Το 2020, δύο διακεκριμένοι οικονομολόγοι συναντήθηκαν σε ένα μπαρ στο Σαν Ντιέγκο και έβαλαν ένα στοίχημα που, αν και μικρό σε χρηματικό μέγεθος, αποτυπώνει ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της εποχής: πώς θα επηρεάσει η τεχνητή νοημοσύνη την παραγωγικότητα και την εργασία.

Ο Erik Brynjolfsson, επικεφαλής του Stanford Digital Economy Lab, πόνταρε ότι από το 2020 έως το 2030 η παραγωγικότητα εργασίας στις ΗΠΑ θα ξεπεράσει μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης 1,8%, χάρη στην AI. Ο Robert Gordon, καθηγητής στο Northwestern University, είχε πιο συγκρατημένη άποψη, εκτιμώντας ότι η τεχνολογική πρόοδος δεν θα μεταφραστεί σε τόσο ισχυρή επιτάχυνση και ότι η παραγωγικότητα θα παραμείνει κάτω από αυτό το όριο. Το στοίχημα των 400 δολαρίων, που θα δοθούν σε φιλανθρωπικούς σκοπούς, έχει αποκτήσει συμβολικό χαρακτήρα για το αν η AI αποτελεί πραγματική επανάσταση ή υπερεκτιμημένη υπόσχεση.

Η παραγωγικότητα της εργασίας —η ποσότητα αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται ανά ώρα εργασίας— αποτελεί βασικό δείκτη οικονομικής υγείας. Όπως σημειώνουν οικονομολόγοι όπως η Diane Coyle του Cambridge, η τεχνολογική πρόοδος ιστορικά οδηγεί σε αύξηση του βιοτικού επιπέδου, από την ατμομηχανή και τον ηλεκτρισμό έως το διαδίκτυο και σήμερα την τεχνητή νοημοσύνη.

Ωστόσο, η καινοτομία δεν είναι ποτέ ουδέτερη κοινωνικά. Στο παρελθόν, τεχνολογικές αλλαγές εκτόπισαν επαγγέλματα πριν δημιουργήσουν νέα. Αντίστοιχα σήμερα, η AI ήδη βρίσκει εφαρμογές που αυξάνουν την αποδοτικότητα, αλλά ταυτόχρονα προκαλούν ανησυχίες για απώλειες θέσεων εργασίας.

Ο Gordon εκτιμά ότι μέσα στην επόμενη πενταετία έως και το ένα τρίτο των επαγγελμάτων «λευκού κολλάρου» στις ΗΠΑ μπορεί να μετασχηματιστεί ή να εξαλειφθεί. Αντίθετα, νέες μορφές εργασίας θα προκύψουν, όπως συνέβη με την έλευση των προσωπικών υπολογιστών, όταν εξαφανίστηκαν ορισμένα επαγγέλματα αλλά δημιουργήθηκαν άλλα, καλύτερα αμειβόμενα.

Η πραγματική πρόκληση, όπως επισημαίνει ο Brynjolfsson, δεν είναι μόνο η τεχνολογική πρόοδος, αλλά ο ρυθμός προσαρμογής της οικονομίας και των επιχειρήσεων. Η αύξηση της παραγωγικότητας απαιτεί επανασχεδιασμό διαδικασιών και όχι απλώς υιοθέτηση νέων εργαλείων.

Παράλληλα, μελέτες δείχνουν ότι το μεγαλύτερο μέρος των επιχειρήσεων δεν έχει ακόμη δει ουσιαστική απόδοση από τις επενδύσεις στην AI, γεγονός που υποδηλώνει ότι η τεχνολογία βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο αξιοποίησης.

Τρία χρόνια πριν τη λήξη του στοιχήματος, η εικόνα παραμένει μικτή: η παραγωγικότητα στις ΗΠΑ έχει ενισχυθεί, ξεπερνώντας σε ορισμένες εκτιμήσεις το 2% ετησίως, αλλά δεν είναι σαφές αν τα οφέλη κατανέμονται ισόρροπα στην κοινωνία. Μεγάλες εταιρείες αυξάνουν τα έσοδά τους, ενώ ταυτόχρονα προχωρούν σε απολύσεις, εν μέρει λόγω του κόστους επενδύσεων στην AI.

Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα λειτουργήσει ως μοχλός ευρείας ευημερίας ή αν θα εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες κατά τη διάρκεια της μετάβασης.

Η απάντηση, όπως και το ίδιο το στοίχημα, θα κριθεί την επόμενη δεκαετία.