Η σημασία της νέας μελέτης

Στα τέλη Νοεμβρίου, τόσο ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης όσο και ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης συμφώνησαν στην ανάγκη αναθεώρησης των οικονομικών και τεχνικών παραμέτρων του έργου, επιδιώκοντας να ενισχύσουν την ελκυστικότητά του για μεγάλους επενδυτές. Σύμφωνα με πληροφορίες, τυχόν επίσημες ανακοινώσεις αναμένονται μετά τη συνάντηση της 24ης Φεβρουαρίου στον Λευκός Οίκος.

Η επικαιροποίηση θεωρείται καθοριστική, καθώς θα μπορούσε να αναβαθμίσει τις αποδόσεις ενός project που σήμερα εκτιμάται ως οριακά βιώσιμο. Παράλληλα, ενδέχεται να αναδιαμορφώσει το ρυθμιστικό και χρηματοοικονομικό πλαίσιο, με παρεμβάσεις σε κρίσιμες παραμέτρους όπως το κόστος κεφαλαίου (WACC) και το επιτρεπόμενο έσοδο (ARR), ενισχύοντας έτσι το επενδυτικό ενδιαφέρον.

Ωστόσο, ο κ. Παπαναστασίου, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Πολίτης, σημείωσε ότι η Κύπρος εστιάζει υπερβολικά σε αριθμητικές αξιολογήσεις, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τη στρατηγική διάσταση του έργου.

Από την πλευρά του, ο νέος υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ακόμη και μια αρνητική αξιολόγηση να μην αποτελέσει τελεσίδικη απόφαση, επισημαίνοντας ότι μπορούν να εξεταστούν εναλλακτικές παρεμβάσεις ώστε να βελτιωθεί η ελκυστικότητα του έργου.

Η οικονομική επιβάρυνση και τα οφέλη

Με βάση τη διακρατική συμφωνία του Σεπτεμβρίου 2024, η κυπριακή συμβολή ανέρχεται σε 25 εκατ. ευρώ ετησίως για την περίοδο 2025–2029. Το ποσό αυτό μεταφράζεται σε λίγα λεπτά ημερησίως ανά καταναλωτή και προβλέπεται να καλυφθεί από το Ταμείο Ρύπων, χωρίς άμεση επιβάρυνση νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Παρά ταύτα, η Κύπρος παραμένει η μόνη χώρα της ΕΕ χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση, εξαρτώμενη αποκλειστικά από εγχώρια παραγωγή, η οποία στηρίζεται κατά κύριο λόγο στο πετρέλαιο — το ακριβότερο και πιο ρυπογόνο καύσιμο. Το αποτέλεσμα είναι από τις υψηλότερες τιμές ρεύματος στην Ευρώπη, με το κόστος για τα κυπριακά νοικοκυριά να ξεπερνά τα 32 λεπτά ανά κιλοβατώρα.

Οι εισαγωγές καυσίμων υπερβαίνουν τα 600 εκατ. ευρώ ετησίως, ενώ και οι παραγωγοί ΑΠΕ αποζημιώνονται με τιμές σημαντικά υψηλότερες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Σύμφωνα με τον πρώην υπουργό, η απουσία διασύνδεσης δημιουργεί συνθήκες αυξημένου ρίσκου, υψηλού κόστους και περιορισμένου ανταγωνισμού, επιτρέποντας σε ορισμένους κρίκους της αλυσίδας να αποκομίζουν υπερκέρδη χωρίς αυτά να μεταφέρονται στους καταναλωτές.

Όπως επισήμανε, κάθε νέα πηγή ηλεκτρικής ενέργειας που δεν ελέγχεται από το υφιστάμενο σύστημα θεωρείται απειλή, καθώς ενδέχεται να προσφέρει χαμηλότερες τιμές και να ανατρέψει τις ισορροπίες της μικρής αγοράς.

Η πίεση των Βρυξελλών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει τη σημασία της διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, εντάσσοντάς την στα έργα κοινού ενδιαφέροντος. Ο Επίτροπος Κλίματος, Μηδενικών Καθαρών Εκπομπών και Καθαρής Ανάπτυξης Βόπκε Χούκστρα, σε συνέντευξή του στον Φιλελεύθερος, τόνισε ότι η Κύπρος είναι το τελευταίο κράτος-μέλος εκτός του ευρωπαϊκού ηλεκτρικού δικτύου, γεγονός που δυσχεραίνει την ένταξή της στην ενιαία αγορά και περιορίζει τη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών.

Η Επιτροπή, όπως ανέφερε, θα συνεχίσει να παρέχει πολιτική και τεχνική υποστήριξη, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι το γεωπολιτικό περιβάλλον έχει επηρεάσει τα χρονοδιαγράμματα και το κόστος.

Ο γεωπολιτικός παράγοντας

Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι η στάση της Τουρκία. Η Άγκυρα έχει εκφράσει αντιρρήσεις, επικαλούμενη αρμοδιότητα στον συντονισμό ερευνών μέσω NAVTEX. Το καλοκαίρι του 2024, τουρκικά πολεμικά πλοία παρεμπόδισαν εργασίες νότια της Κάσου, αναστέλλοντας σημαντικό μέρος της χάραξης.

Παρά ταύτα, ο υφυπουργός Εξωτερικών Χάρης Θεοχάρης δήλωσε πρόσφατα ότι οι βασικές αντιδράσεις δεν προέρχονται από την Τουρκία αλλά από την κυπριακή πλευρά, υπογραμμίζοντας πως η πρόοδος του έργου προϋποθέτει καθαρή πολιτική βούληση από τη Λευκωσία.

Το ερώτημα, λοιπόν, παραμένει: πρόκειται για ζήτημα βιωσιμότητας ή για μια βαθύτερη σύγκρουση συμφερόντων και γεωπολιτικών ισορροπιών;