Ο Μάριο Ντράγκι είχε προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να εισέλθει σε μια περίοδο «αργής αγωνίας» εάν δεν καταφέρει να αυξήσει τις επενδύσεις και την παραγωγικότητά της.

Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να αποτελέσει τον καταλύτη μιας νέας παραγωγικής επανάστασης. Όμως για την Ευρώπη υπάρχει ένα θεμελιώδες πρόβλημα: η AI δεν λειτουργεί χωρίς τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και η ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας παραμένει κατακερματισμένη, ακριβή και ανεπαρκώς διασυνδεδεμένη.

Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να επιταχύνει την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά την ίδια στιγμή το ενεργειακό της σύστημα δυσκολεύεται να προσφέρει την ποσότητα, την τιμή και την ταχύτητα σύνδεσης που απαιτούν τα νέα κέντρα δεδομένων.

Το επενδυτικό χάσμα με τις ΗΠΑ

Η διαφορά κλίμακας μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ είναι ήδη εμφανής.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε τον Ιούλιο σχέδια για τη δημιουργία επτά μεγάλων κόμβων υπολογιστικής τεχνητής νοημοσύνης. Δεκαοκτώ κράτη-μέλη υπέβαλαν προσφορές, με δεσμεύσεις περίπου 3 δισ. ευρώ για μελλοντικές αγορές υπολογιστικού εξοπλισμού.

Στις ΗΠΑ, η κλίμακα είναι εντελώς διαφορετική.

Οι συνολικές κεφαλαιουχικές δαπάνες έξι μεγάλων παρόχων υπολογιστικού νέφους αναμένεται να ξεπεράσουν το 1,3 τρισ. δολάρια έως το 2027.

Η διαφορά δεν αφορά μόνο το διαθέσιμο κεφάλαιο.

Αφορά και την ταχύτητα με την οποία μπορεί να αναπτυχθεί η απαραίτητη υποδομή.

Και εδώ η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα που ξεκινά πολύ πριν από τους ημιαγωγούς ή τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.

Ξεκινά από το ηλεκτρικό δίκτυο.

Η ακριβή ενέργεια υπονομεύει την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα

Η Ευρώπη εξακολουθεί να διαθέτει μια από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές βάσεις στον κόσμο, αλλά το ενεργειακό κόστος αποτελεί σοβαρό μειονέκτημα.

Το 2025, η μέση τελική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες στην Ε.Ε. έφθασε περίπου στα 107 δολάρια ανά μεγαβατώρα.

Το επίπεδο αυτό ήταν υπερδιπλάσιο εκείνου των ΗΠΑ και περίπου 57% υψηλότερο από την Κίνα.

Οι επιπτώσεις έχουν ήδη γίνει ορατές στην ευρωπαϊκή παραγωγή.

Με βάση την ανάλυση των στοιχείων της Eurostat, η συνολική βιομηχανική παραγωγή της Ευρώπης το 2025 ήταν μόλις περίπου 1% υψηλότερη από το 2021.

Σε ορισμένους ενεργοβόρους κλάδους, η εικόνα ήταν ακόμη πιο δύσκολη.

Η παραγωγή χημικών μειώθηκε κατά περίπου 19%, ενώ σίδηρος και χάλυβας, τσιμέντο και αλουμίνιο υποχώρησαν κατά περίπου 16%, 14% και 11% αντίστοιχα.

Η AI επομένως εμφανίζεται σε μια Ευρώπη που ήδη αντιμετωπίζει πρόβλημα ανταγωνιστικότητας στο κόστος ενέργειας.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η τιμή – είναι και το δίκτυο

Ακόμη και εάν η Ευρώπη μπορούσε να εξασφαλίσει περισσότερη φθηνή ηλεκτρική ενέργεια, θα παρέμενε ένα δεύτερο πρόβλημα: η μεταφορά της εκεί όπου χρειάζεται.

Περίπου 40% των ευρωπαϊκών δικτύων διανομής είναι ηλικίας άνω των 40 ετών, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι μέχρι το 2030 θα απαιτηθούν περίπου 584 δισ. ευρώ επενδύσεων για τον εκσυγχρονισμό και την επέκταση των ηλεκτρικών δικτύων.

Αυτό δημιουργεί ένα ιδιαίτερο πρόβλημα για την AI.

Ένα μεγάλο κέντρο δεδομένων μπορεί να κατασκευαστεί μέσα σε περίπου δύο χρόνια.

Η σύνδεσή του όμως με ένα ανεπαρκές ή κορεσμένο δίκτυο μεταφοράς μπορεί να απαιτήσει έως και επτά χρόνια.

Με άλλα λόγια, η Ευρώπη μπορεί να κατασκευάσει το κέντρο δεδομένων πριν καταφέρει να κατασκευάσει τη σύνδεση που θα του παρέχει ηλεκτρική ενέργεια.

Τα data centers ακολουθούν την ενέργεια

Η συνέπεια είναι ήδη ορατή στη γεωγραφία των νέων επενδύσεων.

Από τα 68 μεγάλα έργα κέντρων δεδομένων που έχουν ανακοινωθεί, τα 43 συγκεντρώνονται σε μόλις τέσσερις χώρες: Γαλλία, Ισπανία, Φινλανδία και Σουηδία.

Ο λόγος είναι σε μεγάλο βαθμό η δυνατότητα πρόσβασης σε σχετικά φθηνή και χαμηλών εκπομπών ηλεκτρική ενέργεια.

Η διαφορά κόστους μπορεί να είναι τεράστια.

