Η νέα επιτάχυνση του πληθωρισμού στις ΗΠΑ και σε άλλες οικονομίες δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο πρόβλημα για τις κεντρικές τράπεζες, καθώς οδηγεί σε μετατροπή των πραγματικών επιτοκίων σε αρνητικά επίπεδα. Παρότι οι νομισματικές αρχές επιχειρούν να διατηρήσουν στάση αναμονής, η συνεχιζόμενη πτώση των ομολόγων εκπέμπει σαφές μήνυμα για πιο άμεση σύσφιξη της πολιτικής μέσω αυξήσεων επιτοκίων.

Ο αιφνιδιασμός από την απροσδόκητη άνοδο του πληθωρισμού έχει ήδη συμπιέσει τα επιτόκια σε μηδενικά επίπεδα για πρώτη φορά έπειτα από τρία χρόνια. Εάν η Federal Reserve δεν αντιδράσει, τα πραγματικά επιτόκια ενδέχεται να διολισθήσουν περαιτέρω σε αρνητικό έδαφος. Ωστόσο, ένα τέτοιο περιβάλλον τείνει να ενισχύει την ανάληψη κινδύνου, τόσο στις αγορές μετοχών όσο και στις επιχειρηματικές επενδύσεις, γεγονός που καθιστά τη διατήρησή του προβληματική σε μια περίοδο έντονων πληθωριστικών πιέσεων και υψηλών αποτιμήσεων στις αγορές.

Η παρούσα συγκυρία αντανακλά τη γρήγορη και απρόβλεπτη επιδείνωση των πληθωριστικών δεδομένων, η οποία έχει φέρει τις νομισματικές αρχές σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Οι περισσότερες κεντρικές τράπεζες τηρούν στάση αναμονής, επιδιώκοντας να εκτιμήσουν τον αντίκτυπο της ενεργειακής κρίσης στην ανάπτυξη και την απασχόληση πριν προχωρήσουν σε νέες κινήσεις. Παράλληλα, ευελπιστούν ότι οι αγορές ομολόγων θα συμβάλουν στη σύσφιξη των χρηματοοικονομικών συνθηκών και ότι η νέα άνοδος του πληθωρισμού θα αποδειχθεί προσωρινή. Ωστόσο, η εμπειρία του 2022 δείχνει ότι αυτή η προσέγγιση ενέχει κινδύνους, ενώ ο χρόνος λειτουργεί πλέον εις βάρος τους.

Μεταξύ των μεγάλων κεντρικών τραπεζών, μόνο η Τράπεζα της Αγγλίας διατηρεί προς το παρόν θετικό πραγματικό επιτόκιο, το οποίο όμως αναμένεται να υποχωρήσει καθώς ο πληθωρισμός στη Βρετανία κινείται γύρω στο 3,75%. Αντίθετα, το πραγματικό επιτόκιο της ΕΚΤ παραμένει περίπου στο -1%, το χαμηλότερο από το 2023.

Στην Ιαπωνία, τα πραγματικά επιτόκια παραμένουν αρνητικά από το 2021, στο πλαίσιο της προσπάθειας αντιμετώπισης του αποπληθωρισμού. Παρότι υπήρχαν ενδείξεις επιστροφής σε θετικό έδαφος στις αρχές του έτους, η νέα ενεργειακή κρίση ανέκοψε αυτή την πορεία. Η Ιαπωνία, που εισάγει περίπου το 90% της ενέργειάς της, βλέπει τον πληθωρισμό να συμπιέζει εκ νέου τα πραγματικά επιτόκια σε αρνητικό επίπεδο.

Την ίδια στιγμή, η άνοδος των αποδόσεων στα ομόλογα δεν οφείλεται αποκλειστικά στις γεωπολιτικές εντάσεις, αλλά και στην έντονη επενδυτική δραστηριότητα στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες αναμένεται να επενδύσουν συνολικά πάνω από 800 δισ. δολάρια, ενώ έως το 2031 οι δαπάνες για υποδομές AI εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 7,6 τρισ. δολάρια, ενισχύοντας περαιτέρω τη ζήτηση για ημιαγωγούς και συναφείς τεχνολογίες.

Στην πράξη, σε μεγάλο μέρος του ανεπτυγμένου κόσμου διαμορφώνεται μια μορφή «αυτοεκπληρούμενης προφητείας». Τα χαμηλότερα πραγματικά επιτόκια ενισχύουν τις χρηματιστηριακές αγορές, οι οποίες με τη σειρά τους χαλαρώνουν τις χρηματοοικονομικές συνθήκες, τροφοδοτώντας την επενδυτική δραστηριότητα και τη ζήτηση, δημιουργώντας έναν κυκλικό μηχανισμό που καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την ισορροπία για τις κεντρικές τράπεζες.