Για χρόνια, η κινεζική κοινωνία στηριζόταν στην πεποίθηση ότι η εκπαίδευση, η αφοσίωση στη δουλειά και οι προσωπικές θυσίες αποτελούσαν τον ασφαλέστερο δρόμο προς την οικονομική πρόοδο. Το λεγόμενο «κινεζικό όνειρο» υποσχόταν ότι όσοι εργάζονταν σκληρά και επένδυαν στις σπουδές τους θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν μια καλύτερη ζωή από εκείνη των γονιών τους. Για εκατομμύρια νέους αποφοίτους, ωστόσο, η υπόσχεση αυτή αποδεικνύεται ολοένα δυσκολότερο να εκπληρωθεί.

Η επιβράδυνση της κινεζικής οικονομίας, η υποχώρηση των ευκαιριών σε παραδοσιακούς κλάδους και η ταχεία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνουν ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον για τη νέα γενιά. Οι θέσεις εργασίας που προσφέρουν αξιοπρεπείς αποδοχές και προοπτικές εξέλιξης δεν επαρκούν για να απορροφήσουν τον αυξανόμενο αριθμό πτυχιούχων, ενώ ο ανταγωνισμός για τις διαθέσιμες ευκαιρίες γίνεται ολοένα πιο έντονος.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα σημαντικό τμήμα της κινεζικής νεολαίας βλέπει τις προσδοκίες του να απομακρύνονται από την πραγματικότητα. Η απόκτηση πανεπιστημιακού τίτλου δεν εξασφαλίζει πλέον μια σταθερή επαγγελματική πορεία, ενώ ακόμη και όσοι καταφέρνουν να βρουν εργασία αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο χαμηλών αποδοχών, επαναλαμβανόμενων απολύσεων και περιορισμένων προοπτικών.

Έλλειμμα εκατομμυρίων θέσεων εργασίας

Η έκταση του προβλήματος αποτυπώνεται στις εκτιμήσεις ειδικών, σύμφωνα με τις οποίες στις αστικές περιοχές της Κίνας υπάρχει έλλειμμα περίπου 37 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας σε σύγκριση με τα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από την πανδημία.

Παράλληλα, τα επίσημα στοιχεία καταγράφουν ανεργία της τάξης του 19% μεταξύ των νέων ηλικίας 16 έως 24 ετών. Ορισμένοι οικονομολόγοι εκτιμούν, ωστόσο, ότι η πραγματική εικόνα είναι δυσμενέστερη, καθώς ένα μέρος των νέων έχει αποθαρρυνθεί από τις επανειλημμένες αποτυχημένες προσπάθειες εύρεσης εργασίας και έχει σταματήσει να αναζητά ενεργά απασχόληση.

Η δυσκολία δεν περιορίζεται στην εξασφάλιση οποιασδήποτε δουλειάς. Το μεγαλύτερο πρόβλημα αφορά την εύρεση θέσεων που ανταποκρίνονται στις σπουδές, στις δεξιότητες και στις οικονομικές προσδοκίες των αποφοίτων. Πολλοί νέοι έχουν επενδύσει χρόνια στην εκπαίδευσή τους, συχνά με σημαντική οικονομική και προσωπική στήριξη από τις οικογένειές τους, περιμένοντας ότι οι προσπάθειές τους θα μεταφραστούν σε καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές.

Σήμερα, όμως, βρίσκονται αντιμέτωποι με μια αγορά εργασίας που δεν μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως αυτό το ανθρώπινο δυναμικό. Η πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη στις μεγάλες πόλεις, όπου το κόστος διαβίωσης παραμένει υψηλό και η πρόσβαση σε σταθερές, καλά αμειβόμενες θέσεις γίνεται ολοένα πιο ανταγωνιστική.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα παράδοξο για τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου: ενώ η χώρα διαθέτει ένα τεράστιο απόθεμα νέων με πανεπιστημιακή μόρφωση, σημαντικό μέρος τους δυσκολεύεται να μετατρέψει τα προσόντα του σε οικονομική ανεξαρτησία.

