Ασφαλιστικό

Το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα βρίσκεται αντιμέτωπο με επτά καίριες προκλήσεις που συνδέονται άμεσα με το δημογραφικό ζήτημα και πρέπει να αντιμετωπιστούν ώστε να παραμείνει βιώσιμο χωρίς να οδηγηθεί σε νέες περικοπές στο μέλλον. Οι προκλήσεις αυτές παρουσιάζονται στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για το 2024 σχετικά με τη δημοσιονομική βιωσιμότητα.

Στην έκθεση υπογραμμίζεται ότι η σχεδόν αποκλειστική εξάρτηση του ελληνικού συνταξιοδοτικού μοντέλου από τον διανεμητικό πρώτο πυλώνα το καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτο στις δημογραφικές μεταβολές. Το συγκεκριμένο σύστημα λειτουργεί αποτελεσματικά μόνο όταν πολλοί εργαζόμενοι καταβάλλουν εισφορές και ο αριθμός των συνταξιούχων παραμένει σε σχετικά χαμηλά επίπεδα.

Παρότι ο ιδανικός λόγος ασφαλισμένων προς συνταξιούχους θα έπρεπε να κυμαίνεται στο 4 προς 1, σήμερα έχει συρρικνωθεί στο 1,6 προς 1, ως συνέπεια της παρατεταμένης υπογεννητικότητας και της συνεχούς μείωσης των γεννήσεων.

Με δεδομένη την περαιτέρω αναμενόμενη υποβάθμιση των δημογραφικών δεικτών, το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι η ανθεκτικότητα του συστήματος θα τεθεί υπό πίεση, τόσο σε ό,τι αφορά τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του όσο και σε σχέση με την επάρκεια των παροχών που θα μπορεί να προσφέρει.

Οι βασικοί άξονες στους οποίους απαιτείται άμεση δράση για τη θωράκιση του ασφαλιστικού συστήματος είναι οι εξής:

Αναβάθμιση των δημογραφικών προοπτικών, μέσω μέτρων που θα στηρίξουν τις γεννήσεις, τη δημιουργία νέων οικογενειών και τη συμφιλίωση εργασίας–γονεϊκότητας. Βραχυπρόθεσμα, σημαντική ώθηση μπορεί να δώσει η οργανωμένη οικονομική μετανάστευση, αυξάνοντας την απασχόληση και τα έσοδα από εισφορές. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η ανάσχεση της διαρροής επιστημόνων, ειδικά όσων διαθέτουν υψηλή εξειδίκευση.

Συνεχής παρακολούθηση των βασικών παραμέτρων του συστήματος, όπως τα ποσοστά εισφορών, οι συντελεστές αναπλήρωσης, τα όρια ηλικίας και οι μέθοδοι υπολογισμού των συντάξεων, με αξιοποίηση των εκτιμήσεων της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής, ώστε να αποτραπεί η μελλοντική αύξηση της συνταξιοδοτικής δαπάνης.

Ασφαλιστικό  …. Συνέχεια ….

Προώθηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και αντιμετώπιση μακροοικονομικών στρεβλώσεων, με στόχο να ενισχυθεί η ανάπτυξη, η παραγωγικότητα, η απασχόληση και οι μισθοί, δημιουργώντας έτσι υψηλότερα έσοδα για τα ασφαλιστικά ταμεία.

Πιο αποτελεσματική διαχείριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τα ταμεία από το ΚΕΑΟ, ώστε να διαμορφωθεί σαφής εικόνα για το ποιο μέρος των απαιτήσεων μπορεί ρεαλιστικά να εισπραχθεί.

Επανεξέταση των κινήτρων για συμμετοχή στους δεύτερο και τρίτο πυλώνα ασφάλισης, ειδικά για όσους δεν υπάγονται στο νέο επικουρικό σύστημα του ΤΕΚΑ, ώστε να ενισχυθεί η συμπληρωματική αποταμίευση απέναντι στη δημογραφική πίεση.

Θωράκιση των πόρων του ΑΚΑΓΕ και προστασία του αποθεματικού του Ταμείου, το οποίο πρέπει να αξιοποιείται αποκλειστικά για τον σκοπό που έχει θεσπιστεί: τη στήριξη των συντάξεων των μελλοντικών γενεών.

Επίσπευση της πλήρους λειτουργίας του ΤΕΚΑ, το οποίο μπορεί να αποφέρει σημαντικές αποδόσεις για τους ασφαλισμένους μέσω επενδύσεων, ενισχύοντας παράλληλα τη ρευστότητα και τις επενδυτικές δυνατότητες της οικονομίας.

