Φορολογικές ελαφρύνσεις: Πόσους τελικά αφορούν – Μόλις 13 στους 100 δηλώνουν πάνω από 20.000 ευρώ

Πολύ μικρότερο από το αρχικό εύρος των κυβερνητικών εξαγγελιών αποδεικνύεται στην πράξη το κοινό που μπορεί να επωφεληθεί ουσιαστικά από τις νέες φορολογικές ελαφρύνσεις. Ο λόγος είναι η εξαιρετικά συμπιεσμένη εισοδηματική βάση των φορολογουμένων, καθώς τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων δείχνουν ότι η μεγάλη πλειονότητα βρίσκεται αρκετά χαμηλότερα από τα εισοδηματικά όρια στα οποία ενεργοποιούνται οι σημαντικότερες παρεμβάσεις.

Από το σύνολο των 6.678.421 φυσικών προσώπων με εισοδήματα από μισθούς, συντάξεις και επιχειρηματική δραστηριότητα, μόλις 896.209 φορολογούμενοι, δηλαδή 13,42%, δηλώνουν ετήσιο εισόδημα άνω των 20.000 ευρώ.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στα χαμηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια:

4,71 εκατ. φορολογούμενοι, ή 70,53%, δηλώνουν εισόδημα κάτω από 15.000 ευρώ.

5,78 εκατ., ή 86,58%, δεν ξεπερνούν τις 20.000 ευρώ.

Μόλις 80.302 άτομα, δηλαδή 1,2%, εμφανίζουν εισόδημα άνω των 50.000 ευρώ.

Αυτό σημαίνει ότι παρεμβάσεις που επικεντρώνονται στα εισοδήματα άνω των 15.000 ή 20.000 ευρώ έχουν εκ των πραγμάτων περιορισμένη άμεση εμβέλεια. Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο μειώνεται ο φόρος, αλλά πόσοι φορολογούμενοι έχουν επαρκές φορολογητέο εισόδημα ώστε να αξιοποιήσουν ολόκληρη την ελάφρυνση.

Τρίτεκνοι: Περιορισμένο το πλήρες όφελος

Στους τρίτεκνους, η νέα ρύθμιση προβλέπει μηδενικό φόρο για τα πρώτα 20.000 ευρώ εισοδήματος.

Ωστόσο, από τους 152.039 τρίτεκνους φορολογουμένους, μόλις 32.789, ή 21,57%, δηλώνουν εισόδημα πάνω από 20.000 ευρώ. Αντίθετα, σχεδόν 8 στους 10 βρίσκονται ήδη κάτω από το συγκεκριμένο όριο.

Υπολογίζεται ότι κάποιο όφελος από τις αλλαγές θα έχουν περίπου 43.061 μισθωτοί τρίτεκνοι, ενώ για τους αυτοαπασχολούμενους τρίτεκνους οι κερδισμένοι υπολογίζονται περίπου σε 33.000.

Ακόμη και σε αυτές τις κατηγορίες, όμως, το όφελος δεν θα είναι ομοιόμορφο. Για περισσότερους από τους μισούς μισθωτούς τρίτεκνους που ωφελούνται, η ετήσια ελάφρυνση εκτιμάται ότι θα είναι κάτω από 500 ευρώ. Αντίστοιχα, περίπου ένας στους τρεις αυτοαπασχολούμενους τρίτεκνους αναμένεται να έχει όφελος κάτω από 500 ευρώ, ενώ για τους τελευταίους η επίδραση θα αποτυπωθεί από το 2028.

Αγρότες: Μόλις 5,6% πάνω από τις 20.000 ευρώ

Ακόμη πιο περιορισμένη είναι η εικόνα στους αγρότες.

Σε σύνολο 245.907 φορολογουμένων, μόλις 13.725, δηλαδή 5,58%, δηλώνουν καθαρό εισόδημα άνω των 20.000 ευρώ.

Το μεγαλύτερο μέρος του αγροτικού πληθυσμού βρίσκεται χαμηλότερα. Συνολικά, εκτιμάται ότι κάποια μείωση φόρου θα δουν περίπου 68.000 αγρότες, δηλαδή περίπου ένας στους τέσσερις.

