Η βασική αρχή της χρηστής οικονομικής διαχείρισης είναι η αποφυγή της υπερβολικής εξάρτησης από μία μόνο επιλογή. Η γνωστή συμβουλή «μην βάζεις όλα τα αυγά σου στο ίδιο καλάθι» ισχύει όχι μόνο για τις επενδύσεις αλλά και για την ενεργειακή πολιτική των κρατών. Σύμφωνα με τον Michael Bloomberg, η σημερινή ενεργειακή κρίση που συνδέεται με τη σύγκρουση Ιράν – ΗΠΑ αναδεικνύει ακριβώς τις συνέπειες της μακροχρόνιας εξάρτησης της παγκόσμιας οικονομίας από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα περάσματα μεταφοράς ενέργειας στον κόσμο, απέδειξε ότι η διακοπή ή ο περιορισμός της διέλευσης πετρελαίου και φυσικού αερίου μπορεί να προκαλέσει άμεσα οικονομικές επιπτώσεις σε παγκόσμια κλίμακα. Οι αυξημένες τιμές των καυσίμων μεταφέρονται γρήγορα στο κόστος μεταφορών, στην ηλεκτρική ενέργεια, στη λειτουργία των επιχειρήσεων και τελικά στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Για δεκαετίες, η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα θεωρούνταν αναπόφευκτη. Ο άνθρακας, το πετρέλαιο και αργότερα το φυσικό αέριο αποτέλεσαν τη βάση της βιομηχανικής ανάπτυξης και της οικονομικής προόδου, προσφέροντας πρωτοφανή αύξηση της ευημερίας και του βιοτικού επιπέδου. Παράλληλα όμως, οι κοινωνίες αποδέχθηκαν το σημαντικό περιβαλλοντικό και υγειονομικό κόστος που συνεπαγόταν η εκτεταμένη χρήση τους, καθώς μέχρι πρότινος δεν υπήρχαν ρεαλιστικές εναλλακτικές λύσεις.

Σήμερα, σύμφωνα με τον Bloomberg, η εικόνα έχει αλλάξει ριζικά. Οι τεχνολογικές εξελίξεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν οδηγήσει σε δραστική μείωση του κόστους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά και αιολικά συστήματα. Σε πολλές περιοχές του πλανήτη, η ηλεκτροπαραγωγή από ανανεώσιμες πηγές είναι πλέον οικονομικότερη από εκείνη που βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα.

Ταυτόχρονα, η πρόοδος στις τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας, κυρίως μέσω μπαταριών, επιτρέπει την αξιοποίηση της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας ακόμη και όταν δεν υπάρχει ηλιοφάνεια ή άνεμος, περιορίζοντας σημαντικά τα προβλήματα διακοπτόμενης παραγωγής που στο παρελθόν αποτελούσαν βασικό μειονέκτημα των ΑΠΕ.

Η ταχεία ανάπτυξη του κλάδου είναι εντυπωσιακή. Ενώ στις αρχές του 21ου αιώνα η αιολική και η ηλιακή ενέργεια κάλυπταν λιγότερο από το 1% της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής, σήμερα το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί περίπου στο 14% και συνεχίζει να ενισχύεται. Παράλληλα, σχεδόν το 90% της νέας παραγωγικής ισχύος που προστέθηκε διεθνώς το τελευταίο έτος προήλθε από τεχνολογίες καθαρής ενέργειας.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου καταγράφηκε πρόσφατα ένα ιστορικό ορόσημο: για πρώτη φορά η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά ξεπέρασε εκείνη του άνθρακα, σηματοδοτώντας τη σταδιακή μετατόπιση του ενεργειακού μείγματος προς καθαρότερες μορφές ενέργειας.

Ωστόσο, η μετάβαση δεν εξελίσσεται με την ταχύτητα που απαιτούν οι συνθήκες. Η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να επηρεάζεται έντονα από διαταραχές στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ οι επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της κλιματικής αλλαγής παραμένουν ιδιαίτερα σοβαρές. Εκατομμύρια θάνατοι συνδέονται κάθε χρόνο με την ατμοσφαιρική ρύπανση, ενώ τα ακραία καιρικά φαινόμενα γίνονται ολοένα συχνότερα και πιο καταστροφικά.

Ο Bloomberg επισημαίνει ότι στις δυτικές πολιτείες των ΗΠΑ η παρατεταμένη ξηρασία των τελευταίων δεκαετιών αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής. Παράλληλα, πλημμύρες, δασικές πυρκαγιές, ακραίοι καύσωνες και ισχυρές καταιγίδες επιβαρύνουν όλο και περισσότερο οικονομίες και κοινωνίες σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Κατά την άποψή του, η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων απαιτεί την άρση των εμποδίων που εξακολουθούν να περιορίζουν την ανάπτυξη των καθαρών μορφών ενέργειας. Η ενίσχυση συνεργασιών μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, οι επενδύσεις σε σύγχρονα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και η σταδιακή κατάργηση πολιτικών που ευνοούν τεχνητά τα ορυκτά καύσιμα μπορούν να επιταχύνουν σημαντικά τη μετάβαση.

Στο πλαίσιο αυτό, η Bloomberg Philanthropies ανακοίνωσε νέα πρωτοβουλία στήριξης επενδύσεων σε καθαρές ενεργειακές τεχνολογίες, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, όπου η ενεργειακή ζήτηση αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς.

Ο ίδιος υπενθυμίζει ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν αποτελεί θεωρητικό σενάριο αλλά διαδικασία που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Τα τελευταία χρόνια, η πλειονότητα των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα στις ΗΠΑ και μεγάλο μέρος των αντίστοιχων εγκαταστάσεων στην Ευρώπη έχουν κλείσει, προγραμματίζουν το κλείσιμό τους ή έχουν στραφεί σε καθαρότερες μορφές ενέργειας. Παράλληλα, δεκάδες χώρες έχουν ήδη εγκαταλείψει ή δεσμευθεί να εγκαταλείψουν πλήρως τον άνθρακα.

Σύμφωνα με τον Bloomberg, η επιτάχυνση της μετάβασης προς καθαρότερες και οικονομικότερες πηγές ενέργειας δεν θα συμβάλει μόνο στη μείωση των εκπομπών και στη βελτίωση της δημόσιας υγείας, αλλά και στη θωράκιση των οικονομιών απέναντι σε γεωπολιτικές κρίσεις, ενεργειακά σοκ και πληθωριστικές πιέσεις. Παράλληλα, θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, θα περιορίσει το ενεργειακό κόστος και θα μειώσει την εξάρτηση από περιοχές που αποτελούν εστίες γεωπολιτικής αστάθειας.

Καταλήγοντας, υποστηρίζει ότι η κρίση που προκλήθηκε από τη σύγκρουση με το Ιράν θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για ταχύτερη διαφοροποίηση του παγκόσμιου ενεργειακού μείγματος, με μεγαλύτερη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών αλλά και της πυρηνικής ενέργειας. Εάν οι κυβερνήσεις κινηθούν αποφασιστικά, η σημερινή κρίση μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για ένα ενεργειακό σύστημα πιο οικονομικό, ασφαλές, ανθεκτικό και περιβαλλοντικά βιώσιμο.