Ελληνική Αγορά Εργασίας

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες όπου οι κενές θέσεις εργασίας παραμένουν αισθητά περισσότερες σε σύγκριση με την προ πανδημίας περίοδο, ξεπερνώντας τα αντίστοιχα επίπεδα κατά τουλάχιστον 10%. Αυτή η συνθήκη έχει λειτουργήσει ως ανάχωμα απέναντι στις απώλειες εισοδήματος που προκάλεσε ο πληθωρισμός, συμβάλλοντας στο να μειωθεί – έστω μερικώς – το χάσμα μεταξύ μισθών και αυξημένων τιμών. Όπως επισημαίνει στην «Κ» ο Αλεξάντρ Γκεοργκίεφ, οικονομολόγος στη Διεύθυνση Απασχόλησης και Εισοδημάτων του ΟΟΣΑ, «αν η αγορά εργασίας δεν ήταν τόσο σφιχτή, οι επιπτώσεις στους μισθούς θα ήταν σαφώς πιο αρνητικές». Την ίδια στιγμή, ωστόσο, παράγοντες όπως η ύπαρξη μονοψωνιακών συνθηκών σε ορισμένους κλάδους εξακολουθούν να ασκούν πιέσεις προς τα κάτω στις αποδοχές.

Μετά την πανδημία, και ιδίως το 2022, καταγράφηκε διεθνώς έντονη αύξηση στις κενές θέσεις εργασίας. Αν και σήμερα το φαινόμενο έχει μετριαστεί στις περισσότερες οικονομίες του ΟΟΣΑ σε σχέση με την κορύφωσή του, η στενότητα της αγοράς – δηλαδή ο λόγος των διαθέσιμων θέσεων προς τους ανέργους – εξακολουθεί να κινείται σε υψηλά επίπεδα. Σε ορισμένες χώρες, μάλιστα, δεν έχει επιστρέψει στα προ της πανδημίας δεδομένα, τα οποία ήταν ήδη αυξημένα. Στην Ευρώπη, η εικόνα αυτή παραμένει έντονη σε κλάδους όπως η μεταποίηση, το εμπόριο και σε μικρότερο βαθμό ο χρηματοπιστωτικός τομέας. Σε επίπεδο Ευρωζώνης, μία στις έξι επιχειρήσεις στη βιομηχανία και μία στις τέσσερις στις υπηρεσίες εξακολουθούν να δηλώνουν ότι η έλλειψη εργατικού δυναμικού περιορίζει την παραγωγική τους δυνατότητα.

Πίσω από αυτή τη διαρκή δυσκολία εξεύρεσης προσωπικού βρίσκονται πλέον και βαθύτεροι, διαρθρωτικοί παράγοντες. Η αναντιστοιχία δεξιοτήτων, που εντείνεται λόγω της ψηφιακής και πράσινης μετάβασης, η δημογραφική γήρανση που συρρικνώνει το εργατικό δυναμικό παραγωγικής ηλικίας, αλλά και οι λιγότερο ελκυστικές συνθήκες εργασίας σε ορισμένους κλάδους λειτουργούν αποτρεπτικά για πολλούς υποψηφίους. Τα φαινόμενα αυτά, πέρα από τις περιπτώσεις όπου η ζήτηση για προϊόντα και υπηρεσίες είναι ασυνήθιστα υψηλή, εξηγούν σε μεγάλο βαθμό γιατί οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες τους σε προσωπικό

Παρά τις προκλήσεις, η στενότητα της αγοράς εργασίας είχε και μια θετική παρενέργεια: συνέβαλε στο να αποτραπούν ακόμη μεγαλύτερες απώλειες εισοδήματος την περίοδο της έντονης πληθωριστικής πίεσης. Όπως σημειώνει ο Γκεοργκίεφ, οι σημαντικές ελλείψεις προσωπικού άσκησαν ανοδική πίεση στους μισθούς, βοηθώντας σε αρκετές χώρες τους πραγματικούς μισθούς να πλησιάσουν ή ακόμη και να συμβαδίσουν με την άνοδο των τιμών. Αν και περίπου στις μισές χώρες του ΟΟΣΑ οι μισθοί δεν έχουν απορροφήσει πλήρως το σοκ του πληθωρισμού, η κατάσταση – όπως τονίζει – θα ήταν αισθητά χειρότερη χωρίς τον υψηλό αριθμό κενών θέσεων εργασίας. Στην Ελλάδα, ειδικότερα, οι πραγματικοί μισθοί φαίνεται ότι έχουν ανακάμψει από το χαμηλότερο σημείο στο οποίο βρέθηκαν μετά τον Ιανουάριο του 2021, σε όρους αγοραστικής δύναμης.