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τους κανόνες στην αγορά εργασίας

Στην ήδη δύσκολη συγκυρία έρχεται να προστεθεί η ταχύτατη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Η νέα τεχνολογία μεταβάλλει τις ανάγκες των επιχειρήσεων, αυτοματοποιεί εργασίες που μέχρι πρόσφατα εκτελούνταν από ανθρώπους και περιορίζει την ανάγκη για ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων, ιδιαίτερα σε διοικητικές και άλλες θέσεις γραφείου.

Μεγάλες κινεζικές εταιρείες τεχνολογίας, όπως η Alibaba και η ByteDance, έχουν προχωρήσει το τελευταίο διάστημα σε περικοπές προσωπικού, οι οποίες δεν ανακοινώνονται πάντοτε με ιδιαίτερη δημοσιότητα. Αν και οι ίδιες οι επιχειρήσεις δεν αποδίδουν ευθέως όλες αυτές τις κινήσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, αναλυτές επισημαίνουν ότι η αυτοματοποίηση αποτελεί έναν από τους παράγοντες που επηρεάζουν τις αποφάσεις τους.

Η τάση δεν περιορίζεται στον τεχνολογικό κλάδο. Επιχειρήσεις από τον κινηματογράφο μέχρι τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες αξιοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να εκτελούν εργασίες ταχύτερα και με μικρότερη ανάγκη ανθρώπινης παρέμβασης. Αυτό μπορεί να μεταφράζεται σε περιορισμό των νέων προσλήψεων, ακόμη και όταν η συνολική δραστηριότητα μιας εταιρείας παραμένει ισχυρή.

Οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τους νέους εργαζομένους, καθώς πολλές από τις εργασίες που αναλάμβαναν στην αρχή της σταδιοδρομίας τους μπορούν πλέον να αυτοματοποιηθούν. Η επεξεργασία δεδομένων, ορισμένες διοικητικές διαδικασίες, η σύνταξη τυποποιημένων κειμένων και άλλες επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες αποτελούν πεδία στα οποία η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μειώσει τις ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό.

Κατά συνέπεια, οι απόφοιτοι καλούνται να ανταγωνιστούν όχι μόνο άλλους υποψηφίους, αλλά και τεχνολογικά συστήματα που αναλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος της εργασίας. Η ανάγκη για εξειδικευμένες δεξιότητες αυξάνεται, ενώ η παραδοσιακή διαδρομή από μια αρχική θέση γραφείου προς μια σταδιακά εξελισσόμενη επαγγελματική καριέρα γίνεται λιγότερο προβλέψιμη.

Από τις θέσεις γραφείου μέχρι τις διανομές και τις μεταφορές

Η τεχνολογική αλλαγή δεν απειλεί μόνο τις συμβατικές θέσεις εργασίας. Επηρεάζει και τις εναλλακτικές μορφές απασχόλησης στις οποίες στράφηκαν πολλοί νέοι όταν δεν κατάφεραν να βρουν δουλειά στον τομέα των σπουδών τους.

Οι υπηρεσίες διανομής και μεταφοράς αποτέλεσαν για αρκετούς μια προσωρινή λύση, προσφέροντας τη δυνατότητα άμεσης εισόδου στην αγορά εργασίας, ακόμη και χωρίς ιδιαίτερα τυπικά προσόντα. Η ανάπτυξη, ωστόσο, τεχνολογιών όπως τα ρομποτικά ταξί δημιουργεί νέες αβεβαιότητες και για αυτές τις δραστηριότητες, καθώς η αυτοματοποίηση μπορεί να περιορίσει σταδιακά τη ζήτηση για ανθρώπινη εργασία.

Έτσι, οι νέοι που αποτυγχάνουν να βρουν μια σταθερή θέση γραφείου ενδέχεται να διαπιστώσουν ότι περιορίζονται και οι εναλλακτικές επιλογές τους. Η αγορά εργασίας μεταβάλλεται ταυτόχρονα σε πολλά επίπεδα, αφήνοντας λιγότερα περιθώρια για όσους επιχειρούν να εισέλθουν σε αυτήν χωρίς μεγάλη εμπειρία.

Η κινεζική κυβέρνηση αντιλαμβάνεται ότι η εξέλιξη αυτή μπορεί να έχει ευρύτερες κοινωνικές συνέπειες. Η ανεργία των νέων, η απογοήτευση των αποφοίτων και η αδυναμία επίτευξης οικονομικής ανεξαρτησίας αποτελούν ζητήματα που συνδέονται άμεσα με την κοινωνική σταθερότητα.