Ένα κέντρο δεδομένων ισχύος 100 MW θα μπορούσε να έχει ετήσιο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας περίπου 254 εκατ. ευρώ στη Γερμανία, έναντι περίπου 153 εκατ. ευρώ στην Ισπανία και μόλις 91 εκατ. ευρώ στη Φινλανδία.

Η διαφορά των δεκάδων ή ακόμη και εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ ετησίως μπορεί να καθορίσει πού θα τοποθετηθεί μια επένδυση δισεκατομμυρίων.

Έτσι δημιουργείται ένας νέος κανόνας για την οικονομία της AI:

τα data centers ακολουθούν την ενέργεια.

Η Ευρώπη χρειάζεται πραγματικά ενιαία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας

Το πρόβλημα επομένως δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με περισσότερες μονάδες παραγωγής.

Χρειάζεται βαθύτερη ενοποίηση της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Οι διασυνδέσεις μεταξύ των χωρών πρέπει να ενισχυθούν, ώστε η φθηνή παραγωγή μιας περιοχής να μπορεί να μεταφέρεται γρήγορα εκεί όπου υπάρχει ζήτηση.

Παράλληλα, απαιτούνται επενδύσεις σε:

δίκτυα μεταφοράς και διανομής,

διασυνοριακές ηλεκτρικές διασυνδέσεις,

συστήματα αποθήκευσης και μπαταρίες,

υδροηλεκτρική παραγωγή,

πυρηνική ενέργεια,

ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και

υποδομές ευελιξίας του δικτύου.

Η χρηματοδότηση είναι εξίσου κρίσιμη.

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλοι ευρωπαϊκοί θεσμοί θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν προληπτικά τις απαραίτητες υποδομές, αντί να περιμένουν να εμφανιστεί πρώτα η ζήτηση και στη συνέχεια να ξεκινήσει η διαδικασία επέκτασης του δικτύου.

Χρειάζεται και κοινή αδειοδότηση

Ένα ακόμη εμπόδιο είναι η γραφειοκρατία.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιδιώκει την ανάπτυξη data centers σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, ενώ κάθε χώρα εφαρμόζει διαφορετικούς κανόνες, διαφορετικές διαδικασίες αδειοδότησης και διαφορετικό πλαίσιο για τη σύνδεση νέων εγκαταστάσεων στο δίκτυο.

Ένα κοινότερο ευρωπαϊκό πλαίσιο θα επέτρεπε στις επενδύσεις να κατευθύνονται εκεί όπου υπάρχει διαθέσιμη και ανταγωνιστική ηλεκτρική ενέργεια.

Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τον χάρτη των επενδύσεων στην AI.

Αντί κάθε χώρα να προσπαθεί να προσελκύσει μόνη της data centers, η Ευρώπη θα μπορούσε να λειτουργήσει περισσότερο ως ενιαία ενεργειακή και ψηφιακή αγορά.

Η ενέργεια όμως δεν λύνει ολόκληρο το πρόβλημα της AI

Ακόμη και μια μεγάλη μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας δεν θα αρκούσε από μόνη της για να κλείσει το τεχνολογικό χάσμα.

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει σημαντικές αδυναμίες και στην αλυσίδα εφοδιασμού της τεχνολογίας.

Παράγει λιγότερο από το 10% των ημιαγωγών παγκοσμίως και δεν διαθέτει αντίστοιχη παραγωγική βάση αιχμής με εκείνη των μεγαλύτερων ασιατικών οικονομιών.

Διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα στην προηγμένη λιθογραφία μέσω της ολλανδικής ASML, αλλά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αμερικανικό σχεδιασμό τσιπ, ασιατική παραγωγή ημιαγωγών και μη ευρωπαϊκές πλατφόρμες υπολογιστικού νέφους.

Επομένως, το ευρωπαϊκό πρόβλημα είναι πολυεπίπεδο.

Ενέργεια, δίκτυα, ημιαγωγοί, υπολογιστική ισχύς, κεφάλαια και τεχνολογικές πλατφόρμες πρέπει να αναπτυχθούν ταυτόχρονα.

Η AI μπορεί να γίνει ευκαιρία ή νέα βιομηχανική ήττα

Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει τον επόμενο μεγάλο κύκλο παραγωγικότητας, να δημιουργήσει νέες βιομηχανίες και να αναζωογονήσει τις επενδύσεις.

Αλλά μπορεί να συμβεί και το αντίθετο.

Εάν οι εταιρείες διαπιστώσουν ότι η ηλεκτρική ενέργεια είναι ακριβότερη, τα δίκτυα πιο αργά και οι άδειες δυσκολότερες σε σχέση με τις ΗΠΑ ή άλλες περιοχές του κόσμου, τα νέα data centers και οι επενδύσεις στην AI θα κατευθυνθούν αλλού.

Τότε η Ευρώπη δεν θα χάσει μόνο μια τεχνολογική κούρσα.

Θα κινδυνεύσει να χάσει ένα ακόμη κύμα βιομηχανικών επενδύσεων.

Η βασική πρόκληση επομένως δεν είναι μόνο να δημιουργήσει η Ευρώπη τα δικά της μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.

Είναι να δημιουργήσει το ενεργειακό και ψηφιακό οικοσύστημα που απαιτείται για να τα λειτουργήσει σε ανταγωνιστικό κόστος.

Και αυτό οδηγεί σε ένα απλό αλλά κρίσιμο συμπέρασμα:

χωρίς ενοποιημένη ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, ισχυρά διασυνδεδεμένα δίκτυα και άφθονη ανταγωνιστική ηλεκτρική ενέργεια, η Ευρώπη μπορεί να μην προλάβει καν να βρεθεί στη γραμμή εκκίνησης της επόμενης βιομηχανικής επανάστασης.