Η απόφαση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ να διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια, παρά την επιμονή του πληθωρισμού, επαναφέρει ένα δύσκολο ερώτημα για τη νομισματική πολιτική: μήπως η Fed καθυστερεί και πάλι να αντιδράσει, υποτιμώντας τη διάρκεια των πληθωριστικών πιέσεων; Η επιλογή της στάσης αναμονής μπορεί να αποδειχθεί σωστή, εφόσον οι ανατιμήσεις αρχίσουν να υποχωρούν. Αν όμως η άνοδος των τιμών αποκτήσει νέα δυναμική, η κεντρική τράπεζα ενδέχεται να αναγκαστεί να προχωρήσει αργότερα σε πολύ πιο απότομες παρεμβάσεις.

Η Fed επέλεξε να αφήσει αμετάβλητο το κόστος χρήματος τουλάχιστον μέχρι την επόμενη συνεδρίασή της τον Δεκέμβριο. Η απόφαση ήταν σε μεγάλο βαθμό προεξοφλημένη από τις αγορές, καθώς οι επενδυτές έδιναν πιθανότητα περίπου 91% στη διατήρηση των επιτοκίων, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αγοράς συμβολαίων της CME.

Ωστόσο, η εικόνα του πληθωρισμού δεν αφήνει πολλά περιθώρια εφησυχασμού. Ο ετήσιος δείκτης τιμών καταναλωτή έχει ανέλθει στο 3,7%, ενώ ο δείκτης που χρησιμοποιεί κατά κύριο λόγο η Fed για την αξιολόγηση των πληθωριστικών πιέσεων εξακολουθεί να βρίσκεται περίπου 50% πάνω από τον στόχο του 2%.

Η κεντρική τράπεζα είχε προχωρήσει τον Σεπτέμβριο στην πρώτη αύξηση επιτοκίων έπειτα από τουλάχιστον τρία χρόνια και τώρα θέλει να διαπιστώσει σε ποιο βαθμό η συγκεκριμένη κίνηση επηρεάζει την οικονομική δραστηριότητα και τις προσδοκίες για τις τιμές.

Ο πρόεδρος της Fed, Κέβιν Γουόρς, υπογράμμισε ότι τα επιτόκια επηρεάζουν το σύνολο της οικονομίας και ότι η επιστροφή στη σταθερότητα των τιμών δεν μπορεί να εξαρτάται από μία συγκεκριμένη ημερομηνία ή από έναν μεμονωμένο δείκτη. Εμφανίστηκε, πάντως, ικανοποιημένος από την υποχώρηση των πληθωριστικών προσδοκιών μετά την αύξηση του Σεπτεμβρίου.

Η αγορά εργασίας περιορίζει τα περιθώρια νέας σύσφιγξης

Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πίσω από την απόφαση της Fed είναι η εξασθένηση της αγοράς εργασίας. Τον Σεπτέμβριο δημιουργήθηκαν μόλις 29.000 νέες θέσεις απασχόλησης, επίδοση αισθητά χαμηλότερη από τις προβλέψεις των οικονομολόγων.

Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό ανεργίας παραμένει σχετικά χαμηλό, στο 4,2%, η δυναμική της απασχόλησης έχει εξασθενήσει. Η αμερικανική αγορά εργασίας εμφανίζει πλέον ένα παράδοξο χαρακτηριστικό: οι επιχειρήσεις περιορίζουν τις νέες προσλήψεις, χωρίς όμως να προχωρούν σε μαζικές απολύσεις.

Για τους εργαζομένους αυτό μεταφράζεται σε μικρότερη κινητικότητα και δυσκολότερη αναζήτηση νέας εργασίας. Για τη Fed, από την άλλη πλευρά, αποτελεί ένδειξη ότι η οικονομία αρχίζει να αισθάνεται τις επιπτώσεις της ήδη περιοριστικής νομισματικής πολιτικής.

Μια νέα αύξηση επιτοκίων θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων και να περιορίσει ακόμη περισσότερο τις προσλήψεις. Επιπλέον, οι αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων έχουν ήδη κινηθεί υψηλότερα μετά την απόφαση του Σεπτεμβρίου. Η άνοδος αυτή αυξάνει το κόστος δανεισμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, λειτουργώντας στην πράξη ως ένας επιπλέον μηχανισμός νομισματικής σύσφιγξης.

Το προηγούμενο του 2021 εξακολουθεί να στοιχειώνει τη Fed

Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά το ενδεχόμενο η κεντρική τράπεζα να επαναλάβει το σφάλμα που έκανε πριν από πέντε χρόνια. Το 2021, καθώς η οικονομία ανέκαμπτε από την πανδημία, η Fed αντιμετώπισε τις αρχικές ανατιμήσεις ως προσωρινό φαινόμενο, αποδίδοντάς τες κυρίως στις δυσλειτουργίες των εφοδιαστικών αλυσίδων.