Το Πεκίνο έχει ασκήσει πιέσεις προς τις επιχειρήσεις, προκειμένου να αποφύγουν απολύσεις που συνδέονται με την υιοθέτηση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα, όμως, εξακολουθεί να ενισχύει τις επενδύσεις στην τεχνολογία, θεωρώντας την κρίσιμη για την ανταγωνιστικότητα της κινεζικής οικονομίας και τη θέση της χώρας στον διεθνή οικονομικό και τεχνολογικό ανταγωνισμό.

Αυτή η διπλή επιδίωξη αναδεικνύει το δύσκολο δίλημμα της κινεζικής ηγεσίας: η τεχνολογική αναβάθμιση θεωρείται αναγκαία για την ανάπτυξη, αλλά η ταχεία εφαρμογή της μπορεί να επιβαρύνει την απασχόληση ακριβώς σε μια περίοδο κατά την οποία οι νέοι δυσκολεύονται ήδη να βρουν τη θέση τους στην οικονομία.

Το κόστος της κρίσης περνά στην καθημερινή ζωή

Η πίεση στην απασχόληση δεν αποτυπώνεται μόνο στους οικονομικούς δείκτες. Επηρεάζει άμεσα τις επιλογές και τις προσδοκίες μιας ολόκληρης γενιάς.

Η επαγγελματική σταθερότητα, η δυνατότητα να ζει κανείς ανεξάρτητα από τους γονείς του, η αγορά κατοικίας, ο γάμος και η δημιουργία οικογένειας αποτελούσαν παραδοσιακά βασικούς σταθμούς της ενήλικης ζωής. Για πολλούς νέους Κινέζους, όμως, αυτά τα βήματα μετατρέπονται σε στόχους που διαρκώς αναβάλλονται.

Χωρίς σταθερό εισόδημα και με αβέβαιες προοπτικές απασχόλησης, η ανάληψη μακροχρόνιων οικονομικών υποχρεώσεων γίνεται δυσκολότερη. Η δημιουργία οικογένειας, για παράδειγμα, απαιτεί μια αίσθηση οικονομικής ασφάλειας που πολλοί νέοι δεν διαθέτουν. Αντίστοιχα, η ανεξάρτητη διαβίωση σε μεγάλες πόλεις μπορεί να αποδειχθεί απαγορευτική όταν οι αποδοχές είναι χαμηλές ή η απασχόληση διακόπτεται επανειλημμένα.

Ορισμένοι επιστρέφουν στο πατρικό τους σπίτι, αναζητώντας οικονομική στήριξη μέχρι να βρουν μια πιο σταθερή επαγγελματική λύση. Άλλοι επιλέγουν να εγκαταλείψουν τα μεγάλα αστικά κέντρα και να αναζητήσουν έναν διαφορετικό τρόπο ζωής σε μικρότερες πόλεις, όπου οι ρυθμοί είναι πιο ήπιοι και το κόστος διαβίωσης ενδεχομένως χαμηλότερο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Νταλί, μια πόλη στην επαρχία Γιουνάν, η οποία προσελκύει ανθρώπους που επιθυμούν να απομακρυνθούν από την έντονη πίεση των μεγάλων οικονομικών κέντρων. Για ορισμένους νέους, η μετακίνηση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια αλλαγή τόπου κατοικίας, αλλά μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού των προτεραιοτήτων τους, μακριά από τον αδιάκοπο ανταγωνισμό για επαγγελματική και κοινωνική ανέλιξη.

Η ιστορία της Ζανγκ Τιάν αποτυπώνει τη ματαίωση των προσδοκιών

Η περίπτωση της 27χρονης Ζανγκ Τιάν, όπως την παρουσιάζει η Wall Street Journal, αποτυπώνει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλοί νέοι στην προσπάθειά τους να χτίσουν μια σταθερή ζωή.

Για τη μητέρα της, η φυσιολογική πορεία προς την ενηλικίωση περιλαμβάνει την εξασφάλιση μιας μόνιμης εργασίας, τον γάμο και την απόκτηση παιδιών. Για την ίδια τη Ζανγκ, όμως, οι συγκεκριμένοι στόχοι μοιάζουν μακρινοί, καθώς η επαγγελματική της πορεία παραμένει αβέβαιη.

