Οι μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης φαίνεται να συγκλίνουν πλέον σε μια κοινή γραμμή απέναντι στην Κίνα. Το πρόβλημα είναι ότι η κατεύθυνση που επιλέγουν ενδέχεται να μην είναι η σωστή.

Γαλλία και Γερμανία προετοιμάζουν κοινό οδικό χάρτη με στόχο τον περιορισμό του τεράστιου εμπορικού πλεονάσματος της Κίνας. Το μέγεθος του προβλήματος είναι εντυπωσιακό: σύμφωνα με τα κινεζικά τελωνειακά στοιχεία, το εμπορικό πλεόνασμα της χώρας ανήλθε στα 687 δισ. δολάρια μόνο στο διάστημα Ιανουαρίου-Ιουλίου.

Στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής προσέγγισης βρίσκεται η ιδέα μιας ανατίμησης του γουάν, η οποία θα μπορούσε να ενισχύσει την αγοραστική δύναμη των Κινέζων καταναλωτών και, κατά συνέπεια, τις εισαγωγές.

Ωστόσο, αυτή η λογική μοιάζει να βάζει το αποτέλεσμα πριν από την αιτία.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ισοτιμία

Μια ισχυρότερη ισοτιμία μπορεί πράγματι να καταστήσει τις εισαγωγές φθηνότερες για τους Κινέζους καταναλωτές. Δεν μπορεί όμως από μόνη της να δημιουργήσει τη ζήτηση που σήμερα απουσιάζει.

Για να αυξηθούν ουσιαστικά οι εισαγωγές, θα πρέπει πρώτα να ενισχυθεί η εγχώρια κατανάλωση. Και αυτό απαιτεί αλλαγή στην οικονομική πολιτική του Πεκίνου, κυρίως μέσω μεγαλύτερης δημοσιονομικής στήριξης των νοικοκυριών και μέτρων που θα αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη τους.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς μπορεί να έχει βάση όταν υποστηρίζει ότι το γουάν είναι υποτιμημένο περίπου κατά 25%. Ωστόσο, το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της κινεζικής οικονομίας δεν εξηγείται μόνο από τη συναλλαγματική ισοτιμία.

Το κόστος παραγωγής, η βιομηχανική κλίμακα, οι αλυσίδες εφοδιασμού και η κρατική στήριξη δημιουργούν ένα πολύ ευρύτερο πλεονέκτημα για τις κινεζικές επιχειρήσεις.

Ο φόβος μιας νέας Plaza Accord

Το Πεκίνο έχει έναν ακόμη λόγο να αντιμετωπίζει με καχυποψία την ευρωπαϊκή πίεση για ισχυρότερο γουάν.

Στο εσωτερικό του Κομμουνιστικού Κόμματος παραμένει έντονη η μνήμη της Συμφωνίας Plaza του 1985, όταν οι μεγάλες οικονομίες συμφώνησαν σε συντονισμένη ανατίμηση των νομισμάτων τους έναντι του δολαρίου.

Κινεζικοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι η αντίστοιχη εξέλιξη στην Ιαπωνία συνέβαλε στην απώλεια ανταγωνιστικότητας και στη μακρά οικονομική στασιμότητα της δεκαετίας του 1990.

Επομένως, μια πίεση προς το Πεκίνο για απότομη ανατίμηση του γουάν μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερες αντιστάσεις από όσες υπολογίζουν οι Ευρωπαίοι.

Αντίθετα, υπάρχει ένα ζήτημα που είναι πολύ πιο ευαίσθητο για την κινεζική ηγεσία: η ανεργία.

Η ανεργία είναι το πραγματικό «όπλο»

Το Κομμουνιστικό Κόμμα έχει ιδιαίτερη απέχθεια απέναντι στην εκτεταμένη ανεργία, καθώς η κοινωνική σταθερότητα αποτελεί βασική προτεραιότητα της πολιτικής του.

Το επίσημο ποσοστό ανεργίας παραμένει συνήθως κοντά στο 5%, όμως άλλα στοιχεία δείχνουν μια σαφώς πιο δύσκολη κατάσταση στην αγορά εργασίας.

Οι δικαιούχοι επιδομάτων ανεργίας αυξήθηκαν πέρυσι στα 5,6 εκατομμύρια, αριθμός που αποτελεί ρεκόρ για τον 21ο αιώνα. Παράλληλα, εκτιμάται ότι οι εργαζόμενοι σε ευέλικτες ή περιστασιακές μορφές απασχόλησης μπορεί να φτάσουν φέτος τα 320 εκατομμύρια, περίπου διπλάσιοι από τα προ πανδημίας επίπεδα.

