|
Και αυτό
αναλύει ο Αποστόλου χωρίς να θέλει να «κλείσει»
την ψυχολογιοποίηση του φαινομένου σε στενά όρια
ή σε εξειδικευμένο πλαίσιο μόνο για ειδικούς.
Ο σημερινός
επελαύνων εκφασισμός δεν είναι τίποτα άλλο παρά
μια απολαυσιακή εκδοχή του συμπτώματος ενός
μεγάλου μέρους της κοινωνίας. Και η λακανική
απόλαυση (jouissance) δεν είναι απλή
ευχαρίστηση, είναι μια ένταση, συχνά επώδυνη,
που συνδέεται με την παραβίαση ορίων. «Ο Τραμπ»
λέει ο Αποστόλου «προσέφερε στους ψηφοφόρους του
την απόλαυση της αγανάκτησης, του θυμού, της
προσβολής και πολύ απλά τους επέτρεψε να πουν
και να σκεφτούν αυτό που προηγουμένως θεωρούνταν
απαγορευμένο ή ντροπιαστικό»
Αυτή η
δύναμη της ισχύος, που ξαφνικά ανακάλυψαν οι
πάντες, δεν είναι παρά ο ηδονοθηρικός φασίστας
μέσα τους. Αυτή η χαρμολύπη του σαδιστικού
εαυτού τους γι κυριαρχία, επιβολή, καθυπόταξη,
έλεγχο και αφανισμό του άλλου.
Ο Λακάν
μιλούσε όπως μας θυμίζει το άρθρο «για τον λόγο
του καπιταλιστή, που υπόσχεται άμεση
ικανοποίηση, χωρίς έλλειψη, χωρίς αναβολή, χωρίς
συμβολική μεσολάβηση»
Αυτό είναι
ο Τραμπ : η εξαφάνιση του συμβολικού, του
θεσμού, του νόμου, του κανόνα, του συλλογικού,
του Άλλου. Και πρέπει να κατανοήσουμε ότι το
σύστημα έχει παράξει και παράγει πολλούς Τραμπ,
πολλές νευρωτικές φιγούρες υπεραναπλήρωσης
κυριαρχίας και επικράτησης πάνω στον Άλλο.
Κοιμόμαστε
τον ύπνο του δικαίου σε μια εποχή τεράτων, σε
μια εποχή με την φοβική εκδοχή αυτού που ο
Γκράμσι ή ο Μπένζαμιν θα ονόμαζαν ως «αυτό που
έρχεται»
Μόνο που ο τραμπισμός είναι ήδη εδώ. Και δεν
είναι ο παλιός μπερλουσκονισμός προ δεκαετιών :
είναι ο εκφασισμός του σημερινού βιοπολιτικού
σκηνικού που ακολούθησε την πορεία μιας
παγκόσμιας κοινωνίας σε περιδίνηση (κρίση,
πανδημία, πόλεμος)
Όμως ας
μείνουμε στο λακανικό πνεύμα που περιγράφει
έξοχα ο καθηγητής Αποστόλου:
«Ο
καπιταλιστικός λόγος λέει στο υποκείμενο
«απόλαυσε» και απλά ο Τραμπ μεταφράζει αυτή την
εντολή σε πολιτικούς όρους με απλές λύσεις, με
άμεσους εχθρούς, με καθαρές διαχωριστικές
γραμμές : μετανάστες, «ελίτ», δημοσιογράφοι,
διεθνείς οργανισμοί, όλοι γίνονται φορείς της
έλλειψης, γίνονται αυτοί που «κλέβουν» την
απόλαυση που υποτίθεται ότι ανήκει στον λαό»
Προσέξτε : έχει διατυπώσει έναν ευφυή όρο ένας
άλλος πολιτικός φιλόσοφος μας, ο Νικόλας
Σεβαστάκης, τις «ονειρώξεις μικροπλουτισμού» με
την γνωστή διπλή εντολή «πλούτισε – θυσίασε» από
την οποία δεν μπορούμε να ξεφύγουμε.
Ο Αποστόλου
όμως προσωποποίησε στον Τραμπ κάτι περισσότερο
περιγραφικό και αρκετά σημειολογικό : την
απόλαυση αυτής της ονείρωξης. Και την επικίνδυνη
φυσικά ιδεολογικό-πολιτική μετουσίωση της σε
«εχθρούς» που στερούν δήθεν αυτή την απόλαυση.
Το έχω
ξαναγράψει : ο Τραμπ είναι η κατάληξη από τις
σχιζοροές που διαπερνούν εγκάρσια το σύστημα και
τους νομάδες του. Είναι το σύμπτωμα μιας μαζικής
ανάγκης για απόλαυση και ηδονή ενός δήθεν
απαγορευμένου αλλά ψευδαισθητικά υπαρκτού
ιδεώδους βιοτικού επιπέδου – για όλους
υποτίθεται.
