Ιδιαίτερα ανησυχητικές ομοιότητες με το χρηματοπιστωτικό περιβάλλον που επικρατούσε λίγο πριν από την ασιατική κρίση του 1997 εντοπίζει ο επικεφαλής οικονομολόγος της HSBC, Φρέντερικ Νόιμαν, προειδοποιώντας για τους κινδύνους που θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα χρηματιστηριακή και πιστωτική φούσκα στην περιοχή.

Η κρίση του 1997 αποτελεί μία από τις σοβαρότερες χρηματοπιστωτικές αναταράξεις της σύγχρονης ιστορίας. Η κατάρρευση των νομισμάτων, η μαζική έξοδος κεφαλαίων και οι τραπεζικές χρεοκοπίες βύθισαν αρκετές μεγάλες οικονομίες της Ασίας σε βαθιά ύφεση.

Σύμφωνα με τον Νόιμαν, ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της περιόδου εκείνης εμφανίζονται ξανά σήμερα, αν και σε διαφορετικό οικονομικό και γεωπολιτικό πλαίσιο. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν η άνοδος των αμερικανικών επιτοκίων και αποδόσεων, οι έντονες διακυμάνσεις του ιαπωνικού γιεν και ο ενθουσιασμός γύρω από μια νέα τεχνολογική επανάσταση, αυτή τη φορά με επίκεντρο την τεχνητή νοημοσύνη.

Οι αμερικανικές αποδόσεις στο επίκεντρο

Μία από τις σημαντικότερες αναλογίες που επισημαίνει ο οικονομολόγος αφορά την αγορά κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ.

Τον Απρίλιο του 1997, λίγους μήνες πριν ξεσπάσει η ασιατική κρίση, η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς ομολόγου βρισκόταν περίπου στο 7%, δηλαδή σχεδόν 200 μονάδες βάσης υψηλότερα από τα επίπεδα τεσσάρων ετών νωρίτερα.

Η σημερινή εικόνα παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη αναλογία. Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς έχει αυξηθεί από το ιστορικά χαμηλό επίπεδο του 0,5% τον Αύγουστο του 2020 σε πάνω από 4,7%. Αν και η άνοδος αυτή πραγματοποιήθηκε σε βάθος περίπου έξι ετών, η ταχύτητα της πρόσφατης κίνησης είναι αξιοσημείωτη: μόνο μέσα στο 2026 η απόδοση έχει αυξηθεί περίπου 80 μονάδες βάσης, από περίπου 3,9% τον Φεβρουάριο.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για τις αναδυόμενες αγορές, καθώς οι υψηλότερες αποδόσεις των αμερικανικών τίτλων μπορούν να ενισχύσουν το δολάριο και να καταστήσουν τα αμερικανικά assets πιο ελκυστικά, αυξάνοντας την πίεση για εκροές κεφαλαίων από άλλες αγορές.

Η παρέμβαση του αμερικανικού Δημοσίου

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρόσφατη απόφαση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών να ενισχύσει τις επαναγορές κρατικών ομολόγων μεγαλύτερης διάρκειας.

Το υπουργείο ανακοίνωσε ότι θα στοχεύσει τίτλους με διάρκεια 10 έως 30 ετών, αυξάνοντας παράλληλα το ανώτατο μέγεθος των σχετικών πράξεων από τα 2 δισ. δολάρια σε τουλάχιστον 4 δισ. δολάρια.

Η κίνηση έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι αγορές προσπαθούν να απορροφήσουν μεγάλες ποσότητες νέου αμερικανικού χρέους, ενώ οι υψηλές αποδόσεις αυξάνουν το κόστος χρηματοδότησης της αμερικανικής οικονομίας.

Το γιεν θυμίζει ξανά το παρελθόν

Το δεύτερο μεγάλο κοινό στοιχείο που βλέπει ο Νόιμαν αφορά το ιαπωνικό γιεν.

Τον Απρίλιο του 1995, το γιεν είχε ενισχυθεί έως περίπου τα 80 γιεν ανά δολάριο. Μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, όμως, η ισοτιμία κινήθηκε προς τα 130 γιεν ανά δολάριο, καταγράφοντας υποχώρηση περίπου 55%.

Αντίστοιχη έντονη κίνηση έχει σημειωθεί και στον σημερινό κύκλο. Από το χαμηλό των περίπου 103 γιεν ανά δολάριο τον Ιανουάριο του 2021, το ιαπωνικό νόμισμα υποχώρησε έως τα 163 γιεν τον Ιούλιο, σημειώνοντας πτώση περίπου 57%.

Η μεγάλη διακύμανση του γιεν έχει ιδιαίτερη σημασία για τις διεθνείς αγορές, καθώς η Ιαπωνία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πιστωτές παγκοσμίως. Οι μεταβολές στις αποδόσεις των ιαπωνικών κρατικών ομολόγων και στην ισοτιμία μπορούν να επηρεάσουν τις επενδυτικές ροές προς και από τις αγορές του εξωτερικού.

Από το Internet στην τεχνητή νοημοσύνη

Ίσως η πιο χαρακτηριστική ομοιότητα, πάντως, εντοπίζεται στον τεχνολογικό ενθουσιασμό.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, η εμφάνιση και ταχύτατη εξάπλωση του Internet δημιούργησαν τεράστιες προσδοκίες για την οικονομία και τις χρηματιστηριακές αγορές. Η αισιοδοξία για τις νέες τεχνολογίες ενίσχυσε τις αποτιμήσεις και προσέλκυσε ολοένα περισσότερα κεφάλαια στον κλάδο.

Σήμερα, ανάλογη δυναμική δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη. Η έκρηξη των επενδύσεων σε υποδομές AI, η εντυπωσιακή άνοδος των τεχνολογικών μετοχών και οι προσδοκίες για τεράστια αύξηση της παραγωγικότητας δημιουργούν ένα νέο κύμα ενθουσιασμού στις αγορές.

Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά η τεχνολογική επανάσταση πραγματοποιείται σε ένα περιβάλλον πολύ υψηλότερου δημόσιου και ιδιωτικού χρέους και με σημαντικά αυξημένο κόστος χρήματος.

Το «καμπανάκι» της HSBC

Για τον Νόιμαν, καμία από αυτές τις ομοιότητες δεν σημαίνει ότι η κρίση του 1997 πρόκειται να επαναληφθεί με τον ίδιο τρόπο. Ωστόσο, ο συνδυασμός υψηλών αμερικανικών αποδόσεων, έντονων κινήσεων στο γιεν και υπερβολικής αισιοδοξίας γύρω από την τεχνολογία αποτελεί ένα μήνυμα που οι επενδυτές δεν μπορούν να αγνοήσουν.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ αυτών των παραγόντων. Εάν οι υψηλές αμερικανικές αποδόσεις συνεχίσουν να ενισχύουν το δολάριο και να απορροφούν παγκόσμια κεφάλαια, ενώ παράλληλα οι αγορές παραμένουν ιδιαίτερα αισιόδοξες για την τεχνολογία, οι πιο ευάλωτες οικονομίες θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με αυξημένες πιέσεις.

Το μάθημα του 1997 είναι ότι οι μεγάλες κρίσεις δεν ξεκινούν απαραίτητα όταν οι αγορές είναι ήδη απαισιόδοξες. Συχνά προηγείται μια περίοδος υπερβολικής αισιοδοξίας, φθηνής χρηματοδότησης και συσσώρευσης ανισορροπιών. Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο η HSBC καλεί σήμερα τις αγορές να δείξουν μεγαλύτερη προσοχή.