|
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού
ξεκίνησε την έρευνά της
τον Ιούλιο του 2024, με
αφορμή το γεγονός ότι τα
επιτόκια που προσφέρουν
οι ελληνικές τράπεζες
στους καταθέτες
βρίσκονται χαμηλότερα
από τον ευρωπαϊκό μέσο
όρο. Η τελική έκθεση, η
οποία δημοσιοποιήθηκε
πρόσφατα, περιγράφει μια
αγορά με χαρακτηριστικά
στενού ολιγοπωλίου, στην
οποία κυριαρχούν
τέσσερις συστημικές
τράπεζες.
Τα ευρήματα αυτά,
σύμφωνα με τη
Moody’s,
επιβεβαιώνουν παράλληλα
ορισμένα από τα βασικά
πλεονεκτήματα που
λαμβάνει υπόψη ο οίκος
κατά την αξιολόγηση της
πιστοληπτικής ικανότητας
των ελληνικών τραπεζών.
Το ευνοϊκό περιβάλλον
χρηματοδότησης, η
πλεονάζουσα ρευστότητα
και η περιορισμένη πίεση
από τον ανταγωνισμό
συμβάλλουν στη διατήρηση
σταθερής καταθετικής
βάσης και υγιών καθαρών
επιτοκιακών περιθωρίων.
Η κυριαρχία των τεσσάρων
τραπεζών και η
πλεονάζουσα ρευστότητα
Οι τέσσερις συστημικές
τράπεζες συγκεντρώνουν
περισσότερο από το 90%
των συνολικών καταθέσεων
στην Ελλάδα. Παράλληλα,
το 89% των ιδιωτών και
των επιχειρήσεων που
συμμετείχαν στην έρευνα
της Επιτροπής
Ανταγωνισμού δήλωσαν ότι
μία από αυτές αποτελεί
την κύρια ή τη μοναδική
τράπεζά τους.
Η ισχυρή θέση των
συστημικών ομίλων
συνδέεται άμεσα με τη
δυνατότητά τους να
διατηρούν χαμηλά τα
επιτόκια καταθέσεων.
Όπως διαπιστώνει η
Επιτροπή, οι τράπεζες
μετέφεραν στους
καταθέτες μόνο ένα
περιορισμένο μέρος των
αυξήσεων επιτοκίων της
Ευρωπαϊκής Κεντρικής
Τράπεζας, τόσο στους
λογαριασμούς
ταμιευτηρίου όσο και
στις προθεσμιακές
καταθέσεις.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή
την εξέλιξη
διαδραματίζει η μεγάλη
διαθεσιμότητα
ρευστότητας. Ο μέσος
δείκτης δανείων προς
καταθέσεις των τεσσάρων
συστημικών τραπεζών
διαμορφωνόταν περίπου
στο 63,5% τον Ιούνιο του
2026, επίπεδο που
καταδεικνύει ότι
διαθέτουν σημαντικά
κεφάλαια σε καταθέσεις
σε σχέση με τη
χρηματοδότηση που
απαιτείται για τη
χορήγηση δανείων.
Επιπλέον, την περίοδο
2018-2024 οι εισροές
καταθέσεων ανήλθαν σε
περίπου 70 δισ. ευρώ και
υπερέβησαν κατά πολύ τις
εκταμιεύσεις νέων
δανείων. Ως αποτέλεσμα,
οι τράπεζες δεν είχαν
ουσιαστική ανάγκη να
προσελκύσουν πρόσθετα
κεφάλαια προσφέροντας
υψηλότερες αποδόσεις
στους αποταμιευτές.
Χαμηλή μετακύλιση των
επιτοκίων στους
καταθέτες
Ένα ακόμη βασικό εύρημα
αφορά το λεγόμενο
beta
καταθέσεων, δηλαδή τον
βαθμό στον οποίο οι
μεταβολές των επιτοκίων
της αγοράς περνούν στις
αποδόσεις που προσφέρουν
οι τράπεζες στους
πελάτες τους.
