Το σχέδιο του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την απόκτηση προνομιακής πρόσβασης των ΗΠΑ στα τεράστια πετρελαϊκά αποθέματα της Βενεζουέλας ενδέχεται να δημιουργήσει ένα παράδοξο αποτέλεσμα: μια πρωτοβουλία που σχεδιάστηκε για να επιταχύνει την επανεκκίνηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας της χώρας θα μπορούσε τελικά να αποθαρρύνει τις επενδύσεις που είναι απαραίτητες για την ανάκαμψή της.

Σύμφωνα με την πρόταση, η Ουάσιγκτον θα αποκτήσει 35% της North American Blue Energy Partners (NABEP), ιδιωτικής εταιρείας που συνδέεται με τον επιχειρηματία Αλεχάντρο Μπετανκούρ. Η εταιρεία θα εξασφαλίσει μίσθωση διάρκειας 100 ετών για 17 πετρελαιοπηγές, με εκτιμώμενα αποθέματα περίπου 65 δισ. βαρελιών.

Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ θα έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν το 20% της παραγωγής σε τιμή κόστους, ενώ θα διατηρούν και προνομιακό δικαίωμα αγοράς για την υπόλοιπη παραγωγή.

Εφόσον υλοποιηθεί, η συμφωνία θα καταστήσει τη NABEP μία από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές πετρελαϊκές εταιρείες παγκοσμίως ως προς τα αποθέματα.

Το πρόβλημα των προνομιακών όρων

Η αμερικανική κυβέρνηση παρουσιάζει το σχέδιο ως εργαλείο για τη σταθεροποίηση της Βενεζουέλας και την ενίσχυση της παραγωγής πετρελαίου. Ωστόσο, ήδη προκαλεί αντιδράσεις τόσο στη Βενεζουέλα όσο και στις ΗΠΑ, με επικριτές να κάνουν λόγο για μια μορφή σύγχρονης οικονομικής αποικιοκρατίας.

Πέρα όμως από την πολιτική διάσταση, το μεγαλύτερο ζήτημα αφορά τη λειτουργία της αγοράς.

Η δημιουργία ειδικών και προνομιακών όρων για μία εταιρεία θα μπορούσε να δημιουργήσει μια αγορά δύο ταχυτήτων, στην οποία η NABEP θα απολαμβάνει πλεονεκτήματα που δεν θα έχουν οι ανταγωνιστές της, όπως η Chevron και άλλες μεγάλες διεθνείς ενεργειακές εταιρείες.

Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα για τους επενδυτές: στο μέλλον θα ανταγωνίζονται οι εταιρείες με βάση την οικονομική αποδοτικότητα των έργων τους ή με βάση την πρόσβασή τους στην πολιτική εξουσία;

Για επενδύσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι καθοριστική.

Ένα πρωτοφανές προηγούμενο

Το σχέδιο είναι ιδιαίτερα φιλόδοξο και από θεσμική άποψη.

Οι ΗΠΑ δεν έχουν μέχρι σήμερα ασκήσει άμεσο έλεγχο στους πετρελαϊκούς πόρους μιας άλλης χώρας. Ακόμη και μετά την εισβολή στο Ιράκ το 2003, η κυβέρνηση της Βαγδάτης διατήρησε την ευθύνη για τις αποφάσεις σχετικά με τους εθνικούς πετρελαϊκούς πόρους.

Παράλληλα, υπάρχουν σημαντικά ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η αμερικανική κυβέρνηση διαθέτει το απαιτούμενο νομικό πλαίσιο για να αγοράζει συστηματικά αργό πετρέλαιο κάτω από τις τιμές της αγοράς και στη συνέχεια να το διαθέτει με διαφορετικούς όρους.

Μια κυβέρνηση αποφασισμένη να προχωρήσει θα μπορούσε βέβαια να δημιουργήσει νέους μηχανισμούς, ειδικές δομές αγοράς ή κρατικά υποστηριζόμενες πλατφόρμες συναλλαγών. Όμως, μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε ακόμη περισσότερο την αβεβαιότητα γύρω από το καθεστώς λειτουργίας της αγοράς.

Σε κρίσιμο σημείο η Βενεζουέλα

Η εξέλιξη έρχεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη στιγμή για τη Βενεζουέλα.

Η χώρα διαθέτει τεράστια αποθέματα πετρελαίου, όμως η παραγωγή της έχει υποστεί δραματική συρρίκνωση. Από περίπου 3,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως τη δεκαετία του 1990, έχει περιοριστεί σήμερα περίπου στο 1 εκατ. βαρέλι ημερησίως.

