Στο δεύτερο σκέλος, Κύπρος–Ισραήλ, η διαδικασία έχει ήδη περάσει σε πιο συγκεκριμένο ρυθμιστικό στάδιο, καθώς ο ΑΔΜΗΕ υπέβαλε το investment request στις αρμόδιες Ρυθμιστικές Αρχές των δύο χωρών. Πρόκειται για ένα βήμα που φέρνει το έργο πιο κοντά στην απόφαση για τον επιμερισμό του κόστους και, στη συνέχεια, στην τελική επενδυτική απόφαση.

Το investment request ανοίγει τον δρόμο για το Κύπρος–Ισραήλ

Η κατάθεση του αιτήματος επένδυσης αποτελεί πλέον το βασικό νέο ορόσημο για το δεύτερο σκέλος του GSI.

Ο ΑΔΜΗΕ, ως Project Promoter του συνολικού έργου, υπέβαλε στις Ρυθμιστικές Αρχές Κύπρου και Ισραήλ το σχετικό αίτημα, μετά την ολοκλήρωση των απαιτούμενων μελετών κόστους–οφέλους. Η διαδικασία πραγματοποιείται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου για τα διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα.

Το επόμενο βήμα περνά πλέον στους δύο Ρυθμιστές, οι οποίοι θα πρέπει να αξιολογήσουν τα στοιχεία του έργου και να καταλήξουν σε κοινή απόφαση για τον διασυνοριακό επιμερισμό του κόστους (CBCA).

Με απλά λόγια, θα πρέπει να καθοριστεί ποιο μέρος του κόστους θα αναλάβει κάθε χώρα, με την επένδυση να ανακτάται στη συνέχεια μέσω των ρυθμιζόμενων εσόδων της διασύνδεσης.

Η σημασία του συγκεκριμένου βήματος είναι μεγάλη, καθώς η απόφαση για το CBCA αποτελεί μία από τις βασικές προϋποθέσεις ώστε το έργο να περάσει από τη φάση του σχεδιασμού στην οριστική επενδυτική υλοποίηση.

Οι μελέτες δείχνουν βιώσιμο έργο

Το investment request δεν κατατέθηκε σε κενό. Προηγήθηκαν αναλυτικές μελέτες κόστους–οφέλους, στις οποίες συμμετείχαν οι αρμόδιοι φορείς της Κύπρου και του Ισραήλ, μεταξύ των οποίων τα υπουργεία Ενέργειας των δύο χωρών, ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου και ο ισραηλινός διαχειριστής NOGA.

Με βάση τα αποτελέσματα των μελετών, η διασύνδεση Κύπρου–Ισραήλ εμφανίζεται οικονομικά βιώσιμη στα διαφορετικά σενάρια που εξετάστηκαν.

Τα οφέλη δεν περιορίζονται στην οικονομική διάσταση. Η ηλεκτρική σύνδεση εκτιμάται ότι θα ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού, θα διευκολύνει την αξιοποίηση μεγαλύτερων ποσοτήτων ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές και θα συμβάλει στη σταδιακή ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της Ανατολικής Μεσογείου με το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα.

Η εξέλιξη αυτή προσδίδει στον GSI και σαφή στρατηγική διάσταση, καθώς η διασύνδεση αποτελεί Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Από το CBCA στο FID

Η ακολουθία των επόμενων βημάτων είναι πλέον αρκετά συγκεκριμένη.

Πρώτα θα πρέπει να ολοκληρωθεί η διαδικασία στις Ρυθμιστικές Αρχές Κύπρου και Ισραήλ και να συμφωνηθεί ο τρόπος κατανομής του κόστους. Στη συνέχεια, εφόσον δημιουργηθεί το απαιτούμενο ρυθμιστικό και οικονομικό πλαίσιο, θα ακολουθήσει η Τελική Επενδυτική Απόφαση (FID).

Το FID θα αποτελέσει το σημείο μετάβασης από τη ρυθμιστική ωρίμανση στην πρακτική χρηματοδότηση και συμβασιοποίηση του έργου.

Σε εκείνο το στάδιο θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία η προσέλκυση πρόσθετων επενδυτών. Η παρουσία της Meridiam στο συνολικό σχήμα προσφέρει ήδη ένα σημαντικό προηγούμενο, καθώς αποδεικνύει ότι ο GSI μπορεί να προσελκύσει μεγάλα διεθνή κεφάλαια υποδομών.

Ο ΑΔΜΗΕ αναμένεται να επιχειρήσει να αξιοποιήσει αυτή τη δυναμική και στο σκέλος Κύπρου–Ισραήλ.

Η Meridiam αλλάζει την επενδυτική εικόνα

Η συμμετοχή της Meridiam δεν είναι μόνο μια κεφαλαιακή ένεση. Ο γαλλικός όμιλος διαθέτει σημαντική εμπειρία σε σύνθετα έργα υποδομών και ενεργειακές επενδύσεις, γεγονός που προσδίδει στον GSI ένα διαφορετικό προφίλ έναντι χρηματοδοτών και υποψήφιων συνεπενδυτών.