Για το Πεκίνο, αυτή η εξέλιξη είναι δυνητικά πολύ πιο επικίνδυνη από μια χαμηλότερη συναλλαγματική ισοτιμία.

Η κρίση ξεκίνησε από τα ακίνητα

Στη βάση της σημερινής αδυναμίας βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό η πολιτική απομόχλευσης που ξεκίνησε ο Σι Τζινπίνγκ το 2020, με στόχο τον περιορισμό του υπερβολικού δανεισμού των κατασκευαστικών ομίλων.

Η προσπάθεια αυτή πέτυχε ως ένα βαθμό τον στόχο της μείωσης των υπερβολών στον κλάδο, αλλά είχε μια τεράστια παράπλευρη συνέπεια: η αγορά ακινήτων έπαψε να λειτουργεί ως βασικός κινητήρας ανάπτυξης.

Παράλληλα, η πτώση των τιμών των ακινήτων έπληξε τον πλούτο των νοικοκυριών. Η αντίδρασή τους ήταν αναμενόμενη: περισσότερη αποταμίευση και λιγότερη κατανάλωση.

Έτσι δημιουργήθηκε ένας φαύλος κύκλος. Η αδύναμη κατανάλωση περιόρισε την εγχώρια ζήτηση, ενίσχυσε τις αποπληθωριστικές πιέσεις και υποχρέωσε την κεντρική τράπεζα να μειώσει τα επιτόκια. Και όσο η νομισματική πολιτική γινόταν πιο χαλαρή, τόσο αυξάνονταν οι πιέσεις στο γουάν.

Με άλλα λόγια, η αδύναμη ισοτιμία είναι περισσότερο σύμπτωμα παρά αιτία του προβλήματος.

Τι θα μπορούσε να αλλάξει η εικόνα

Εάν η Ευρώπη θέλει πραγματικά να περιορίσει τις εμπορικές ανισορροπίες, θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στις εσωτερικές αιτίες της κινεζικής αδυναμίας.

Μια ουσιαστική ανάκαμψη της κατανάλωσης θα απαιτούσε ισχυρότερη δημοσιονομική στήριξη των νοικοκυριών, μεγαλύτερο κοινωνικό δίχτυ προστασίας και παρεμβάσεις που θα αποκαθιστούσαν την εμπιστοσύνη στην αγορά ακινήτων.

Ακόμη και μια παρέμβαση για τη σταθεροποίηση των τιμών των ακινήτων θα μπορούσε να λειτουργήσει ως σημαντικό σήμα προς τα νοικοκυριά ότι η συνεχής υποχώρηση του πλούτου τους έχει σταματήσει.

Για τον Σι Τζινπίνγκ, μια τέτοια στροφή θα αποτελούσε πολιτική υποχώρηση. Θα ήταν όμως πιθανότατα προτιμότερη από την ανεξέλεγκτη αύξηση της ανεργίας και τη διεύρυνση των εμπορικών συγκρούσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το ευρωπαϊκό δίλημμα

Η Ευρώπη βρίσκεται επομένως μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα.

Μια απλή πίεση για ισχυρότερο γουάν μπορεί να αντιμετωπίσει το σύμπτωμα χωρίς να θεραπεύσει την αιτία. Αντίθετα, η πραγματική αλλαγή θα απαιτούσε από την Κίνα να μετατοπίσει το αναπτυξιακό της μοντέλο από τις επενδύσεις, τις εξαγωγές και τη βιομηχανική παραγωγή προς την κατανάλωση.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί της Ευρώπης.

Η κινεζική ηγεσία έχει επανειλημμένα μιλήσει για «αμοιβαία επωφελή συνεργασία». Αν οι Ευρωπαίοι θέλουν να μειώσουν το τεράστιο εμπορικό έλλειμμα χωρίς να οδηγήσουν τις σχέσεις με το Πεκίνο σε έναν νέο κύκλο αντιπαράθεσης, θα πρέπει να πιέσουν ακριβώς πάνω σε αυτή τη δέσμευση.

Η ουσία είναι ότι η Ευρώπη δεν χρειάζεται απλώς ένα ακριβότερο γουάν. Χρειάζεται μια Κίνα με ισχυρότερη εσωτερική ζήτηση, υψηλότερη κατανάλωση και μικρότερη εξάρτηση από τις εξαγωγές.

Και για να συμβεί αυτό, η πραγματική μάχη δεν θα δοθεί στις αγορές συναλλάγματος, αλλά στην οικονομική πολιτική του Πεκίνου.