Η εκτίμηση αυτή δεν επιβεβαιώθηκε. Οι πληθωριστικές πιέσεις αποδείχθηκαν πολύ πιο επίμονες και ο πληθωρισμός έφτασε τελικά στο 9,1%, το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών. Η Fed αναγκάστηκε τότε να κινηθεί με μεγάλη ταχύτητα, προχωρώντας ακόμη και σε τρεις διαδοχικές αυξήσεις επιτοκίων κατά 75 μονάδες βάσης.

Σήμερα οι συνθήκες είναι διαφορετικές, ωστόσο η ενεργειακή κρίση και οι γεωπολιτικές εξελίξεις δημιουργούν και πάλι τον κίνδυνο μιας παρατεταμένης αναζωπύρωσης του πληθωρισμού.

Ο πόλεμος με το Ιράν περιπλέκει τις αποφάσεις

Η σύγκρουση με το Ιράν έχει προκαλέσει ισχυρές πιέσεις στην ενεργειακή προσφορά, επηρεάζοντας τις τιμές του πετρελαίου και δημιουργώντας νέες αβεβαιότητες για την πορεία του πληθωρισμού. Πρόκειται για μια διαταραχή από την πλευρά της προσφοράς, απέναντι στην οποία οι κεντρικές τράπεζες συνήθως κινούνται με προσοχή.

Ο λόγος είναι ότι οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας μπορεί να αποδειχθούν προσωρινές, εφόσον αποκλιμακωθούν οι γεωπολιτικές εντάσεις και αποκατασταθεί η ομαλότητα στην προσφορά. Μια βιαστική αύξηση επιτοκίων δεν μπορεί να αντιμετωπίσει άμεσα τις ελλείψεις πετρελαίου ή τις διαταραχές στις διεθνείς ενεργειακές ροές. Μπορεί, όμως, να επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα και να ενισχύσει τις πιέσεις σε άλλους τομείς.

Το πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, ενώ οι πολεμικές εξελίξεις στην Ουκρανία προσθέτουν έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας. Εάν οι ενεργειακές πιέσεις διατηρηθούν ή ενταθούν, η Fed μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα πολύ δυσκολότερο δίλημμα στη συνεδρίαση του Δεκεμβρίου.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, δεν αποκλείεται να χρειαστεί αύξηση ακόμη και κατά 50 μονάδες βάσης, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η νέα επιτάχυνση του πληθωρισμού και να περιοριστεί ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης των προσδοκιών.

Η πολιτική διάσταση και οι ενδιάμεσες εκλογές

Στο παρασκήνιο της απόφασης υπάρχει και η πολιτική παράμετρος, καθώς οι ΗΠΑ πλησιάζουν στις ενδιάμεσες εκλογές. Έχει διατυπωθεί η εκτίμηση ότι η Fed ενδέχεται να θέλησε να αποφύγει μια νέα σύγκρουση με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει επανειλημμένα ασκήσει πιέσεις για χαμηλότερα επιτόκια.

Ωστόσο, η πολιτική συγκυρία δεν αποτελεί από μόνη της επαρκή εξήγηση για τη στάση της κεντρικής τράπεζας. Η Fed έχει μεταβάλει τη νομισματική της πολιτική και σε προηγούμενες προεκλογικές περιόδους, όταν τα οικονομικά δεδομένα το απαιτούσαν.

Το δίλημμα της Fed και οι συνέπειες για τις αγορές

Η εμπειρία του 2022 δείχνει πόσο υψηλό μπορεί να είναι το κόστος μιας καθυστερημένης αντίδρασης. Οι επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων εκείνης της περιόδου οδήγησαν τη Wall Street στη μεγαλύτερη ετήσια πτώση της από τη χρηματοπιστωτική κρίση και προκάλεσαν ισχυρή επιβράδυνση στην αγορά κατοικίας. Παρά τη μεγάλη σύσφιγξη, η αμερικανική οικονομία απέφυγε τελικά την ύφεση.

Η Fed βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια διαφορετική, αλλά εξίσου δύσκολη εξίσωση. Από τη μία πλευρά, πρέπει να αποτρέψει την παγίωση του πληθωρισμού σε επίπεδα υψηλότερα του στόχου της. Από την άλλη, δεν μπορεί να αγνοήσει τα σημάδια κόπωσης στην αγορά εργασίας και τον κίνδυνο υπερβολικής επιβάρυνσης της οικονομικής δραστηριότητας.

Η στάση αναμονής του Οκτωβρίου μπορεί να αποδειχθεί η ενδεδειγμένη επιλογή, εάν οι πληθωριστικές πιέσεις αρχίσουν να εξασθενούν. Αν όμως οι τιμές συνεχίσουν να επιταχύνονται, η σημερινή αυτοσυγκράτηση ενδέχεται να οδηγήσει σε μια πολύ πιο επιθετική παρέμβαση στο τέλος του έτους.

Για τις αγορές, επομένως, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο το πότε θα κινηθεί ξανά η Fed, αλλά κυρίως το αν θα καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα στον έλεγχο του πληθωρισμού και στη διατήρηση της οικονομικής ανάπτυξης, χωρίς να αναγκαστεί να διορθώσει αργότερα με απότομο τρόπο μια σημερινή καθυστέρηση.