Πληθωριστικό κύμα

Οσοι υπέθεταν ότι ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν οδεύει προς το τέλος του στηρίζονταν περισσότερο σε επιθυμίες παρά σε πραγματικά γεγονότα. Σε ελάχιστο χρόνο η συμφωνία του Ισλαμαμπάντ κατέρρευσε, οι εχθροπραξίες μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών επανήλθαν, τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι ασφαλή για τα πλοία μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου με αποτέλεσμα οι τιμές να εκτοξευτούν και πάλι μεταξύ 95 και 100 δολαρίων το βαρέλι. Το πληθωριστικό κύμα επανήλθε δριμύτερο, ωθώντας προς τα πάνω όλη την αλυσίδα των τιμών στην αγορά των ενεργειακών αγαθών.

Γεγονός που επέβαλε στους αναλυτές της Παγκόσμιας Τράπεζας να επαναφέρουν στο προσκήνιο δυσοίωνα σενάρια, τα οποία θέλουν τον πληθωρισμό να θεριεύει παντού στον κόσμο και τις αναπτυξιακές προοπτικές να κάμπτονται διεθνώς, επηρεάζοντας πρωτίστως τις ευάλωτες και εξαρτημένες από τα ενεργειακά αγαθά οικονομίες.

Πλέον προβλέπουν εκτίναξη του πληθωρισμού στο 4,5% και περιορισμό της ανάπτυξης στο 1,3% από 2,9% το 2025. Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, το 40% των χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος αντιμετωπίζει ήδη ή θα αντιμετωπίσει κρίση χρέους στο άμεσο μέλλον, καθώς πέραν των άλλων θα αυξηθεί και το κόστος δανεισμού αφού οι νομισματικές αρχές θα σπεύσουν να ανεβάσουν τα επιτόκια προκειμένου να ελέγξουν την επελαύνουσα ακρίβεια.

Το κακό είναι ότι η νέα άνοδος των τιμών του πετρελαίου, της βενζίνης και του φυσικού αερίου επηρεάζει δευτερογενώς τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος, σε περίοδο μάλιστα επαυξημένης ζήτησης εξαιτίας της υπερλειτουργίας των κλιματιστικών λόγω των υψηλών θερμοκρασιών του καλοκαιριού.

Αν προσθέσει κανείς και τις μαζικές μετακινήσεις τουριστών και τις πάσης φύσεως μεταφορές, μπορεί να αντιληφθεί το βάρος που συσσωρεύει η τρέχουσα συγκυρία σε πλήθος δραστηριοτήτων.

Ακόμη και η τροφοδοσία των δημοφιλών τουριστικών προορισμών με τρόφιμα και άλλα προϊόντα προσθέτει βάρος και πολλαπλασιάζει τις ευκαιρίες πληθωριστικών πιέσεων. Ολη η αλυσίδα από τον πόλεμο, τις τιμές καυσίμων και ενέργειας μέχρι τα αεροπορικά ταξίδια, τις θαλάσσιες και οδικές μεταφορές δημιουργεί μια ισχυρή πληθωριστική συνθήκη που είναι ικανή να πληγώσει τους πάντες και τα πάντα. Πρόσωπα, νοικοκυριά και δραστηριότητες επηρεάζονται ευθέως από το δεύτερο, μέσα σε λίγους μήνες, πολεμικό πληθωριστικό κύμα.

Αβεβαιότητες

Δεν είναι τυχαίο ότι η κυβέρνηση, που ήδη έχει «κάψει» κοντά στα 300 εκατ. ευρώ προκειμένου να αντιμετωπίσει το πρώτο, σπεύδει να παρατείνει την πολιτική επιδοτήσεων στα καύσιμα προς αντιμετώπιση του δεύτερου κύματος ακρίβειας.

Αν τώρα προσθέσει κανείς στα παραπάνω τις ενεργειακές συνέπειες στην Ευρώπη του παρατεινόμενου ρωσο-ουκρανικού πολέμου και συμπεριλάβει τις νέες απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για επιβολή νέων δασμών σε πλήθος βιομηχανικών αγαθών, των φαρμάκων συμπεριλαμβανομένων, μπορεί να αντιληφθεί ότι θα είναι μακρά η περίοδος γεωπολιτικών και γεωοικονομικών αβεβαιοτήτων στον πλανήτη. Κοινή είναι πια η πεποίθηση ότι οι περιστάσεις δεν είναι συγκυριακές.