Παρότι ζει με τον σύντροφό της εδώ και πέντε χρόνια, η δημιουργία οικογένειας δεν βρίσκεται στα άμεσα σχέδιά τους. Το ζευγάρι εξακολουθεί να προσπαθεί να εδραιώσει την επαγγελματική του παρουσία και να εξασφαλίσει τα εισοδήματα που θα του επέτρεπαν να προχωρήσει στο επόμενο στάδιο της ζωής του.

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο γενιές είναι αποκαλυπτική. Οι γονείς της Ζανγκ, που γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1970, δεν απέκτησαν πανεπιστημιακή μόρφωση, κατάφεραν όμως να εξασφαλίσουν σταθερές θέσεις στον δημόσιο τομέα. Η κόρη τους ακολούθησε διαφορετική διαδρομή, επενδύοντας στις σπουδές της και επιδιώκοντας μια πιο δημιουργική επαγγελματική πορεία, χωρίς ωστόσο να εξασφαλίσει αντίστοιχη σταθερότητα.

Η επιλογή της αρχιτεκτονικής τοπίου έμοιαζε ιδιαίτερα ελκυστική σε μια περίοδο κατά την οποία η κινεζική αγορά ακινήτων και ο κατασκευαστικός κλάδος αναπτύσσονταν δυναμικά. Η αποφοίτησή της, το 2021, συνέπεσε όμως με την επιδείνωση της κρίσης στην αγορά ακινήτων, η οποία περιόρισε τις ευκαιρίες απασχόλησης και τις προοπτικές για πολλούς επαγγελματίες του χώρου.

Μόλις έξι μήνες μετά την πρώτη πρόσληψή της σε εταιρεία ακινήτων στη Χανγκτζόου, η Ζανγκ έχασε τη δουλειά της. Στη συνέχεια μετακινήθηκε στη Σαγκάη, όπου εργάστηκε ως διοικητική βοηθός, αποδεχόμενη χαμηλότερες αποδοχές. Η προσπάθεια αυτή δεν αποδείχθηκε αρκετή για να της εξασφαλίσει μακροχρόνια ασφάλεια, καθώς στο τέλος του περασμένου έτους βρέθηκε ξανά χωρίς εργασία.

Η επαγγελματική αβεβαιότητα έχει πλέον άμεσο αντίκτυπο στις προσωπικές της αποφάσεις. Όπως εξηγεί η ίδια, όσο δεν υπάρχει οικονομική σταθερότητα, ο γάμος δεν μπορεί να αποτελέσει ρεαλιστική επιλογή. Η δημιουργία οικογένειας μετατίθεται για ένα αβέβαιο μέλλον, καθώς προτεραιότητα παραμένει η εξασφάλιση ενός βιώσιμου εισοδήματος.

Η τεχνητή νοημοσύνη ως νέα ευκαιρία, αλλά και νέα πηγή αβεβαιότητας

Στην προσπάθειά της να αλλάξει πορεία, η Ζανγκ και ο σύντροφός της στρέφονται πλέον στη μελέτη της τεχνητής νοημοσύνης, ελπίζοντας ότι η εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες θα τους ανοίξει επαγγελματικές προοπτικές.

Η επιλογή αυτή, ωστόσο, δεν εγγυάται μια σταθερή διέξοδο. Παρά τη δυναμική ανάπτυξη του τεχνολογικού τομέα στην Κίνα, οι συνθήκες απασχόλησης παραμένουν ασταθείς και ο ανταγωνισμός έντονος. Η απόκτηση νέων δεξιοτήτων μπορεί να βελτιώσει τις πιθανότητες πρόσληψης, αλλά δεν εξαλείφει τον κίνδυνο νέων απολύσεων ή την αβεβαιότητα για τη μελλοντική πορεία μιας επιχείρησης.