Ωστόσο, και σε αυτή την περίπτωση η πλειονότητα των ωφελούμενων θα έχει σχετικά περιορισμένη ελάφρυνση, με περίπου τους μισούς να κινούνται σε όφελος από 33 έως 500 ευρώ τον χρόνο.

Εισοδηματίες: Η νέα κλίμακα αφορά λίγους

Στα εισοδήματα από ακίνητα η εικόνα είναι ακόμη πιο χαρακτηριστική.

Από τους 2.058.505 φορολογουμένους που εμφανίζουν εισόδημα από ενοίκια, μόλις 59.192, ή 2,88%, δηλώνουν πάνω από 20.000 ευρώ.

Με βάση τις προσομοιώσεις για τη νέα φορολογική κλίμακα που θα ενεργοποιηθεί το 2027, ουσιαστικό όφελος αναμένεται να δουν περίπου 161.587 ιδιοκτήτες, δηλαδή μόλις 7,85% του συνόλου.

Αντίθετα, το 92,15% των φορολογουμένων με εισοδήματα από ενοίκια, που δηλώνουν έως 12.000 ευρώ, δεν αναμένεται να δει ουσιαστική μεταβολή στο εκκαθαριστικό του από τη συγκεκριμένη αλλαγή.

Αυτοαπασχολούμενοι: Ένας στους τρεις κερδισμένος από τα τεκμήρια

Στους αυτοαπασχολούμενους, μεγαλύτερη είναι η εμβέλεια των αλλαγών στα τεκμήρια, χωρίς όμως να αφορά το σύνολο της κατηγορίας.

Από περίπου 427.000 αυτοαπασχολούμενους που υπάγονται στα τεκμήρια, οι κερδισμένοι υπολογίζονται σε 155.869, δηλαδή περίπου ένας στους τρεις.

Και εδώ, ωστόσο, το ύψος της ελάφρυνσης παρουσιάζει μεγάλη διακύμανση. Περίπου δύο στους τρεις από όσους ωφεληθούν αναμένεται να έχουν ετήσιο κέρδος μικρότερο από 500 ευρώ.

Οι νέοι έως 30 ετών

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εισοδηματική εικόνα των νέων.

Από τους 846.475 φορολογουμένους έως 30 ετών:

630.840, ή 74,53%, δηλώνουν έως 10.000 ευρώ.

92,72% δηλώνουν κάτω από 15.000 ευρώ.

Μόλις 24.148 άτομα, ή 2,85%, εμφανίζουν εισόδημα άνω των 20.000 ευρώ.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι για τη συντριπτική πλειονότητα των νέων το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο ο φορολογικός συντελεστής, αλλά το ίδιο το ύψος του δηλωμένου εισοδήματος.

Το πραγματικό στοίχημα είναι η αύξηση των εισοδημάτων

Τα στοιχεία αναδεικνύουν ένα βασικό παράδοξο της φορολογικής πολιτικής.

Από τη μία πλευρά, οι μειωμένοι συντελεστές, τα υψηλότερα αφορολόγητα όρια και οι αλλαγές στα τεκμήρια μπορούν να προσφέρουν ουσιαστική ελάφρυνση σε συγκεκριμένες κατηγορίες φορολογουμένων.

Από την άλλη, η μεγάλη πλειονότητα των φυσικών προσώπων βρίσκεται σε τόσο χαμηλά εισοδηματικά κλιμάκια ώστε δεν διαθέτει επαρκή φορολογητέα ύλη για να αξιοποιήσει πλήρως τις νέες ελαφρύνσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι παρεμβάσεις δεν μπορούν να έχουν ευρύτερη επίδραση στο μέλλον. Ένας από τους στόχους τους είναι ακριβώς να δημιουργήσουν κίνητρα για υψηλότερα πραγματικά και δηλωμένα εισοδήματα.

Το αποτέλεσμα, όμως, δεν μπορεί να αποτυπωθεί άμεσα στα εκκαθαριστικά. Για να διευρυνθεί πραγματικά το φορολογικό όφελος σε μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας, θα πρέπει πρώτα να διευρυνθεί και η ίδια η εισοδηματική βάση — είτε μέσω υψηλότερων αποδοχών είτε μέσω μεγαλύτερης φορολογικής συμμόρφωσης.

