπων νοικοκυριών μεταμορφώνουν σταδιακά την ελληνική αγορά ακινήτων, αλλάζοντας τόσο τη ζήτηση όσο και τις επενδυτικές προτεραιότητες των επόμενων ετών.

Οι δημογραφικές εξελίξεις δεν επηρεάζουν πλέον μόνο τη σύνθεση του πληθυσμού, αλλά αναδιαμορφώνουν συνολικά το μοντέλο κατοικίας στην Ελλάδα. Οι μεγάλες οικογενειακές κατοικίες χάνουν σταδιακά έδαφος, ενώ αυξάνεται η ζήτηση για μικρότερα, λειτουργικά και οικονομικότερα σπίτια.

Η στροφή προς μικρότερες κατοικίες

Η αγορά απομακρύνεται από τα μεγάλα διαμερίσματα άνω των 120 τετραγωνικών μέτρων και στρέφεται όλο και περισσότερο σε κατοικίες μικρής και μεσαίας επιφάνειας, οι οποίες ανταποκρίνονται καλύτερα στις νέες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.

Σύμφωνα με στοιχεία της RE/MAX Ελλάς, οι κατοικίες από 76 έως 100 τ.μ. αποτέλεσαν την πιο δημοφιλή επιλογή αγοραστών το 2024, συγκεντρώνοντας το 26,2% της συνολικής ζήτησης.

Ακολούθησαν:

ακίνητα 51 έως 75 τ.μ. με ποσοστό 23,4%,

μικρότερες κατοικίες έως 50 τ.μ. με ποσοστό 22,6%, κυρίως για επενδυτική χρήση.

Η εικόνα αυτή αντανακλά τη μεταβολή της ελληνικής οικογένειας και τη σημαντική αύξηση των ανθρώπων που ζουν μόνοι.

Το δημογραφικό επιταχύνει τις αλλαγές

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πιο έντονες δημογραφικές κρίσεις στην Ευρώπη. Οι γεννήσεις καταγράφουν συνεχή πτώση από το 2010 και μετά, ενώ οι θάνατοι παραμένουν σταθερά υψηλότεροι.

Από περίπου 114.000 γεννήσεις το 2010, η χώρα έχει φτάσει πλέον σε επίπεδα κοντά στις 66.000–68.000 γεννήσεις ετησίως, ενώ το φυσικό ισοζύγιο παραμένει αρνητικό για περισσότερο από μία δεκαετία.

Την ίδια στιγμή:

οι πολίτες άνω των 65 ετών αντιστοιχούν σχεδόν στο 24% του πληθυσμού,

τα παιδιά έως 14 ετών περιορίζονται περίπου στο 13%.

Οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν άμεσα τη στεγαστική αγορά, καθώς αλλάζει η σύνθεση των νοικοκυριών και οι ανάγκες κατοικίας.

Η έκρηξη των μονοπρόσωπων νοικοκυριών

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αύξηση των μονοπρόσωπων νοικοκυριών, δηλαδή ανθρώπων που ζουν μόνοι — εργένηδες, ηλικιωμένοι, διαζευγμένοι ή φοιτητές.

Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, πρόκειται για τη μορφή νοικοκυριού που αυξάνεται ταχύτερα στη χώρα, δημιουργώντας νέες πιέσεις στην αγορά κατοικίας.

Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και με μικρότερο συνολικό πληθυσμό, αυξάνεται η ανάγκη για περισσότερες αυτόνομες κατοικίες.

Παράλληλα:

το κόστος στέγασης επιβαρύνει δυσανάλογα όσους ζουν μόνοι,

περίπου 1 στους 3 Έλληνες δαπανά πλέον πάνω από το 40% του εισοδήματός του για κατοικία,

το μέσο ελληνικό νοικοκυριό διαθέτει το 35,5% του εισοδήματός του για στεγαστικές ανάγκες, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Γηρασμένα σπίτια και νέες ανάγκες

Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει πλέον ταυτόχρονα:

γήρανση πληθυσμού,

γήρανση στεγαστικού αποθέματος.

Πολλοί ηλικιωμένοι ιδιοκτήτες αδυνατούν να συντηρήσουν ή να αναβαθμίσουν ενεργειακά μεγάλα και παλαιά ακίνητα, με αποτέλεσμα να δημιουργείται έντονη αναντιστοιχία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.

Έτσι:

αυξάνεται το απόθεμα μεγάλων, ενεργοβόρων διαμερισμάτων,

ενώ λείπουν μικρές, σύγχρονες και ενεργειακά αποδοτικές κατοικίες.

Νέα επενδυτικά μοντέλα στην αγορά

Οι δημογραφικές αλλαγές δημιουργούν παράλληλα νέες επενδυτικές κατηγορίες στην αγορά ακινήτων.

Σύμφωνα με αναλύσεις της PwC, η Ελλάδα αναμένεται να δει ισχυρή ανάπτυξη σε:

οργανωμένες φοιτητικές κατοικίες (student housing),

κατοικίες τρίτης ηλικίας και assisted living,

μικρά αστικά διαμερίσματα υψηλής ενεργειακής απόδοσης.

Η νέα εποχή της αγοράς ακινήτων φαίνεται πως θα βασίζεται λιγότερο στο παραδοσιακό οικογενειακό μοντέλο και περισσότερο σε ευέλικτες μορφές κατοικίας που ανταποκρίνονται στις δημογραφικές και κοινωνικές αλλαγές της επόμενης δεκαετίας.