Πρόκειται
ουσιαστικά για ολοκληρωτισμό. Για μια
ψυχοπαθολογία προσχώρησης στην νοοτροπία
«κυριαρχώ γιατί μπορώ και υποτάσσω» οπότε και
κατακτώ το επιθυμητό επειδή παραγκωνίζω τους
άλλους, τους αδύναμους, τους ανίσχυρους
(αριστερούς, ακτιβιστές, λαϊκιστές,
παρείσακτους, περιθωριοποιημένους,κτλ)
Θα μου
επιτρέψει ο καθηγητής να διατυπώσω κάτι χρήσιμο
μάλλον σχετικά με το κείμενο του : επειδή
σκοτώσαμε τον πατέρα (ο Αποστόλου λέει ότι «έχει
διαβρωθεί η εγγύηση του Μεγάλου Άλλου») ο Τραμπ
ήλθε όχι ως συνετός εκπρόσωπος της αυθεντίας,
αλλά ως φυσιολογικός εκπρόσωπος του «παρανοϊκού»
που φώλιαζε μέσα μας ως ισχυρό κοινωνικό
σημαίνον.
Η τρέλα του
ωραρίου, των χρεών, της βιοπάλης, η τρέλα του
πλούτου, της υπέρ σύνδεσης με τα social, της
υπερπληροφόρησης : αυτή αναδύθηκε με τον κυνικό
λόγο και την κυνική συμπεριφορά του Τραμπ, αυτή
την τρέλα ψήφισαν στις ΗΠΑ ακούγοντας «λογικά
πράγματα» από το στόμα του
Είναι το
ασταθές σημαίνον, το κενό που πετάχτηκε από τα
βάθη του δικτυωμένου νου που σκρολάρει στο
ίντερνετ και βλέπει φρεγάτες, πολέμους,
αεροπλάνα και βόμβες (όπως βλέπει κάθε θέαμα και
κάθε ανοησία)
Το
εικονιστικό υποκείμενο του ψηφιακού ανθρωπισμού
σιχαίνεται τον ανθρωπισμό. Μισεί το ουμανιστικό
στοιχείο, την ελευθερία του άλλου να βλέπει τον
πλούτο ή την καλοπέραση του σε εξωτικά ταξίδια
(ενώ απολαμβάνει να την κάνει ανάρτηση στα
social ώστε να τον δουν οι φτωχοί συγγενείς και
φίλοι)
Οι
ακόλουθοι του Τραμπ είναι οι ακόλουθοι της
ιστορικής πρόσκρουσης με την εσωτερική μας
παράνοια. Είναι οι followers ενός παγκόσμιου
σχιζοφρενικού συστήματος που απλά παρέχει
ευκαιρία και ελεύθερη επιλογή σε ψυχαναγκασμούς
και εγκλεισμούς, σε σκοτεινούς εσωτερικούς
κόσμους κυριαρχίας (βλ εφηβική βία, μαφιόζικες
εκτελέσεις, γυναικοκτονίες, θρησκευτικους
φονταμενταλισμούς)
Ο
νεοφιλευθερισμός γεννάει αντιφάσεις μεταξύ του
«ακούω και καταλαβαίνω» και μεταξύ του «ξέρω και
μιλάω». Ο Αποστόλου με το συνοπτικό αλλά εύστοχο
κείμενο του μας θυμίζει κάτι εδώ, κάτι που ο
Λακάν δίδαξε και έγινε σημείο αναφοράς στην
κοινωνική θεωρία : ο «λόγος» δεν είναι απλώς
ρητορική ή επικοινωνιακή στρατηγική. Είναι ένας
τρόπος κοινωνικού δεσίματος, μια δομή που
οργανώνει τη σχέση ανάμεσα στην εξουσία, τη
γνώση, το υποκείμενο και την απόλαυση. Από αυτή
τη σκοπιά, ο Τραμπ δεν θα αναλυόταν από τον
Λακάν ως άτομο, αλλά ως σύμπτωμα. Ως κάτι που
αναδύεται όταν μια κοινωνία αδυνατεί να αρθρώσει
αλλιώς τις αντιφάσεις της»
Μας έλυσε
κόμπους ο Τραμπ. Κόμπους που κρατούσαν και το
λογικό και το παράλογο. Μόνο που η απόσταση τους
έχει νόημα διότι μεσολαβεί ο νόμος και το
δίκαιο, μεσολαβεί η ανθρωπιά και η ελευθερία.
Αυτά καταλύονται, αυτά διακυβεύονται (για άτομα,
κοινωνίες, κράτη) ακόμα και από όσους ακολουθούν
μηχανικά ή συνειδητά έναν λάγνο εξουσιαστή της
δύναμης και του χάους…
|
