|
Η αίσθηση
ικανοποίησης που συνόδευσε μια συνάντηση χωρίς
συγκεκριμένες αποδόσεις υποδηλώνει ότι, και για
τις δύο πλευρές, η αξία των δημοσίων σχέσεων
ενδέχεται να υπερίσχυσε της επιδίωξης
ουσιαστικής προόδου. Υπό αυτή την έννοια, η
συνάντηση δεν συνιστά σημείο καμπής ενώ οι
υφιστάμενες τάσεις στις διμερείς σχέσεις
παραμένουν αμετάβλητες και οι παρασκηνιακές
διεργασίες εξακολουθούν να συγκεντρώνουν
μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τις προσκηνιακές.
Οι
προτεραιότητες της Τουρκίας
Για την
Τουρκία, η Ανατολική Μεσόγειος δεν
συγκαταλέγεται αυτή την περίοδο στις άμεσες
στρατηγικές της προτεραιότητες. Στη Συρία, η
Άγκυρα έχει σε μεγάλο βαθμό επιτύχει έναν από
τους βασικούς της στόχους με σημαντική
αποδυνάμωση των κουρδικών δυνάμεων στα
βορειοανατολικά, ενώ Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν
δηλώσει ξεκάθαρα ότι επόμενος στόχος είναι οι
κουρδικές ένοπλες οργανώσεις στο βόρειο Ιράκ.
Ταυτόχρονα, η Τουρκία επιδιώκει να τοποθετηθεί
ως δυνητικός διαμεσολαβητής μεταξύ Ηνωμένων
Πολιτειών και Ιράν, με στόχο την αποτροπή μιας
αποσταθεροποιητικής περιφερειακής κλιμάκωσης.
Πριν από τη
συνάντησή του με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο
Ερντογάν, παράλληλα, είχε πραγματοποιήσει δύο
επίσημες επισκέψεις με απτά αποτελέσματα — στο
Ριάντ και το Κάιρο — συμβάλλοντας στη διαμόρφωση
ενός λειτουργικού modusvivendi μεταξύ βασικών
περιφερειακών δρώντων, με στόχο τον περιορισμό
του Ισραήλ.
Με τις
επιχειρησιακές προτεραιότητες να εξελίσσονται
στη Συρία, το Ιράκ να αναδεικνύεται ως πιθανό
επόμενο σημείο εστίασης, τον περιορισμό του
Ισραήλ να κατέχει κεντρική θέση στη διπλωματική
ατζέντα και τις προσπάθειες να αποτραπεί μια
ευρύτερη σύγκρουση με το Ιράν, η Ανατολική
Μεσόγειος δεν φαίνεται επί του παρόντος να
αποτελεί πεδίο στο οποίο η Τουρκία επιθυμεί να
αναλάβει νέες πρόσθετες πρωτοβουλίες. Επιπλέον,
η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει το ρόλο της ως
κεντρικού παράγοντα στην κατανομή των βαρών της
ευρωπαϊκής ασφάλειας, στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, αλλά
και εκτός αυτού.
Με αυτά τα
δεδομένα, η προβολή της εικόνας μιας
συνεργάσιμης χώρας έναντι των ευρωπαίων εταίρων
της έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία. Η Άγκυρα
φαίνεται να ωφελείται από την τρέχουσα
σταθεροποιημένη κατάσταση των διμερών σχέσεων με
την Ελλάδα, η οποία της επιτρέπει να προωθεί την
ευρύτερη περιφερειακή της ατζέντα χωρίς την
πίεση οξυμένων εντάσεων στο Αιγαίο και
νοτιότερα, εκεί όπου de facto και σταθερά, ούτως
ή άλλως, προωθεί τις θέσεις της.
Οι
προτεραιότητες της Ελλάδας
Από
ελληνικής πλευράς, ο Κυριάκος Μητσοτάκης
επιδιώκει να παρουσιαστεί ως ηγέτης που έχει
επιτύχει ένα ασυνήθιστο επίπεδο ηρεμίας στο
ελληνοτουρκικό μέτωπο, προβάλλοντας την εικόνα
μιας μακροπρόθεσμης σταθεροποίησης και
αποτελεσματικής διαχείρισης — αν όχι εξάλειψης —
των εντάσεων. Σε μια περίοδο κατά την οποία το
πολιτικό τοπίο της Ευρώπης γίνεται ολοένα πιο
ταραχώδες, με τα παραδοσιακά κόμματα να
αμφισβητούνται από πιο ανατρεπτικές πολιτικές
δυνάμεις, η Νέα Δημοκρατία επιχειρεί να
παρουσιαστεί ως ο βασικός εγγυητής της
σταθερότητας, ένα αφήγημα που φιλοδοξεί να
αποτελέσει τον βασικό παράγοντα μιας μελλοντικής
εκλογικής επιτυχίας.