Ελληνική οικονομία: Άλλαξε το παραγωγικό μοντέλο, όχι όμως ακόμη το επίπεδο παραγωγής

Δεκαέξι χρόνια μετά την έναρξη της ελληνικής κρίσης, η οικονομία έχει αλλάξει σημαντικά ως προς τη σύνθεσή της, αλλά όχι ακόμη ως προς το συνολικό επίπεδο της πραγματικής παραγωγής.

Το 2025, η πραγματική παραγωγή της χώρας παρέμενε 10% χαμηλότερα από το 2009 και περίπου 13% κάτω από το υψηλό του 2008. Σε όρους πραγματικού προϊόντος, δηλαδή χωρίς την επίδραση των μεταβολών στις τιμές, η ελληνική οικονομία βρίσκεται περίπου στα επίπεδα του 2003-2004.

Αυτό είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα του Policy Brief του ΚΕΦΙΜ «Το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο 2000-2025», των Χρήστου Λούκα και Νίκου Ρώμπαπα, το οποίο βασίζεται σε στοιχεία της Eurostat και εξετάζει την εξέλιξη της παραγωγικής διάρθρωσης της Ελλάδας σε βάθος 25 ετών.

Η μεγάλη αλλαγή είναι η στροφή προς τους εμπορεύσιμους κλάδους

Η μεταβολή δεν εντοπίζεται τόσο στη σχέση μεταξύ υπηρεσιών, βιομηχανίας και αγροτικής παραγωγής.

Από το 2009 έως το 2025, τα μερίδια των τριών αυτών μεγάλων κατηγοριών στο ΑΕΠ μεταβλήθηκαν κατά λιγότερο από μία ποσοστιαία μονάδα το καθένα.

Η ουσιαστική αλλαγή βρίσκεται αλλού: στη σχέση μεταξύ των κλάδων που απευθύνονται κυρίως στην εσωτερική αγορά και εκείνων που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στον διεθνή ανταγωνισμό.

Η έντονη στροφή προς την εγχώρια ζήτηση που χαρακτήρισε την ελληνική οικονομία τη δεκαετία του 2000 αντιστράφηκε μετά την κρίση. Οι διεθνώς εμπορεύσιμοι κλάδοι ενίσχυσαν σταδιακά τη θέση τους, διαμορφώνοντας ένα διαφορετικό παραγωγικό μείγμα.

Ποιοι κλάδοι κέρδισαν και ποιοι έχασαν

Οι ανακατατάξεις είναι περισσότερο εμφανείς όταν εξεταστεί η μεταβολή του μεριδίου κάθε κλάδου στο ΑΕΠ.

Ο ευρύτερος δημόσιος τομέας καταγράφει τη μεγαλύτερη υποχώρηση, με το μερίδιό του να μειώνεται κατά 3,6 ποσοστιαίες μονάδες από το 2009.

Ακολουθούν οι κατασκευές, με απώλεια 2,7 μονάδων, ενώ εμπόριο, μεταφορές και τουρισμός μειώνουν συνολικά το μερίδιό τους κατά 1,2 μονάδες.

Στον αντίποδα, η βιομηχανία αυξάνει το μερίδιό της κατά 1,8 μονάδα, οι χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες κατά μία μονάδα, η γεωργία κατά 0,7 μονάδες και η πληροφορική κατά 0,5 μονάδες.

Οι μεταβολές αυτές, όμως, δεν αρκούν για να αποτυπώσουν την πραγματική εικόνα.

Το πρόβλημα με τις τιμές

Η αύξηση του μεριδίου ενός κλάδου στο ΑΕΠ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο κλάδος παράγει περισσότερο.

Η ονομαστική αξία της παραγωγής επηρεάζεται και από τις τιμές. Έτσι, ένας κλάδος μπορεί να εμφανίζει μεγαλύτερη συμμετοχή στην οικονομία την ίδια στιγμή που ο πραγματικός όγκος παραγωγής του παραμένει χαμηλότερος.

Αυτό συμβαίνει σε αρκετές περιπτώσεις.

