|
2.
Προβλήματα προκύπτουν όταν συντρέχουν έκτακτοι,
εξωγενείς, παράγοντες (διεθνής κρίση, φυσικές ή
άλλες καταστροφές κ.ά.), όπως και συνθήκες
ύφεσης, οπότε η δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει
να λειτουργήσει αντικυκλικά. Αυτά θα πρέπει να
προβλεφθούν, όπως, όμως, και ότι σε επόμενα
χρόνια θα πρέπει να ακολουθούν δημοσιονομικά
πλεονάσματα.
3. Μια
δημοσιονομική ρήτρα θα δημιουργήσει πολλά πεδία
τριβών: η ισορροπία θα επιτυγχάνεται με
περιορισμό δημόσιων δαπανών ή με αύξηση φόρων;
Ποιες κοινωνικές ομάδες θα επιβαρύνονται και με
ποια δικαιολογία; Θα χρησιμοποιεί μια κυβέρνηση
τη ρήτρα ως πιεστικό άλλοθι για επιλογές
ιδεολογικού, κοινωνικού ή κομματικού χαρακτήρα;
Επιπλέον: τι θα την εμποδίζει να παίρνει μέτρα
για έσοδα ή δαπάνες στον χρόνο πριν από τις
εκλογές, που θα επιβαρύνουν εσκεμμένα μια
επόμενη κυβέρνηση, και μάλιστα με τη βούλα της
δημοσιονομικής ρήτρας;
4. Πώς θα
ρυθμιστεί το απέραντο τοπίο της τοπικής
αυτοδιοίκησης, όπου η δημοσιονομική ισορροπία
είναι σήμερα προβληματική;
5. Σε
ορισμένες χώρες θεσπίστηκαν ανεξάρτητοι φορείς
για την αξιόπιστη εφαρμογή της δημοσιονομικής
ρήτρας. Είναι η Ελλάδα χώρα που εγγυάται την
αποτελεσματική λειτουργία τέτοιων φορέων;
6. Θα
τεθούν σοβαροί φραγμοί και σε άλλα πεδία, όπως
στον δανεισμό της κεντρικής κυβέρνησης, στα
repos, στην ανάληψη εγγυήσεων από το Δημόσιο και
σε πρακτικές που επιτρέπουν έμμεση παραβίαση του
συνταγματικού ορίου;
7. Η
δημοσιονομική σταθερότητα δεν αφορά μόνο τα
δημόσια ελλείμματα. Συνδέεται και με το μέγεθος
και τα ρίσκα του ιδιωτικού χρέους και ιδιωτικές
δανειακές σχέσεις, που μπορεί απρόβλεπτα να
μετατραπούν σε δημοσιονομικό χρέος:
προβληματικές καταστάσεις στο τραπεζικό σύστημα
ή σε μεγάλες επιχειρήσεις, όπως τις ζήσαμε
πρόσφατα. Θα αφεθούν οι περιπτώσεις αυτές
αρρύθμιστες, όταν η υπόλοιπη κοινωνία θα
καλείται να προσαρμόζεται σε έναν (κατ’ αρχάς
λογικό, αλλά περιοριστικό) δημοσιονομικό κανόνα;
8. Τα
παραπάνω είναι αποσπασματικοί προβληματισμοί. Η
διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η δημοσιονομική
σταθερότητα είναι αποτέλεσμα της κουλτούρας κάθε
κοινωνίας και του πολιτικού της συστήματος. Οχι
ρητρών και φαινομενικών περιορισμών. Ιδεατά, μια
ρύθμιση μπορεί να λειτουργήσει θετικά για τη
δημοσιονομική σταθερότητα. Μπορεί και όχι.
Μπορεί και τα δύο, ανάλογα με το χρονικό
διάστημα που εξετάζουμε. Μπορεί να λεχθεί ότι αν
παρακαμφθεί, απλώς θα είμαστε στα ίδια. Αυτό δεν
ισχύει. Μια ακόμα αναντιστοιχία συνταγματικής
πρόβλεψης και πραγματικής πολιτικής θα
δημιουργεί άλλο ένα πεδίο αμφισβήτησης και
χαμηλής εμπιστοσύνης της κοινωνίας στη
διακυβέρνηση και στη λειτουργία των θεσμών.
Υποχρεωτικές ρήτρες και διαδικασίες παράκαμψης
και προσποιητής συμμόρφωσης είναι εύκολο να
μετατραπούν σε «παγίδα», με προβληματικές
κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες για τη
σταθερότητα της κοινωνίας.
*Ο κ. Τάσος
Γιαννίτσης είναι ομότιμος καθηγητής, πρ.
υπουργός.
** Το άρθρο
δημοσιεύτηκε αρχικά στην Καθημερινή της
Κυριακής.
|