Αγορά Εργασίας 2

Στον αντίποδα, ένας από τους βασικούς μηχανισμούς που εξακολουθούν να περιορίζουν τις αυξήσεις των αποδοχών είναι το μονοψώνιο σε επιμέρους τομείς της οικονομίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, λίγοι εργοδότες κυριαρχούν στην αγορά εργασίας ενός κλάδου, αποκτώντας τη δύναμη να διαμορφώνουν μισθούς χαμηλότερους από τα επίπεδα που θα προέκυπταν σε συνθήκες υγιούς ανταγωνισμού. Σύμφωνα με τον οικονομολόγο του ΟΟΣΑ, η υψηλή συγκέντρωση και η έλλειψη ανταγωνισμού στην αγορά εργασίας αποτελούν σημαντικούς ανασταλτικούς παράγοντες για την εξέλιξη των μισθών, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την ύπαρξη εργαλείων όπως ο ενισχυμένος κατώτατος μισθός, ιδίως σε χώρες όπως η Ελλάδα.

Όσον αφορά τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης, η εικόνα παραμένει ρευστή. Ο μετασχηματισμός της αγοράς εργασίας βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, με τις προσλήψεις στον τομέα της ΑΙ να αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς – μια τάση που έχει ξεκινήσει εδώ και περίπου δέκα χρόνια και πλέον επιταχύνεται. Όπως επισημαίνεται, η τεχνητή νοημοσύνη δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη απώλεια θέσεων εργασίας. Ιστορικά παραδείγματα, όπως η αυτοματοποίηση της κλωστοϋφαντουργίας, δείχνουν ότι η τεχνολογική πρόοδος μπορεί τελικά να αυξήσει την απασχόληση, μειώνοντας το κόστος των προϊόντων και ενισχύοντας τη ζήτηση.

Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι, παρότι ορισμένες θέσεις εργασίας θα χαθούν και άλλες θα δημιουργηθούν, η πλειονότητα θα μετασχηματιστεί. Το γεγονός ότι μια θέση επηρεάζεται από την τεχνολογία δεν σημαίνει ότι αυτοματοποιείται πλήρως – κάτι που παραμένει σχετικά σπάνιο. Η πραγματική πρόκληση, όπως τονίζει ο Γκεοργκίεφ, δεν είναι αν η ανθρώπινη εργασία θα εξαφανιστεί – κάτι που θεωρεί απίθανο – αλλά πώς οι εργαζόμενοι θα μπορέσουν να προσαρμοστούν. Η αναβάθμιση δεξιοτήτων, η επαγγελματική κινητικότητα και η προσαρμογή των δομών της απασχόλησης στις νέες ανάγκες αποτελούν το κρίσιμο στοίχημα για την επόμενη ημέρα της αγοράς εργασίας.

Νέα Κόμματα

Στα των πολιτικών εξελίξεων τώρα, πάμε τώρα να δούμε τα όσα έγραψε σε άρθρο του στην Ημερησία, ο Διαμαντής Σεϊτανίδης, με τίτλο: «Ακτινογραφία» των νέων κομμάτων που αναμένονται το 2026 - Προσδοκίες, ρίσκα και μετατοπίσεις ισχύος.

Απόδειξη της αυξημένης ρευστότητας στην οποία έχει περιέλθει το ελληνικό πολιτικό σύστημα είναι το γεγονός ότι ο δημόσιος διάλογος δεν περιορίζεται πλέον μόνο στις επιδόσεις των υπαρχόντων κομμάτων, αλλά επεκτείνεται έντονα και σε εκείνα που «επωάζονται» ή σχεδιάζονται στο παρασκήνιο.

Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων μηνών καταγράφουν ένα ασυνήθιστο φαινόμενο: σημαντικό μέρος της κοινωνίας δηλώνει ανοιχτό ή ακόμη και θετικό απέναντι σε κόμματα που δεν έχουν ακόμη ιδρυθεί. Το γεγονός αυτό λειτουργεί αφενός ως ένδειξη κόπωσης από τις υπάρχουσες πολιτικές επιλογές, αφετέρου ως αναζήτηση νέων φορέων έκφρασης.

Δύο πρόσωπα στο επίκεντρο της πολιτικής ρευστότητας

Στο επίκεντρο αυτής της δυναμικής βρίσκονται δύο πολύ διαφορετικά, αλλά εξίσου καθοριστικά πρόσωπα: ο Αλέξης Τσίπρας και η Μαρία Καρυστιανού. Οι δύο περιπτώσεις δεν συγκρίνονται εύκολα μεταξύ τους, ωστόσο αμφότερες φωτίζουν κρίσιμες πτυχές της σημερινής πολιτικής συγκυρίας.

Ο Αλέξης Τσίπρας επανέρχεται στο προσκήνιο όχι ως αρχηγός ενός υπάρχοντος κόμματος, αλλά ως δυνητικός φορέας ενός νέου εγχειρήματος. Το ισχυρό του πλεονέκτημα παραμένει η αναγνωρισιμότητα, η κυβερνητική εμπειρία και η δυνατότητα να συνομιλεί με ευρύτερα ακροατήρια της Κεντροαριστεράς και της ευρύτερης Αριστεράς.

