Το κόστος εξυπηρέτησης του ομοσπονδιακού χρέους των ΗΠΑ έχει περάσει σε μια νέα, ιδιαίτερα κρίσιμη φάση, καθώς οι καθαρές πληρωμές τόκων ως ποσοστό των κρατικών εσόδων ξεπέρασαν το προηγούμενο ιστορικό υψηλό του 1991.

Σύμφωνα με ανάλυση της επενδυτικής εταιρείας DoubleLine, οι καθαρές ομοσπονδιακές πληρωμές τόκων για το αμερικανικό δημόσιο χρέος ανήλθαν το 2025 στο 18,5% των κρατικών εσόδων, έναντι 18,4% το 1991.

Σε απόλυτους αριθμούς, πρόκειται για περίπου 1,25 τρισ. δολάρια, ποσό που υπερβαίνει πλέον ολόκληρο τον αμυντικό προϋπολογισμό των ΗΠΑ για το 2026.

Η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα ανησυχητική όχι μόνο επειδή το ποσοστό αποτελεί νέο ιστορικό υψηλό, αλλά κυρίως επειδή οι συνθήκες σήμερα είναι πολύ δυσμενέστερες από εκείνες που επικρατούσαν όταν καταγράφηκε το προηγούμενο ρεκόρ.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το επιτόκιο αλλά το μέγεθος του χρέους

Το 1991 οι ΗΠΑ αντιμετώπιζαν επίσης υψηλά επιτόκια. Οι αποδόσεις των 30ετών αμερικανικών ομολόγων βρίσκονταν περίπου στο 8%, ενώ τις προηγούμενες δεκαετίες είχαν ξεπεράσει ακόμη και το 10%.

Υπήρχε όμως μια κρίσιμη διαφορά.

Το δημόσιο χρέος αντιστοιχούσε τότε περίπου στο 44% του ΑΕΠ.

Σήμερα, το χρέος που βρίσκεται στα χέρια επενδυτών ξεπερνά τα 32 τρισ. δολάρια και αντιστοιχεί σε περισσότερο από 100% του αμερικανικού ΑΕΠ.

Άρα, ακόμη και με χαμηλότερα επιτόκια σε σχέση με το παρελθόν, το κόστος εξυπηρέτησης είναι πολύ μεγαλύτερο.

Αυτό είναι και το βασικό πρόβλημα της σημερινής συγκυρίας: η Ουάσιγκτον δεν χρειάζεται πλέον να πληρώνει εξαιρετικά υψηλά επιτόκια για να δημιουργηθεί ένα τεράστιο δημοσιονομικό βάρος. Αρκεί το πολύ μεγαλύτερο απόθεμα χρέους.

Ένας φαύλος κύκλος που γίνεται όλο και πιο δύσκολο να σπάσει

Η αύξηση των τόκων δημιουργεί έναν αυτοτροφοδοτούμενο μηχανισμό.

Όσο αυξάνονται οι τόκοι, τόσο μεγαλύτερο μέρος των κρατικών εσόδων κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση του χρέους. Αυτό αφήνει λιγότερα διαθέσιμα για επενδύσεις σε υποδομές, εκπαίδευση, έρευνα, τεχνολογία και άλλες παραγωγικές δραστηριότητες.

Ταυτόχρονα, όταν το δημοσιονομικό έλλειμμα παραμένει υψηλό, η κυβέρνηση χρειάζεται να εκδίδει ακόμη περισσότερα ομόλογα.

Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος:

μεγαλύτερο έλλειμμα → περισσότερος δανεισμός → μεγαλύτερο χρέος → υψηλότεροι τόκοι → ακόμη μεγαλύτερες ανάγκες χρηματοδότησης.

Και όσο μεγαλύτερο γίνεται το χρέος, τόσο πιο ευάλωτος είναι ο προϋπολογισμός σε μια νέα άνοδο των επιτοκίων.

Από το 2015 το βάρος των τόκων έχει εκτοξευθεί

Η τάση γίνεται ακόμη πιο εμφανής σε βάθος χρόνου.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Kobeissi Letter από το Congressional Budget Office, οι δαπάνες για τόκους ως ποσοστό των κρατικών εσόδων έχουν τριπλασιαστεί από το 2015.

Και το πρόβλημα δεν φαίνεται να σταματά εδώ.

Οι προβολές του CBO δείχνουν ότι το μερίδιο των εσόδων που θα κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση των τόκων μπορεί να φτάσει περίπου το 25% έως το 2036.

Με άλλα λόγια, εάν οι σημερινές τάσεις συνεχιστούν, μέσα σε μία δεκαετία περίπου ένα στα τέσσερα δολάρια κρατικών εσόδων θα μπορούσε να χρησιμοποιείται για την πληρωμή τόκων.

Αυτό περιορίζει δραστικά τον δημοσιονομικό χώρο της αμερικανικής κυβέρνησης.

Η νέα απειλή: το χρέος της τεχνητής νοημοσύνης

Ένας ακόμη παράγοντας περιπλέκει την κατάσταση.

Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, και ιδιαίτερα οι λεγόμενοι hyperscalers, πραγματοποιούν τεράστιες επενδύσεις σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης.

Data centers, υπολογιστικά συστήματα, δίκτυα και ενεργειακές υποδομές απαιτούν τεράστια κεφάλαια.