Η συμφωνία μπορεί να λειτουργήσει ως ένα είδος «πιστοποίησης» της επενδυτικής ελκυστικότητας του έργου. Ένα project που για μεγάλο διάστημα αντιμετώπισε αβεβαιότητες γύρω από τη χρηματοδότηση, τη ρυθμιστική μεταχείριση και το γεωπολιτικό περιβάλλον διαθέτει πλέον στο μετοχικό του σχήμα έναν εξειδικευμένο διεθνή επενδυτή.

Αυτό μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντικό στην προσπάθεια προσέλκυσης και άλλων κεφαλαίων.

Στο παρελθόν είχαν βρεθεί στο επενδυτικό ραντάρ του έργου ονόματα όπως η TAQA, η Masdar και η αμερικανική DFC, χωρίς όμως οι σχετικές συζητήσεις να οδηγήσουν σε δεσμευτική συμμετοχή. Η ωρίμανση του έργου, η παρουσία της Meridiam και μία θετική χρηματοδοτική εξέλιξη θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ευνοϊκότερες συνθήκες για την επανενεργοποίηση αντίστοιχων συζητήσεων.

Το μεγάλο τεστ παραμένει στο Κρήτη–Κύπρος

Παρά τη θετική εξέλιξη για το Κύπρος–Ισραήλ, το πρώτο σκέλος του GSI εξακολουθεί να αποτελεί το μεγαλύτερο πρακτικό και γεωπολιτικό τεστ.

Η επανέναρξη των θαλάσσιων ερευνών για την πόντιση του καλωδίου Κρήτης–Κύπρου στα διεθνή ύδατα νοτίως της Κάσου και νοτιοανατολικά της Κρήτης αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμο ορόσημο.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο τεχνικό. Τα γεγονότα του καλοκαιριού του 2024, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή κατά τη διάρκεια εργασιών του ερευνητικού σκάφους Ievoli Relume ανέδειξε τις γεωπολιτικές διαστάσεις του έργου, εξακολουθούν να βαραίνουν στην αξιολόγηση του κινδύνου.

Η είσοδος της Meridiam προσθέτει πλέον μια σημαντική γαλλική διάσταση στο project. Ο γαλλικός όμιλος προσδίδει μεγαλύτερο διεθνές επενδυτικό βάρος στη διασύνδεση, χωρίς όμως να εξαλείφει τις γεωπολιτικές προκλήσεις.

Το κατά πόσο η νέα μετοχική σύνθεση θα λειτουργήσει αποτρεπτικά απέναντι σε πιθανές νέες παρεμβάσεις μένει να αποδειχθεί στην πράξη, όταν οι εργασίες περάσουν ξανά από τα χαρτιά στη θάλασσα.

Η κυπριακή εκκρεμότητα δεν έχει τελειώσει

Ένα ακόμη σημαντικό μέτωπο αφορά τις οικονομικές και ρυθμιστικές υποχρεώσεις της Κύπρου στο πρώτο σκέλος.

Παρά τη νέα δυναμική που δημιουργεί η Meridiam, εξακολουθούν να υπάρχουν ζητήματα που συνδέονται με τη διακρατική συμφωνία Ελλάδας–Κύπρου του Σεπτεμβρίου 2024, μεταξύ των οποίων οι προβλεπόμενες καταβολές και η διαφωνία για το ύψος των δαπανών που μπορούν να ανακτηθούν.

Ο ΑΔΜΗΕ έχει δηλώσει ότι μέχρι σήμερα έχει δαπανήσει περίπου 251 εκατ. ευρώ, ενώ η ΡΑΕΚ έχει αξιολογήσει ως ανακτήσιμο περίπου το 32% του ποσού.

Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε μία από τις βασικές πηγές αβεβαιότητας για το project. Η είσοδος ενός μεγάλου διεθνούς επενδυτή, ωστόσο, δημιουργεί πλέον διαφορετικές πιέσεις και αυξάνει την ανάγκη να αποσαφηνιστεί το ρυθμιστικό και οικονομικό πλαίσιο.

Για την αγορά, το ζήτημα είναι κρίσιμο: ένα μεγάλο διεθνές επενδυτικό σχήμα χρειάζεται σαφείς κανόνες ως προς το ποιος πληρώνει, ποιος ανακτά το κόστος και ποιο είναι το μοντέλο απόδοσης της επένδυσης.

Στο μικροσκόπιο και η ΕΤΕπ

Παράλληλα, ιδιαίτερο βάρος έχει η αξιολόγηση του GSI από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, καθώς στο τραπέζι βρίσκεται χρηματοδότηση της τάξης του 1 δισ. ευρώ.