Παράλληλα, όμως, αυτά ακριβώς τα στοιχεία συνιστούν και τη βασική του αδυναμία: για πολλούς πολίτες ο Αλέξης Τσίπρας συμβολίζει και τις αντιφάσεις της προηγούμενης δεκαετίας, με αποτέλεσμα το νέο εγχείρημα να καλείται να πείσει ότι δεν πρόκειται απλώς για «επανέκδοση» του παρελθόντος.

Οι μετρήσεις δείχνουν ότι ένα κόμμα με επικεφαλής τον πρώην πρωθυπουργό διαθέτει μια αξιόλογη δεξαμενή δυνητικής ψήφου, χωρίς ωστόσο να εμφανίζει εκρηκτική δυναμική. Το στοίχημα για τον ίδιο δεν είναι μόνο ποσοτικό, αλλά κυρίως ποιοτικό: αν μπορεί να αρθρώσει ένα πειστικό αφήγημα ανανέωσης, με νέα πρόσωπα, σαφή προγραμματικό λόγο και καθαρές απαντήσεις στα ζητήματα θεσμών, οικονομίας και κοινωνικού κράτους.

Η περίπτωση Καρυστιανού και τα όρια της υπερκομματικής απήχησης

Διαφορετικής φύσης είναι το εγχείρημα που συνδέεται με τη Μαρία Καρυστιανού. Η παρουσία της στον δημόσιο χώρο δεν προέκυψε μέσα από κομματικούς μηχανισμούς, αλλά μέσα από έναν κοινωνικό αγώνα με έντονο συναισθηματικό και ηθικό φορτίο.

Αυτό της προσδίδει μια αυθεντικότητα που αποτυπώνεται και στις δημοσκοπήσεις, οι οποίες καταγράφουν υψηλά ποσοστά δυνητικής απήχησης σε κοινά που υπερβαίνουν τα παραδοσιακά ιδεολογικά όρια.

Το βασικό πλεονέκτημα ενός πιθανού κόμματος Καρυστιανού είναι ακριβώς αυτή η υπερκομματική δυναμική και η δυνατότητα να εκφράσει τη διάχυτη δυσπιστία προς το πολιτικό σύστημα. Ταυτόχρονα, όμως, εδώ εντοπίζονται και οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι.

Η μετάβαση από τον ρόλο του συμβόλου στον ρόλο του πολιτικού φορέα απαιτεί σαφείς θέσεις, οργανωτική δομή και απαντήσεις σε σύνθετα ζητήματα πολιτικής. Επιπλέον, η εμπλοκή στην κομματική αντιπαράθεση ενδέχεται να προκαλέσει φθορά σε ένα πρόσωπο που μέχρι σήμερα λειτουργεί ως σημείο ηθικής αναφοράς για ένα ευρύ κοινό.

Υποτονική η συζήτηση για νέο κόμμα Σαμαρά

Σε αυτό το σκηνικό, η συζήτηση για ένα κόμμα υπό τον Αντώνη Σαμαρά εμφανίζεται ολοένα και πιο υποτονική. Παρότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε θεωρητικά να επηρεάσει τη «δεξιά πολυκατοικία», τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν περιορισμένη δυναμική και υψηλό ρίσκο περαιτέρω κατακερματισμού, χωρίς σαφές πολιτικό όφελος.

Δεν είναι τυχαίο ότι το σενάριο αυτό μοιάζει να απομακρύνεται, παραμένοντας περισσότερο ως αντικείμενο σεναριολογίας παρά ως ρεαλιστική προοπτική.

Μια κρίση εκπροσώπησης σε εξέλιξη

Συνολικά, η άνθηση των «κομμάτων που δεν υπάρχουν ακόμη» αποτυπώνει μια βαθύτερη κρίση πολιτικής εκπροσώπησης που έχει εκδηλωθεί εδώ και αρκετό καιρό, το τελευταίο όμως διάστημα είναι εκκωφαντικά παρούσα.

Η κοινωνία δείχνει πρόθυμη να ακούσει νέες φωνές, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί υψηλό βαθμό επιφυλακτικότητας. Το επόμενο διάστημα θα δείξει ποια από αυτά τα εγχειρήματα μπορούν να μετατρέψουν τη δημοσκοπική προσδοκία σε βιώσιμη πολιτική παρουσία και ποια θα παραμείνουν ως συμπτώματα μιας μεταβατικής, αλλά ιδιαίτερα αποκαλυπτικής, φάσης του ελληνικού πολιτικού συστήματος.