Κρύβουν ευρύτερες στοχεύσεις και βαθύτερες μετατοπίσεις, οι οποίες προφανώς δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με πυροσβεστικά μέτρα, παρά απαιτούν ριζικές μεταβολές και σοβαρές αναθεωρήσεις των επιδιώξεων της οικονομικής πολιτικής. Η στροφή προς ένα νέο παραγωγικό πρότυπο είναι πλέον εκ των συνθηκών επιβεβλημένη.

Ελλειμματικές οικονομίες, εξαρτημένες από εισαγόμενα ενεργειακά αγαθά, βιομηχανικά προϊόντα, φάρμακα, τρόφιμα, χωρίς ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών, δεν έχουν τύχη στον παρόντα μεταλλασσόμενο κόσμο. Ακόμη και ο τουρισμός δεν θα αποδίδει τα προσδοκώμενα αν δεν καταναλώνει εγχωρίως παραγόμενα αγαθά και δεν αναδεικνύει τις παραδόσεις, διατροφικές, πολιτισμικές και άλλες του κάθε τόπου.

Πρόσφατα ο οικονομικός σύμβουλος του Πρωθυπουργού, κ. Μιχάλης Αργυρού, αρθρογράφησε σχετικώς υποστηρίζοντας ότι από 2019 και εντεύθεν η Ελλάδα βρίσκεται σε σταθερή φάση μετάβασης προς ένα νέο, πιο εξωστρεφές επενδυτικό και παραγωγικό πρότυπο και επέμεινε πως «η βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων της Ελλάδας δεν έχει συγκυριακά χαρακτηριστικά, αλλά ολοένα και πιο έντονη διαρθρωτική διάσταση».

Αποδέχθηκε ωστόσο ότι «το περιθώριο βελτίωσης παραμένει μεγάλο». Ο ίδιος εκτιμά ότι «η ελληνική οικονομία έχει γίνει περισσότερο ανοιχτή και διεθνοποιημένη, ενώ οι αγορές αγαθών, υπηρεσιών και εργασίας εμφανίζουν μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα στις μεταβαλλόμενες συνθήκες». Και προσθέτει ότι «η συνολική εικόνα δείχνει ενίσχυση των θεμελίων πάνω στα οποία μπορεί να στηριχθεί ένα διαφορετικό παραγωγικό πρότυπο».

Επιπλέον γράφει ότι η σύνθεση της ελληνικής οικονομίας έχει μεταβληθεί προς μια περισσότερο εξωστρεφή και επενδυτική κατεύθυνση, καταγράφει κέρδη οικονομιών κλίμακος, αρκετές από τις μικρές επιχειρήσεις μεγαλώνουν, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το μερίδιο των μεσαίων και μεγαλύτερων επιχειρήσεων στην απασχόληση και στην Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία.

Αργη μετεξέλιξη

Ακόμη σημειώνει ότι η παραγωγική βάση μετακινείται σταδιακά προς δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι η μεταποίηση και γενικότερα η βιομηχανία ενισχύουν τη συμβολή τους στην παραγωγή και στην απασχόληση, ενώ αυξάνεται το μερίδιο των κλάδων υψηλής και μέσης-υψηλής τεχνολογίας στο ΑΕΠ, με αποτέλεσμα οι εξαγωγές αγαθών υψηλής τεχνολογίας να έχουν αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία. Ωστόσο η μετεξέλιξη προς ένα νέο παραγωγικό πρότυπο παραμένει αργή.

Και εντυπωσιάζει επίσης το γεγονός ότι, παρά την υιοθέτηση της στροφής προς ένα νέο παραγωγικό πρότυπο, η πραγματική πολιτική απέχει πολύ από αυτό. Χαρακτηριστικές είναι οι πρόσφατες ανακοινώσεις για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 που έρχεται να αντικαταστήσει το εξαντλούμενο σε λίγους μήνες Ταμείο Ανάκαμψης.

Από τα προβλεπόμενα 23 δισ. ευρώ του προγράμματος τα περισσότερα κατευθύνονται πάλι σε δρόμους και ελάχιστα προς την ενίσχυση των επενδύσεων, οι οποίες θα ενίσχυαν τις τάσεις του οικονομικού μετασχηματισμού προς παραγωγική κατεύθυνση.

Αντώνης Καρακούσης (Το Βήμα)