Μία θετική απόφαση από την ΕΤΕπ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ισχυρός καταλύτης για ολόκληρη τη χρηματοδοτική δομή του έργου. Η συμμετοχή ενός ευρωπαϊκού θεσμικού χρηματοδότη θα έστελνε ένα επιπλέον μήνυμα εμπιστοσύνης προς τις αγορές και θα μπορούσε να διευκολύνει την είσοδο νέων επενδυτών.

Με αυτή την έννοια, η Meridiam και η ΕΤΕπ μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά: η πρώτη ενισχύει την ιδιωτική επενδυτική βάση του project και η δεύτερη, εφόσον προχωρήσει θετικά η διαδικασία, μπορεί να ενισχύσει τη θεσμική και χρηματοδοτική του αξιοπιστία.

Μία ακόμη θεσμική αλλαγή

Στο παρασκήνιο υπάρχει και μία θεσμική εκκρεμότητα που θα πρέπει να ολοκληρωθεί. Πρόκειται για τη μεταφορά του ρόλου του Project Promoter από τον ΑΔΜΗΕ στον Great Sea Interconnector στο πλαίσιο της νέας μετοχικής δομής.

Μέχρι σήμερα ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί τον ρόλο του Project Promoter και με αυτή την ιδιότητα υπέβαλε το investment request για το Κύπρος–Ισραήλ.

Η μεταβίβαση του συγκεκριμένου ρόλου στον GSI και η αναγνώρισή της στο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο θα καθορίσουν τον φορέα που θα εκπροσωπεί το project απέναντι στις κυβερνήσεις, τις Ρυθμιστικές Αρχές, τους χρηματοδότες και τους αναδόχους στην επόμενη φάση.

Πρόκειται επομένως για μια αλλαγή που έχει ουσιαστική σημασία για τη μελλοντική εταιρική και επενδυτική αρχιτεκτονική του έργου.

1.000 MW, 324 χιλιόμετρα και βάθος έως 2.400 μέτρα

Το τεχνικό μέγεθος της διασύνδεσης Κύπρου–Ισραήλ αποτυπώνει και τη δυσκολία του εγχειρήματος.

Το έργο προβλέπει μεταφορική ικανότητα 1.000 MW, με τεχνολογία συνεχούς ρεύματος υψηλής τάσης HVDC 500 kV και δυνατότητα αμφίδρομης μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Το υποθαλάσσιο τμήμα θα έχει μήκος περίπου 324 χιλιομέτρων, ενώ το καλώδιο θα ποντιστεί σε εξαιρετικά μεγάλα βάθη, μεταξύ 2.200 και 2.400 μέτρων.

Στην Κύπρο η σύνδεση θα πραγματοποιείται μέσω του σταθμού μετατροπής στην Κοφίνου, ενώ στο Ισραήλ το σημείο σύνδεσης θα βρίσκεται στην περιοχή της Hadera.

Η τεχνική πολυπλοκότητα εξηγεί σε σημαντικό βαθμό γιατί η χρηματοδοτική και ρυθμιστική ωρίμανση αποτελεί εξίσου κρίσιμο παράγοντα με την ίδια την κατασκευή.

Ο GSI μπαίνει σε νέα φάση, αλλά όχι χωρίς προκλήσεις

Η εικόνα που διαμορφώνεται μετά την είσοδο της Meridiam είναι επομένως πιο σύνθετη από μια απλή «επανεκκίνηση» του GSI.

Το έργο διαθέτει πλέον ισχυρότερη επενδυτική βάση και ένα νέο διεθνές σημείο αναφοράς, ενώ το σκέλος Κύπρος–Ισραήλ περνά σε συγκεκριμένη ρυθμιστική διαδικασία με την υποβολή του investment request.

Την ίδια στιγμή, όμως, το Κρήτη–Κύπρος εξακολουθεί να απαιτεί λύσεις σε γεωπολιτικό, χρηματοδοτικό και ρυθμιστικό επίπεδο. Η επανέναρξη των ερευνών, η στάση της Τουρκίας, η αντιμετώπιση των κυπριακών εκκρεμοτήτων και η αξιολόγηση της ΕΤΕπ θα αποτελέσουν τα επόμενα κρίσιμα τεστ.

Για το Κύπρος–Ισραήλ, αντίθετα, η ακολουθία είναι πλέον πιο καθαρή: Ρυθμιστικές Αρχές, CBCA, FID, χρηματοδότηση και προσέλκυση πρόσθετων επενδυτών.

Ο GSI βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα νέο κρίσιμο στάδιο. Η είσοδος της Meridiam έδωσε στο project ένα ισχυρότερο επενδυτικό υπόβαθρο, αλλά η πραγματική επιτυχία θα κριθεί από το κατά πόσο αυτή η νέα δυναμική μπορεί να μεταφραστεί σε συγκεκριμένες αποφάσεις, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και τελικά σε έργα που θα περάσουν από τον σχεδιασμό στην κατασκευή.