Η αποκατάσταση των υποδομών, η επαναλειτουργία γεωτρήσεων και ο εκσυγχρονισμός του ενεργειακού τομέα απαιτούν επενδύσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Γι' αυτό και η χώρα χρειάζεται όχι μόνο αμερικανική πολιτική στήριξη, αλλά κυρίως τη συμμετοχή μεγάλων διεθνών ενεργειακών ομίλων που διαθέτουν την τεχνογνωσία και τα κεφάλαια για να επαναφέρουν την παραγωγή σε υψηλότερα επίπεδα.

Η Chevron βρίσκεται ήδη στο παιχνίδι

Η Chevron, μαζί με άλλες διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες, αναμένεται να προχωρήσει σε συμφωνίες για νέα έργα στη Βενεζουέλα.

Οι επενδύσεις αυτές στηρίζονται στο υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο της χώρας, το οποίο έχει τροποποιηθεί προκειμένου να καταστεί πιο ελκυστικό για ξένα κεφάλαια μετά την απομάκρυνση του Μαδούρο.

Η εισαγωγή ενός νέου και απρόβλεπτου παράγοντα, με την παροχή ιδιαίτερα ευνοϊκών όρων σε συγκεκριμένη εταιρεία, μπορεί όμως να αλλάξει την εξίσωση.

Οι διεθνείς επενδυτές θα πρέπει να συνυπολογίσουν πλέον όχι μόνο τους κινδύνους που προκύπτουν από την πολιτική κατάσταση στη Βενεζουέλα, αλλά και τον κίνδυνο αλλαγής των κανόνων ανάλογα με τις πολιτικές αποφάσεις στην Ουάσιγκτον και στο Καράκας.

Το προηγούμενο των εθνικοποιήσεων

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν ληφθεί υπόψη το ιστορικό της Βενεζουέλας.

Η χώρα έχει προχωρήσει σε εθνικοποιήσεις ξένων πετρελαϊκών περιουσιακών στοιχείων δύο φορές τις τελευταίες δεκαετίες, γεγονός που έχει ήδη αυξήσει το πολιτικό ρίσκο για τους διεθνείς επενδυτές.

Εάν προστεθεί τώρα ένα νέο επίπεδο πολιτικής αβεβαιότητας, η χρηματοδότηση μεγάλων έργων μπορεί να καταστεί ακριβότερη ή δυσκολότερη.

Οι εταιρείες που εξετάζουν επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων χρειάζονται μακροχρόνια προβλεψιμότητα. Εάν υπάρχει η αντίληψη ότι μια αλλαγή κυβέρνησης στις ΗΠΑ ή στη Βενεζουέλα μπορεί να ανατρέψει τους όρους των συμβάσεων, τότε το απαιτούμενο risk premium αυξάνεται και μαζί του το κόστος κεφαλαίου.

Το παράδοξο του σχεδίου Τραμπ

Εδώ βρίσκεται και το βασικό παράδοξο.

Το σχέδιο Τραμπ φιλοδοξεί να επιταχύνει την αποκατάσταση της παραγωγής πετρελαίου στη Βενεζουέλα και να εξασφαλίσει στις ΗΠΑ προνομιακή πρόσβαση σε ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα υδρογονανθράκων στον κόσμο.

Ωστόσο, εάν η δημιουργία ειδικών προνομίων για τη NABEP κάνει τους υπόλοιπους επενδυτές να αμφισβητήσουν τη σταθερότητα του θεσμικού πλαισίου, μπορεί να συμβεί το αντίθετο από το επιδιωκόμενο.

Λιγότερες επενδύσεις σημαίνουν πιο αργή αποκατάσταση υποδομών, χαμηλότερη παραγωγή και μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα μέχρι η Βενεζουέλα να επανέλθει ως σημαντικός παραγωγός στην παγκόσμια αγορά.

Το πραγματικό στοίχημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο πετρέλαιο μπορεί να αποκτήσει η Ουάσιγκτον από τη Βενεζουέλα. Είναι αν μπορεί να δημιουργήσει ένα σταθερό και προβλέψιμο επενδυτικό περιβάλλον που θα προσελκύσει τα κεφάλαια τα οποία απαιτούνται για να αξιοποιηθεί ο πετρελαϊκός πλούτος της χώρας.

Διότι ένα σχέδιο που προσπαθεί να επιταχύνει την πετρελαϊκή ανάκαμψη μέσω πολιτικών προνομίων μπορεί τελικά να υπονομεύσει ακριβώς τον παράγοντα που χρειάζεται περισσότερο η Βενεζουέλα: την εμπιστοσύνη των διεθνών επενδυτών.