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού
διαπιστώνει ότι η
μετακύλιση των αυξήσεων
των επιτοκίων στους
καταθέτες είναι
περιορισμένη, ενώ
παρουσιάζει και
ασύμμετρη συμπεριφορά.
Όταν τα επιτόκια της
αγοράς αυξάνονται, οι
τράπεζες προσαρμόζουν
τις αποδόσεις των
καταθέσεων με σχετικά
αργό ρυθμό. Αντίθετα,
όταν τα επιτόκια
υποχωρούν, οι μειώσεις
μεταφέρονται ταχύτερα
στους πελάτες.
Η συγκεκριμένη πρακτική
αποδίδεται, μεταξύ
άλλων, στην ισχυρή
διαπραγματευτική θέση
των τραπεζών, στο κόστος
και στις δυσκολίες που
συνεπάγεται η αλλαγή
τραπεζικού ιδρύματος,
αλλά και στην
περιορισμένη
χρηματοοικονομική
εξοικείωση μέρους των
καταθετών. Παράλληλα, η
αντίληψη ότι οι
καθιερωμένες τράπεζες
προσφέρουν μεγαλύτερη
ασφάλεια ενισχύει την
τάση διατήρησης των
υφιστάμενων σχέσεων.
Σημαντικό ρόλο παίζει
και η σύνθεση της
καταθετικής βάσης.
Περίπου το 70% των
καταθέσεων προέρχεται
από ιδιώτες με μικρά
υπόλοιπα, έναντι
ευρωπαϊκού μέσου όρου
περίπου 60%. Οι
συγκεκριμένοι πελάτες
επιλέγουν κυρίως
λογαριασμούς όψεως και
ταμιευτηρίου, οι οποίοι
προσφέρουν χαμηλότερες
αποδόσεις από τις
προθεσμιακές καταθέσεις.
Ενδεικτικό είναι ότι
μόνο το 11% των ιδιωτών
και το 8% των
επιχειρήσεων που
εξετάστηκαν διατηρούσαν
προθεσμιακές καταθέσεις.
Ισχυρές τραπεζικές
σχέσεις και περιορισμένη
κινητικότητα
Η εικόνα της αγοράς
συμπληρώνεται από τον
υψηλό βαθμό δέσμευσης
των πελατών με τις
τράπεζές τους. Παρότι το
68% των ιδιωτών και το
59% των επιχειρήσεων
διατηρούν λογαριασμούς
σε δύο ή περισσότερα
πιστωτικά ιδρύματα, η
πλειονότητα εξακολουθεί
να αναγνωρίζει μία
τράπεζα ως την κύρια
συνεργασία της. Μόλις το
8% των ερωτηθέντων δεν
ακολουθεί αυτή την
πρακτική.
Επιπλέον, οι
περισσότεροι πελάτες που
διαθέτουν προθεσμιακές
καταθέσεις τις έχουν
τοποθετήσει σε τράπεζες
με τις οποίες
συνεργάζονταν ήδη. Το
στοιχείο αυτό υποδηλώνει
ότι οι υφιστάμενες
τραπεζικές σχέσεις και η
εμπιστοσύνη προς τα
καθιερωμένα ιδρύματα
περιορίζουν την
πιθανότητα μετακίνησης
κεφαλαίων με
αποκλειστικό κριτήριο το
επιτόκιο.
Από την άλλη πλευρά, η
Moody’s
εντοπίζει περιθώρια
αξιοποίησης της μεγάλης
ρευστότητας για την
ενίσχυση των
διασταυρούμενων πωλήσεων
επενδυτικών προϊόντων. Η
διάθεση αμοιβαίων
κεφαλαίων, εντόκων
γραμματίων, ομολόγων και
μετοχών μπορεί να
δημιουργήσει πρόσθετα
έσοδα από προμήθειες για
τις τράπεζες.
Ωστόσο, εάν η μετατόπιση
των αποταμιεύσεων προς
τέτοιες επενδυτικές
επιλογές αποκτήσει
μόνιμο χαρακτήρα, θα
μπορούσε να περιορίσει
τη συμμετοχή των
τραπεζών στην αγορά
καταθέσεων και να
επηρεάσει τη
χρηματοδοτική τους βάση.
