Οι δαπάνες για τόκους του αμερικανικού δημόσιου χρέους έχουν εισέλθει σε μια νέα, ανησυχητική φάση. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους των Ηνωμένων Πολιτειών ανήλθε στα 1,27 τρισ. δολάρια σε δωδεκάμηνη βάση, καταγράφοντας ιστορικό ρεκόρ. Μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια, οι δαπάνες αυτές έχουν υπερδιπλασιαστεί, μεταβάλλοντας ριζικά τη δομή των ομοσπονδιακών δαπανών.

Το πιο εντυπωσιακό –και ταυτόχρονα ανησυχητικό– στοιχείο είναι ότι πλέον η αμερικανική κυβέρνηση δαπανά περισσότερα για τόκους παρά για την εθνική άμυνα, έναν τομέα που παραδοσιακά θεωρείται πυλώνας της αμερικανικής δημοσιονομικής και γεωπολιτικής ισχύος.

Η πορεία των τελευταίων 15 ετών: από τη σταθερότητα στην εκτόξευση 

Το διάγραμμα δείχνει ότι την περίοδο 2010–2019 οι ετήσιες δαπάνες για τόκους κινούνταν σε σχετικά διαχειρίσιμα επίπεδα, μεταξύ 400 και 600 δισ. δολαρίων, παρά το υψηλό επίπεδο χρέους. Το περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων λειτουργούσε ως «μαξιλάρι», περιορίζοντας το πραγματικό κόστος εξυπηρέτησης.

Η εικόνα αλλάζει δραστικά μετά το 2021. Αν και παρατηρείται μια πρόσκαιρη υποχώρηση το 2020–2021, η συνέχεια είναι απολύτως καθοριστική:

από τα περίπου 480 δισ. δολάρια, οι τόκοι εκτοξεύονται σταδιακά και στη συνέχεια απότομα, ξεπερνώντας το 1 τρισ. δολάρια και φθάνοντας σήμερα στα 1,27 τρισ. δολάρια.

Η καμπύλη δεν δείχνει απλώς αύξηση, αλλά επιτάχυνση, στοιχείο που υποδηλώνει διαρθρωτικό και όχι συγκυριακό πρόβλημα.

Γιατί εκτοξεύθηκαν οι τόκοι

Η υπερδιπλάσια αύξηση των δαπανών για τόκους δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά στον συνδυασμό τριών κρίσιμων εξελίξεων:

Ραγδαία αύξηση του συνολικού χρέους, λόγω διαδοχικών δημοσιονομικών ελλειμμάτων.

Απότομη άνοδος των επιτοκίων, καθώς η Fed επιχείρησε να τιθασεύσει τον πληθωρισμό.

Αναχρηματοδότηση παλαιού χρέους με υψηλότερο κόστος, καθώς λήγουν τίτλοι χαμηλών επιτοκίων της προηγούμενης δεκαετίας.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ακόμη και χωρίς νέα δημοσιονομικά σοκ, το κόστος εξυπηρέτησης αυξάνεται αυτόματα, «κλειδώνοντας» υψηλές δαπάνες για τα επόμενα χρόνια.

Όταν οι τόκοι ξεπερνούν την άμυνα

Το γεγονός ότι οι τόκοι πλέον υπερβαίνουν τις δαπάνες για την εθνική άμυνα έχει έντονο συμβολικό και ουσιαστικό χαρακτήρα. Οι πληρωμές τόκων:

δεν δημιουργούν ανάπτυξη,

δεν ενισχύουν παραγωγικές δυνατότητες,

δεν βελτιώνουν υποδομές ή κοινωνικές υπηρεσίες.

Αντίθετα, αποτελούν καθαρή μεταφορά πόρων προς τους κατόχους του χρέους. Όσο μεγαλύτερο μερίδιο του προϋπολογισμού καταλαμβάνουν, τόσο περιορίζεται ο δημοσιονομικός χώρος για πολιτικές επιλογές, επενδύσεις και κοινωνική στήριξη.

Μακροοικονομικοί και αγοραστικοί κίνδυνοι

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο:

Υψηλότεροι τόκοι → μεγαλύτερα ελλείμματα

Μεγαλύτερα ελλείμματα → περισσότερο χρέος

Περισσότερο χρέος → αυξημένη ευαισθησία στα επιτόκια

Για τις αγορές, το μήνυμα είναι σαφές: το αμερικανικό δημόσιο χρέος παραμένει ασφαλές, αλλά γίνεται ακριβότερο. Αυτό αυξάνει την πίεση στα ομόλογα, ενισχύει τη μεταβλητότητα και περιορίζει τη δυνατότητα της Fed να μειώσει επιτόκια χωρίς δημοσιονομικές παρενέργειες.

Συμπέρασμα

Το ρεκόρ των 1,27 τρισ. δολαρίων σε ετήσιες δαπάνες τόκων δεν είναι απλώς ένα ακόμη εντυπωσιακό μέγεθος. Είναι ένδειξη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέρχονται σε μια φάση όπου το κόστος του παρελθόντος –δηλαδή το συσσωρευμένο χρέος– αρχίζει να καθορίζει τις επιλογές του μέλλοντος.

Όταν οι τόκοι ξεπερνούν την άμυνα, το ζήτημα παύει να είναι λογιστικό και γίνεται βαθιά πολιτικό, οικονομικό και γεωστρατηγικό.