Η γεωργία, αλλά και οι χρηματοπιστωτικές και επαγγελματικές υπηρεσίες, έχουν αυξήσει το σχετικό βάρος τους στην οικονομία, χωρίς όμως η πραγματική παραγωγή τους να έχει επιστρέψει στα επίπεδα του 2009.

Γι' αυτό και η διάκριση μεταξύ ονομαστικής αξίας και πραγματικής παραγωγής είναι κρίσιμη για την αξιολόγηση της αλλαγής του ελληνικού παραγωγικού μοντέλου.

Οι δύο κλάδοι που έχουν ξεπεράσει το 2009

Υπάρχουν, ωστόσο, δύο σημαντικές εξαιρέσεις.

Η μεταποίηση και ο κλάδος της πληροφορικής, των επικοινωνιών και της ενημέρωσης είναι οι δύο βασικές δραστηριότητες που έχουν καταφέρει να ξεπεράσουν τα προ κρίσης επίπεδα σε πραγματικούς όρους.

Η μεταποίηση αύξησε το μερίδιό της στο ΑΕΠ από 8,2% το 2009 σε 9,1% το 2025, ενώ ο πραγματικός όγκος παραγωγής της βρίσκεται πλέον 7% υψηλότερα από το 2009.

Αντίστοιχα, η πληροφορική και οι επικοινωνίες έχουν επίσης ξεπεράσει σε πραγματική παραγωγή τα επίπεδα πριν από την κρίση.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς στο σύνολο της οικονομίας η πραγματική παραγωγή εξακολουθεί να είναι 10% χαμηλότερη από το 2009.

Με άλλα λόγια, υπάρχουν ήδη τμήματα της ελληνικής οικονομίας που όχι μόνο ανέκτησαν το χαμένο έδαφος αλλά έχουν περάσει σε επίπεδα παραγωγής υψηλότερα από εκείνα πριν από την κρίση.

Το επόμενο στοίχημα είναι η παραγωγικότητα

Ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας επισημαίνει ότι η Ελλάδα έχει πράγματι μετακινηθεί προς κλάδους με μεγαλύτερη έκθεση στις διεθνείς αγορές, προειδοποιώντας όμως ότι ένα μέρος της μεταβολής που αποτυπώνεται στα ονομαστικά μεγέθη οφείλεται στην αύξηση των τιμών και όχι στην αντίστοιχη αύξηση της παραγωγής.

Το κρίσιμο επόμενο βήμα, επομένως, είναι η αλλαγή στη σύνθεση της οικονομίας να συνοδευτεί από πραγματική αύξηση της παραγωγής και της παραγωγικότητας.

Σε αυτή την κατεύθυνση, καθοριστικό ρόλο μπορούν να παίξουν οι επενδύσεις, η ενίσχυση των εξωστρεφών επιχειρήσεων, η μεταποίηση, η τεχνολογία και οι μεταρρυθμίσεις που βελτιώνουν το επιχειρηματικό περιβάλλον.

Η Ελλάδα άλλαξε, αλλά δεν έχει ακόμη επιστρέψει

Η συνολική εικόνα είναι επομένως σύνθετη.

Η Ελλάδα έχει αφήσει πίσω της ένα σημαντικό μέρος του παραγωγικού μοντέλου της δεκαετίας του 2000, το οποίο στηριζόταν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό στην εσωτερική ζήτηση. Οι διεθνώς εμπορεύσιμοι κλάδοι έχουν ενισχυθεί, ενώ η μεταποίηση και η πληροφορική αποτελούν ήδη δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα δραστηριοτήτων που έχουν ξεπεράσει την παραγωγή του 2009.

Το μεγάλο κενό, όμως, παραμένει στο συνολικό επίπεδο της πραγματικής παραγωγής.

Δεκαέξι χρόνια μετά, η ελληνική οικονομία παράγει ακόμη λιγότερο από ό,τι πριν από την κρίση. Το επόμενο στάδιο δεν είναι επομένως απλώς η περαιτέρω αλλαγή της σύνθεσης της οικονομίας, αλλά η μετατροπή αυτής της αλλαγής σε περισσότερη πραγματική παραγωγή, υψηλότερη παραγωγικότητα και μεγαλύτερο πραγματικό εισόδημα.