Η διαδρομή του συντρόφου της είναι ενδεικτική. Αφού έχασε τη δουλειά του σε δύο εταιρείες ακινήτων, αποφάσισε να παρακολουθήσει μαθήματα προγραμματισμού, επιδιώκοντας να μετακινηθεί σε έναν κλάδο με καλύτερες προοπτικές. Στη συνέχεια εργάστηκε στις πωλήσεις μιας μικρής εταιρείας τεχνολογίας, όμως η επιχείρηση τελικά χρεοκόπησε, με αποτέλεσμα να μείνει και πάλι άνεργος.

Η εμπειρία του αναδεικνύει ένα από τα βασικά προβλήματα της σημερινής κινεζικής αγοράς εργασίας: ακόμη και η αλλαγή επαγγελματικής κατεύθυνσης και η επένδυση σε νέες δεξιότητες δεν αρκούν απαραίτητα για να εξασφαλίσουν μακροχρόνια απασχόληση.

Για τη νέα γενιά, η προσαρμογή στις τεχνολογικές εξελίξεις αποτελεί πλέον αναγκαιότητα, αλλά τα οφέλη της δεν κατανέμονται αυτόματα ούτε ισότιμα. Οι επιχειρήσεις μπορούν να αυξάνουν την παραγωγικότητά τους και να περιορίζουν το κόστος, ενώ οι εργαζόμενοι καλούνται να επανεκπαιδεύονται διαρκώς, χωρίς να γνωρίζουν εάν οι νέες δεξιότητές τους θα παραμείνουν περιζήτητες.

Μια γενιά ανάμεσα στις υψηλές προσδοκίες και τις περιορισμένες ευκαιρίες

Η κρίση των νέων στην Κίνα δεν εξηγείται από έναν μόνο παράγοντα. Η επιβράδυνση της οικονομίας, η παρατεταμένη αδυναμία της αγοράς ακινήτων, η δυσκολία δημιουργίας επαρκών θέσεων εργασίας και η επέκταση της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνουν ένα σύνθετο πρόβλημα, το οποίο επηρεάζει τόσο την οικονομική δραστηριότητα όσο και την κοινωνική συμπεριφορά.

Η μαζική παραγωγή πανεπιστημιακών αποφοίτων δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση των θέσεων που απαιτούν υψηλή εξειδίκευση. Ταυτόχρονα, οι τεχνολογικές εξελίξεις μεταβάλλουν το περιεχόμενο πολλών επαγγελμάτων, περιορίζοντας τις ευκαιρίες εισόδου για εργαζομένους χωρίς μεγάλη εμπειρία.

Το αποτέλεσμα είναι μια γενιά που δυσκολεύεται να ακολουθήσει την παραδοσιακή διαδρομή προς την οικονομική ανεξαρτησία. Οι επαγγελματικές επιλογές γίνονται λιγότερο προβλέψιμες, οι προσωπικοί στόχοι μετατίθενται και η ανάγκη για συνεχή προσαρμογή εντείνεται.

Η περίπτωση της Ζανγκ Τιάν και του συντρόφου της αποτελεί μια χαρακτηριστική εικόνα αυτής της πραγματικότητας. Παρά τις σπουδές, τις επαγγελματικές προσπάθειες και την απόφαση να αποκτήσουν νέες δεξιότητες, εξακολουθούν να αναζητούν μια σταθερή βάση για το μέλλον τους.

Για την Κίνα, η πρόκληση δεν περιορίζεται πλέον στη δημιουργία υψηλών ρυθμών ανάπτυξης ή στην ανάδειξη τεχνολογικών πρωταθλητών. Εξίσου σημαντικό είναι να διασφαλιστεί ότι η οικονομική και τεχνολογική πρόοδος θα δημιουργεί ουσιαστικές ευκαιρίες απασχόλησης και για τους νέους που εισέρχονται στην αγορά εργασίας.

Εάν η απόσταση ανάμεσα στις προσδοκίες των αποφοίτων και στις πραγματικές δυνατότητες απασχόλησης συνεχίσει να διευρύνεται, ο κίνδυνος είναι να παγιωθεί ένα αίσθημα ματαίωσης σε μια ολόκληρη γενιά. Το «κινεζικό όνειρο» της κοινωνικής ανόδου μέσω της εκπαίδευσης και της σκληρής δουλειάς εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς, αλλά για ολοένα περισσότερους νέους η εκπλήρωσή του μοιάζει πολύ πιο δύσκολη από ό,τι για τις προηγούμενες γενιές.