Για τη δική μου γενιά, εκείνη ήταν η ημέρα που η Ιστορία επέστρεψε – ήταν τέτοια η αίσθηση της ασφάλειας που ο πολιτικός φιλόσοφος Φράνσις Φουκουγιάμα μίλησε για το τέλος της ιστορίας («Το Τέλος της Ιστορίας και ο Τελευταίος Άνθρωπος», 1992). Η μεταψυχροπολεμική αισιοδοξία, η πεποίθηση ότι η δημοκρατία είχε οριστικά επικρατήσει, κατέρρευσε μαζί με τους Πύργους. Ανακαλύψαμε ότι υπάρχουν άνθρωποι που δε ζητούν χώρο μέσα στην ανοικτή κοινωνία, αλλά επιδιώκουν να την καταστρέψουν. Και ότι η ειρήνη δε διατηρείται μόνη της. Χρειάζεται ισχύ, επαγρύπνηση και πολίτες πρόθυμους να υπερασπιστούν όσα θεωρούσαν μέχρι τότε αυτονόητα.

Η Αμερική απάντησε όπως θα απαντούσε κάθε μεγάλο έθνος που δέχεται επίθεση. Αναζήτησε τους υπευθύνους, πολέμησε την Αλ-Κάιντα (άραγε τη θυμάται κανείς;) και κατέστησε σαφές ότι η δολοφονία Αμερικανών δεν θα παρέμενε ατιμώρητη. Έκανε όμως και σοβαρά λάθη. Ο πόλεμος στο Ιράκ, οι λανθασμένες πληροφορίες για τα όπλα μαζικής καταστροφής, το Γκουαντάναμο και η αυταπάτη ότι ολόκληρες κοινωνίες μπορούν να μεταμορφωθούν με στρατιωτικά μέσα κόστισαν ζωές, πόρους και αξιοπιστία.

Η αναγνώριση αυτών των λαθών δε μειώνει τον πατριωτισμό. Τον κάνει εντιμότερο. Πατριωτισμός δεν είναι η πεποίθηση ότι η χώρα σου έχει πάντοτε δίκιο. Είναι η απόφαση να τη στηρίζεις επειδή γνωρίζεις τι αντιπροσωπεύει, να απαιτείς να γίνεται καλύτερη και να αρνείσαι να εξισώσεις τις αστοχίες μιας δημοκρατίας με τη συνειδητή βαρβαρότητα των εχθρών της. Η Αμερική μπορούσε να ελεγχθεί, να αλλάξει πολιτική και να λογοδοτήσει, μέσω της δημοκρατικής διαδικασίας των εκλογών. Η Αλ Κάιντα δεν επιδίωκε να διορθώσει έναν κόσμο. Επιδίωκε να τον υποτάξει.

Ως πολίτης της συλλογικής Δύσης, η επέτειος για εμένα δεν αφορά μια μακρινή, ξένη χώρα. Στους Πύργους εργάζονταν άνθρωποι από δεκάδες έθνη, ανάμεσά τους και Έλληνες. Η Νέα Υόρκη αποτελεί κομμάτι και της δικής μας εθνικής διαδρομής, μια πόλη όπου γενιές ομογενών εργάστηκαν, προόδευσαν και κράτησαν ζωντανή την ταυτότητά τους. Κυρίως, όμως, η Ελλάδα και οι Ηνωμένες Πολιτείες ανήκουν στην ίδια πολιτική οικογένεια: στην κοινότητα των δημοκρατιών που οφείλουν να προστατεύουν η μία την άλλη.

Η Δύση δεν είναι ένας γεωγραφικός όρος ούτε ένας κατάλογος κυβερνητικών αποφάσεων. Είναι η πεποίθηση ότι ο άνθρωπος διαθέτει δικαιώματα που καμία θρησκευτική ή πολιτική εξουσία δεν μπορεί να του αφαιρέσει. Είναι η ελευθερία της γνώμης, η ισότητα των φύλων, η ανεξιθρησκία, η δημοκρατική εναλλαγή και το κράτος δικαίου. Αυτά ακριβώς χτυπήθηκαν στις 11 Σεπτεμβρίου του 2001. Όχι επειδή η Δύση είναι αλάνθαστη, αλλά επειδή επιτρέπει στον άνθρωπο να είναι ελεύθερος. Κάτι που θα ήταν σοφό να κατανοήσουν όσοι κυβερνούν τις ΗΠΑ σήμερα. Τη φετινή χρονιά, που η Αμερική γίνεται 250 ετών και συμπληρώνονται 25 χρόνια από τη 11/9, τη χρονιά των ορόσημων δηλαδή, οι ΗΠΑ αναζητούν πυξίδα για το μετά.

Στα είκοσι πέντε χρόνια που ακολούθησαν, η τρομοκρατία δεν εξαφανίστηκε. Άλλαξε μορφές, προσαρμόστηκε και εκμεταλλεύτηκε την τεχνολογία. Ταυτόχρονα, νέες αυταρχικές δυνάμεις αμφισβητούν ανοικτά τη διεθνή τάξη, ενώ στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών ενισχύεται η κόπωση απέναντι στην ευθύνη της αυτοάμυνας. Πολλοί θέλουν να πιστεύουν ότι, αν οι δημοκρατίες υποχωρήσουν, οι αντίπαλοί τους θα πάψουν να τις απειλούν. Η Ιστορία έχει επανειλημμένα αποδείξει το αντίθετο.

Η μεγαλύτερη επιτυχία των τρομοκρατών θα ήταν να μας πείσουν ότι τίποτε δεν αξίζει να υπερασπιστούμε. Η μεγαλύτερη δική μας αποτυχία θα ήταν να ζητήσουμε συγγνώμη επειδή πιστεύουμε στην ελευθερία ή να αντιμετωπίσουμε τον πατριωτισμό ως κάτι ξεπερασμένο και ύποπτο. Οι ανοικτές κοινωνίες χρειάζονται αυτοκριτική, αλλά χρειάζονται και αυτοπεποίθηση. Χωρίς τη δεύτερη, η πρώτη εκφυλίζεται σε παραίτηση.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά, η 11η Σεπτεμβρίου παραμένει για εμένα μια θλιβερή ημέρα, αλλά και μια υπενθύμιση να θυμόμαστε τους νεκρούς με τα ονόματά τους. Να τιμούμε εκείνους που ανέβηκαν τις σκάλες των Πύργων ενώ όλοι οι άλλοι κατέβαιναν. Και να δηλώνουμε, χωρίς αστερίσκους, ότι η δημοκρατία, η πατρίδα και η ελευθερία αξίζουν ακόμη την αφοσίωση και, όταν απαιτείται, τη θυσία για αυτά.

Μάνος Καραταράκης (Το Βήμα)