Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές και στρατηγικές προκλήσεις της σύγχρονης ιστορίας της: να μετατρέψει την ενεργειακή κρίση της τελευταίας δεκαετίας σε ευκαιρία για ανανέωση της βιομηχανικής της βάσης.

Οι διαδοχικές ενεργειακές αναταράξεις, από την παγκόσμια κρίση πετρελαίου του 1973 έως την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τις νέες γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή, άφησαν την Ευρώπη αντιμέτωπη με ένα διαχρονικό πρόβλημα: το υψηλό ενεργειακό κόστος.

Η εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές φυσικού αερίου και πετρελαίου αποκάλυψε τις αδυναμίες του ευρωπαϊκού μοντέλου ανάπτυξης, καθώς η ενέργεια μετατράπηκε από οικονομικό πλεονέκτημα σε στρατηγικό κίνδυνο.

Πλέον, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί μια ιστορική αλλαγή πορείας, επενδύοντας τρισεκατομμύρια ευρώ στην εγχώρια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, στις ανανεώσιμες πηγές και στις υποδομές που θα επιτρέψουν μια νέα εποχή ενεργειακής αυτονομίας.

Η φθηνή ενέργεια ως προϋπόθεση βιομηχανικής επιβίωσης

Η μείωση του ενεργειακού κόστους αποτελεί πλέον βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας.

Για δεκαετίες, η Ευρώπη μπορούσε να στηρίζει την ανάπτυξή της σε σχετικά φθηνές εισαγωγές ενέργειας. Η ενεργειακή κρίση όμως έδειξε ότι αυτό το μοντέλο έχει φτάσει στα όριά του.

Η νέα στρατηγική βασίζεται στην αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από εγχώριες πηγές και κυρίως από ανανεώσιμες μορφές ενέργειας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο το μερίδιο των ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση ενέργειας να αυξηθεί από περίπου 26% σήμερα σε τουλάχιστον 42,5% έως το 2030.

Παράλληλα, η Κομισιόν έχει παρουσιάσει το σχέδιο για τη δημιουργία της πρώτης «ηλεκτροηπείρου» στον κόσμο, με στόχο η ηλεκτρική ενέργεια να αντιπροσωπεύει το 46% της τελικής ενεργειακής κατανάλωσης έως το 2040, σχεδόν διπλασιάζοντας τη σημερινή συμμετοχή της.

Η τεχνητή νοημοσύνη αυξάνει την ενεργειακή πρόκληση

Η ανάγκη για άφθονη και φθηνή ενέργεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της έκρηξης της τεχνητής νοημοσύνης.

Τα data centers, οι υποδομές υπολογιστικής ισχύος και η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο παγκόσμιος ανταγωνισμός στην τεχνητή νοημοσύνη δεν θα κριθεί μόνο από την τεχνολογία και τα κεφάλαια, αλλά και από τη δυνατότητα πρόσβασης σε αξιόπιστη και οικονομικά προσιτή ενέργεια.

Για την Ευρώπη, η ενεργειακή μετάβαση δεν αφορά πλέον μόνο την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Αφορά την οικονομική κυριαρχία, τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και την ικανότητα να παραμείνει σημαντικός παίκτης στη νέα ψηφιακή εποχή.

Ο κίνδυνος μιας νέας εξάρτησης

Ωστόσο, το ευρωπαϊκό σχέδιο δεν στερείται κινδύνων.

Παρότι η Ευρώπη επιδιώκει να απεξαρτηθεί από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργήσει μια νέα μορφή εξάρτησης από την Κίνα.

Οι αλυσίδες παραγωγής πολλών κρίσιμων τεχνολογιών καθαρής ενέργειας, όπως τα φωτοβολταϊκά πάνελ, οι μπαταρίες και αρκετές πρώτες ύλες, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό συγκεντρωμένες στην Ασία.

Έτσι, η Ευρώπη κινδυνεύει να αντικαταστήσει την παλιά ενεργειακή εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο με μια νέα τεχνολογική εξάρτηση από έναν γεωπολιτικό ανταγωνιστή.

Η πρόκληση για τις Βρυξέλλες είναι να επιτύχουν την πράσινη μετάβαση χωρίς να αποδυναμώσουν τη βιομηχανική βάση της ηπείρου.

Η μετάβαση καθυστερεί, αλλά είναι αναπόφευκτη

Οι επικριτές της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής υποστηρίζουν ότι η μετάβαση προς τις ΑΠΕ προχωρά υπερβολικά αργά.

Σε μεγάλο βαθμό έχουν δίκιο. Τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να καλύπτουν περίπου τα τρία πέμπτα της ενεργειακής κατανάλωσης της Ευρώπης.

Όμως το βασικό συμπέρασμα των τελευταίων ετών είναι ότι το προηγούμενο ενεργειακό μοντέλο δεν μπορεί να συνεχιστεί.

Η ενεργειακή μετάβαση συχνά παρουσιάζεται ως οικονομικό κόστος ή ως αναγκαστική θυσία για περιβαλλοντικούς λόγους. Στην πραγματικότητα, για μια Ευρώπη που θέλει να επανεξοπλιστεί, να ψηφιοποιηθεί και να επαναφέρει τη βιομηχανική της ισχύ, η πρόσβαση σε άφθονη, ασφαλή και φθηνή ενέργεια αποτελεί βασική προϋπόθεση.

Η κρίση ως ευκαιρία αναγέννησης

Το μεγάλο στοίχημα της Ευρώπης είναι αν μπορεί να μετατρέψει την ενεργειακή ανασφάλεια της δεκαετίας του 2020 σε νέο πλεονέκτημα.

Αν επιτύχει να δημιουργήσει ένα σύστημα παραγωγής καθαρής και ανταγωνιστικής ενέργειας, η ήπειρος μπορεί όχι μόνο να μειώσει την εξάρτησή της από εξωτερικούς παράγοντες, αλλά και να δημιουργήσει τις βάσεις για μια νέα βιομηχανική εποχή.

Οι ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων ετών μπορεί τελικά να μην αποτελέσουν την αρχή της ευρωπαϊκής παρακμής, αλλά τον καταλύτη για μια βαθύτερη οικονομική και τεχνολογική αναγέννηση.