Οι τέσσερις προτάσεις
της Επιτροπής
Ανταγωνισμού
Με βάση τα ευρήματα της
έρευνας, η Επιτροπή
Ανταγωνισμού προτείνει
παρεμβάσεις που
αποσκοπούν στην ενίσχυση
του ανταγωνισμού και στη
διεύρυνση των επιλογών
για τους αποταμιευτές.
Οι βασικές προτάσεις
είναι:
1. Ενίσχυση της
εισόδου νέων τραπεζών:
Δημιουργία συνθηκών που
θα διευκολύνουν την
είσοδο νέων παικτών στην
ελληνική αγορά και θα
ενισχύσουν τον
ανταγωνισμό προς τις
συστημικές τράπεζες.
2. Λογαριασμοί
αποταμίευσης με κρατική
εγγύηση:
Εισαγωγή ειδικών
τραπεζικών
αποταμιευτικών
λογαριασμών, κατά το
πρότυπο του γαλλικού
Livret
A.
3. Ανάπτυξη νέων
αποταμιευτικών
προϊόντων:
Δημιουργία αυθεντικών
προϊόντων αποταμίευσης
που θα προσφέρουν
περισσότερες επιλογές
και θα ενισχύουν την
ανταγωνιστικότητα των
αποδόσεων.
4. Ευκολότερη
αλλαγή τράπεζας:
Δημιουργία εργαλείων
σύγκρισης επιτοκίων και
προϊόντων, απλούστευση
των διαδικασιών
μεταφοράς λογαριασμών
και, σε μακροπρόθεσμο
ορίζοντα, δυνατότητα
διατήρησης του ίδιου
αριθμού τραπεζικού
λογαριασμού σε ολόκληρη
την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πότε θα μπορούσε να
αυξηθεί το κόστος
χρηματοδότησης
Η Moody’s
επισημαίνει ότι τα
εμπόδια για την είσοδο
νέων τραπεζών στην
Ελλάδα παραμένουν υψηλά.
Για τον λόγο αυτό, το
βασικό σενάριο του οίκου
δεν προβλέπει σημαντική
αποδυνάμωση της θέσης
των συστημικών τραπεζών
στην αγορά καταθέσεων
μέσα στα επόμενα δύο με
τρία χρόνια.
Αυτό, ωστόσο, δεν
σημαίνει ότι οι
προτάσεις της Επιτροπής
Ανταγωνισμού δεν μπορούν
να έχουν επιπτώσεις. Εάν
εφαρμοστούν άμεσα
προϊόντα αποταμίευσης με
κρατική εγγύηση ή εάν οι
πελάτες αρχίσουν να
μετακινούν συχνότερα τα
κεφάλαιά τους
αναζητώντας υψηλότερες
αποδόσεις, οι τράπεζες
ενδέχεται να αναγκαστούν
να προσφέρουν καλύτερα
επιτόκια για να
διατηρήσουν τις
καταθέσεις τους.
Μια τέτοια εξέλιξη θα
αύξανε το κόστος
χρηματοδότησης και θα
ασκούσε πιέσεις στα
καθαρά επιτοκιακά
περιθώρια, επηρεάζοντας
δυνητικά την κερδοφορία
τους.
Η Moody’s
διευκρινίζει ότι σε ένα
τέτοιο ενδεχόμενο θα
επανεξέταζε τις
επιπτώσεις τόσο στο
προφίλ χρηματοδότησης
όσο και στη συνολική
πιστωτική αξιολόγηση των
τραπεζών. Προς το παρόν,
πάντως, θεωρεί ότι η
ισχυρή καταθετική βάση
και τα διαρθρωτικά
πλεονεκτήματα του
ελληνικού τραπεζικού
συστήματος θα
εξακολουθήσουν να
λειτουργούν
προστατευτικά, ακόμη και
αν οι παρεμβάσεις
οδηγήσουν σε σταδιακή
ενίσχυση του
ανταγωνισμού.
|