Ένα μέρος αυτής της χρηματοδότησης μεταφέρεται πλέον στις αγορές εταιρικού χρέους.

Οι γίγαντες της τεχνητής νοημοσύνης εξέδωσαν περίπου 225 δισ. δολάρια σε ομόλογα μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ανάλυση.

Το γεγονός αυτό δημιουργεί ένα νέο ανταγωνισμό για τα διαθέσιμα κεφάλαια.

Οι μεγάλες τεχνολογικές επιχειρήσεις χρειάζονται μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση και στρέφονται σε ομόλογα διάρκειας 10, 20 ή ακόμη και 30 ετών.

Αυτό σημαίνει ότι διεκδικούν το ίδιο επενδυτικό κεφάλαιο που χρειάζεται και το αμερικανικό Δημόσιο.

Η τεχνητή νοημοσύνη προκαλεί «εκτόπιση» των κρατικών ομολόγων

Ο οικονομολόγος και βετεράνος της Wall Street Ed Yardeni έχει περιγράψει αυτή τη διαδικασία ως ένα κλασικό φαινόμενο «εκτόπισης».

Όσο περισσότερο κεφάλαιο κατευθύνεται σε εταιρικά ομόλογα, τόσο λιγότερο είναι διαθέσιμο για κρατικούς τίτλους, εφόσον οι επενδυτές έχουν συγκεκριμένα όρια ως προς τη συνολική έκθεσή τους σε ομόλογα.

Για να προσελκύσει επομένως το απαραίτητο κεφάλαιο, το αμερικανικό Δημόσιο μπορεί να χρειαστεί να προσφέρει υψηλότερες αποδόσεις.

Και εδώ δημιουργείται μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση:

η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης, που θεωρητικά μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα και την οικονομική ανάπτυξη, μπορεί βραχυπρόθεσμα να αυξάνει την πίεση στις αγορές κρατικών ομολόγων.

Οι τεχνολογικές επενδύσεις απαιτούν τεράστιες ποσότητες κεφαλαίου ακριβώς την ίδια στιγμή που η αμερικανική κυβέρνηση χρειάζεται επίσης να δανειστεί τεράστια ποσά.

Η πρωτοφανής κίνηση του Μπέσεντ

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών προχώρησε σε μια κίνηση που εξέπληξε την αγορά.

Ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent διπλασίασε το μέγεθος των επαναγορών κρατικών ομολόγων διάρκειας 10 έως 30 ετών, από περίπου 2 δισ. δολάρια σε τουλάχιστον 4 δισ. δολάρια ανά πράξη.

Η κίνηση θεωρήθηκε ασυνήθιστη, καθώς θολώνει σε κάποιο βαθμό τα όρια μεταξύ της διαχείρισης των ταμειακών διαθεσίμων του Δημοσίου και της προσπάθειας επηρεασμού των συνθηκών στην αγορά κρατικών ομολόγων.

Για τη DoubleLine, το timing είναι ιδιαίτερα κρίσιμο.

Οι καθαρές πληρωμές τόκων έχουν ήδη φτάσει σε ιστορικά υψηλό ποσοστό των κρατικών εσόδων, ενώ την ίδια στιγμή το αμερικανικό Δημόσιο συνεχίζει να χρηματοδοτεί μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα.

Και αυτό συμβαίνει σε μια αγορά όπου αυξάνεται ταυτόχρονα η ζήτηση ιδιωτικού κεφαλαίου για τη χρηματοδότηση των τεράστιων επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη.

Το μεγάλο πρόβλημα για τις ΗΠΑ

Το ουσιαστικό πρόβλημα δεν είναι ότι οι ΗΠΑ πληρώνουν σήμερα το υψηλότερο επιτόκιο στην ιστορία τους.

Το πρόβλημα είναι ότι το χρέος έχει γίνει τόσο μεγάλο ώστε ακόμη και σχετικά φυσιολογικά επιτόκια δημιουργούν ιστορικά υψηλό κόστος εξυπηρέτησης.

Το 1991 η αμερικανική κυβέρνηση μπορούσε να αντέξει επιτόκια της τάξης του 8%, επειδή το χρέος ήταν πολύ μικρότερο σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας.

Σήμερα, ακόμη και ένα σαφώς χαμηλότερο επιτόκιο μπορεί να οδηγήσει σε τεράστιες πληρωμές τόκων.

Και όσο η αμερικανική κυβέρνηση συνεχίζει να παρουσιάζει μεγάλα ελλείμματα, το πρόβλημα γίνεται πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί.

Η εικόνα δημιουργεί έναν επικίνδυνο συνδυασμό:

τεράστιο δημόσιο χρέος + υψηλές ανάγκες νέου δανεισμού + αυξημένα επιτόκια + ανταγωνισμός για κεφάλαια από τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη.

Το αποτέλεσμα είναι ένας ολοένα μικρότερος δημοσιονομικός χώρος για την Ουάσιγκτον.

Και αυτό είναι που κάνει το σημερινό ρεκόρ πιο ανησυχητικό από εκείνο του 1991: δεν αφορά απλώς υψηλότερους τόκους, αλλά μια οικονομία που πρέπει να διαχειριστεί ένα χρέος υπερδιπλάσιο του ΑΕΠ σε σχέση με την εποχή του προηγούμενου ρεκόρ.