Την ίδια
στιγμή, όμως, η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα πολύ
πιο σύνθετο εξωτερικό περιβάλλον. Καλείται να
διαχειριστεί αυξανόμενες γεωπολιτικές
αναταράξεις, τη σημαντικά ενισχυμένη
περιφερειακή επιρροή της Τουρκίας κατά την
τελευταία δεκαετία και τις δομικές ανισορροπίες
στη δική της εξωτερική πολιτική. Η Ανατολική
Μεσόγειος υπήρξε πάντοτε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο
επιχειρησιακό θέατρο για την Ελλάδα που
απαιτούσε λεπτή ισορροπία μεταξύ των συμφερόντων
των μεγάλων δυνάμεων αλλά και της παράδοξης
σχέσης της με την Τουρκία: δύο ιστορικοί
αντίπαλοι με ανοιχτές διαφορές, ενταγμένοι στην
ίδια στρατιωτική συμμαχία, το ΝΑΤΟ, χωρίς όμως
την ενοποιητική στρατηγική πίεση που υπήρχε κατά
την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.
Ιστορικά, η
ελληνική εξωτερική πολιτική επιδίωκε την
ταυτόχρονη εμπλοκή των μεγάλων δυνάμεων ώστε να
αποτραπεί το ενδεχόμενο μία εξ αυτών να
καθορίσει μονομερώς την έκβαση των διαφορών με
την Τουρκία, αλλά και να αποφευχθεί μια
δυσανάλογη ενίσχυση των σχέσεων της Άγκυρας εις
βάρος της Ελλάδας. Η στρατηγική αυτή θα μπορούσε
να χαρακτηριστεί ως ΝΑΤΟϊκά ευθυγραμμισμένη αλλά
κατ’ ουσίαν διπλωματικά πολυεπίπεδη.
Ωστόσο,
μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η
ισορροπία αυτή μεταβλήθηκε. Η Ελλάδα έχει
πρακτικά εγκαταλείψει τη σχέση της με τη Ρωσία
και έχει παγώσει την περαιτέρω ανάπτυξη των
σχέσεών της με την Κίνα. Ταυτόχρονα, στήριξε
έντονα το Ισραήλ στη Γάζα, δημιουργώντας
αποστάσεις με τον Μεσοανατολικό περίγυρό της,
χωρίς ταυτόχρονα να αναβαθμίσει ουσιαστικά το
ρόλο της εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στη μετά
την κρίση εποχή, ως σημαντικού παράγοντα στη
γειτονιά της. Το αποτέλεσμα είναι μια εξωτερική
πολιτική περισσότερο ευθυγραμμισμένη με τη Δύση,
αλλά σαφώς λιγότερο πολυδιάστατη σε σχέση με τις
προηγούμενες δεκαετίες και επομένως ευάλωτη στις
διακυμάνσεις της σχέσης Ουάσινγκτον- Άγκυρας.
Συμπέρασμα
Το πρωινό
της περασμένης Τετάρτης στην Άγκυρα μπορεί να
ήταν μια καλή ημέρα για το ελληνικό ΥΠΕΞ, αλλά
μια πολύ αμφίσημη ημέρα για την ιστορία. Η
πολιτική ισχύος και οι γεωπολιτικές
πραγματικότητες δεν μεταβάλλονται από θετικές
εντυπώσεις, δημόσιες σχέσεις και ανώδυνες
περίτεχνες διπλωματικές ρητορικές.
Δεν
σημειώθηκε καμία ουσιαστική πρόοδος, καμία
αλλαγή πορείας και καμία επίλυση διαφορών. Τα
θεμελιώδη ζητήματα παραμένουν στο τραπέζι και
βιώσιμη ασφάλεια δεν μπορεί να προκύψει όσο αυτά
παραμένουν αναπάντητα. Η σωστή κίνηση σε λάθος
χρόνο μπορεί να είναι εξίσου καθοριστική με μια
λανθασμένη.
Η
διπλωματία οφείλει να ευθυγραμμίζεται με την
ανάγκη αντιμετώπισης των βαθύτερων αιτιών, με
επίκεντρο τις πραγματικές διαφορές και όχι το
αφήγημα που αναπτύσσεται γύρω από αυτές. Σε
αντίθεση με το αφήγημα που προβάλλεται από τον
Έλληνα πρωθυπουργό, το πρόσφατο παρελθόν των
ελληνοτουρκικών σχέσεων ενδέχεται να αποδειχθεί
πιο σταθερό σε σύγκριση με όσα προμηνύονται για
το μέλλον.
*Ο Εμμανουήλ Μπέζας είναι μηχανικός ορυκτών
πόρων, γεωπολιτικός αναλυτής
Πρώτη
δημοσίευση στη Ναυτεμπορική
|
