Και ένα από τα σημαντικότερα προειδοποιητικά σημάδια προέρχεται από τις αποτιμήσεις.

Ο δείκτης CAPE βρίσκεται σε επίπεδα που έχουν εμφανιστεί μόλις δύο φορές

Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια πότε θα έρθει μια χρηματιστηριακή διόρθωση ή μια νέα bear market. Οι δείκτες αποτίμησης, όμως, μπορούν να λειτουργήσουν ως προειδοποιητικά καμπανάκια, υπενθυμίζοντας στους επενδυτές ότι η αισιοδοξία δεν πρέπει να οδηγεί σε υπερβολική ανάληψη κινδύνου.

Ένας από τους σημαντικότερους δείκτες είναι ο Shiller CAPE του S&P 500.

Σε απλά λόγια, ο CAPE αποτυπώνει πόσο πληρώνουν οι επενδυτές σήμερα για κάθε δολάριο μέσων προσαρμοσμένων κερδών που έχει δημιουργήσει ο S&P 500 κατά την προηγούμενη δεκαετία. Όσο υψηλότερος είναι ο δείκτης, τόσο ακριβότερη θεωρείται η αγορά σε ιστορική βάση.

Σε περίπου 150 χρόνια χρηματιστηριακής ιστορίας, ο μέσος όρος του CAPE βρίσκεται κοντά στο 17. Ο δείκτης έχει ξεπεράσει το 24 μόλις σε έξι περιπτώσεις, ενώ κατά το μεγαλύτερο μέρος της τελευταίας δεκαετίας παραμένει πάνω από αυτό το επίπεδο.

Το ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι ο CAPE έχει ξεπεράσει το 40 μόλις δύο φορές στην ιστορία.

Η πρώτη ήταν στα τέλη της δεκαετίας του 1990, λίγο πριν από την κατάρρευση της φούσκας των dot-com.

Η δεύτερη είναι σήμερα.

Ο δείκτης βρίσκεται περίπου στο 41.

Αυτό σημαίνει ότι, με βάση τα προσαρμοσμένα κέρδη, η αμερικανική χρηματιστηριακή αγορά βρίσκεται σε επίπεδα αποτίμησης που έχουν ελάχιστο ιστορικό προηγούμενο.

Δεν σημαίνει ότι έρχεται νέα κατάρρευση

Η σύγκριση με το 2000 είναι αναμφίβολα εντυπωσιακή, αλλά δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο S&P 500 βρίσκεται λίγο πριν από ένα νέο κραχ.

Υπάρχει μόλις ένα προηγούμενο στην ιστορία όπου ο CAPE ξεπέρασε το 40. Ένα μόνο ιστορικό δείγμα δεν επαρκεί για να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι κάθε φορά που ο δείκτης φτάνει σε αυτά τα επίπεδα ακολουθεί χρηματιστηριακή κατάρρευση.

Επιπλέον, η σημερινή αγορά διαφέρει σημαντικά από εκείνη του 2000. Οι μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας διαθέτουν πολύ ισχυρότερες ταμειακές ροές, υψηλότερη κερδοφορία και επιχειρηματικά μοντέλα που έχουν ήδη αποδείξει την αξία τους.

Αυτό όμως δεν ακυρώνει το βασικό μήνυμα του CAPE: όσο υψηλότερη είναι η αποτίμηση, τόσο μικρότερο είναι το περιθώριο λάθους.

Η ιστορία δείχνει επίσης ότι οι πολύ μεγάλες ανοδικές κινήσεις συχνά ακολουθούνται κάποια στιγμή από σημαντικές διορθώσεις. Το γεγονός ότι η αγορά βρίσκεται σήμερα σε φάση έντονης αισιοδοξίας δεν σημαίνει ότι η άνοδος πρέπει να τελειώσει άμεσα, αλλά αυξάνει τη σημασία της διαχείρισης κινδύνου.

Το μεγάλο πρόβλημα είναι η συγκέντρωση της ανόδου

Το σημερινό bull market έχει ένα ακόμη χαρακτηριστικό που απαιτεί προσοχή: η άνοδος δεν κατανέμεται ομοιόμορφα σε ολόκληρη την αγορά.

Ένας περιορισμένος αριθμός mega-cap εταιρειών έχει συμβάλει δυσανάλογα στην άνοδο των βασικών δεικτών, κυρίως λόγω της έκρηξης των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη.

Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο.

Από τη μία πλευρά, η κερδοφορία των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών παραμένει ισχυρή και η επενδυτική δαπάνη για AI συνεχίζει να αυξάνεται. Από την άλλη, οι αποτιμήσεις έχουν προεξοφλήσει μεγάλο μέρος της μελλοντικής ανάπτυξης.

Εάν τα κέρδη συνεχίσουν να αυξάνονται με υψηλούς ρυθμούς, η αγορά μπορεί να δικαιολογήσει μέρος των σημερινών αποτιμήσεων. Εάν όμως υπάρξει επιβράδυνση της ανάπτυξης, υψηλότερα επιτόκια ή απογοήτευση από την απόδοση των τεράστιων επενδύσεων στην AI, το περιθώριο διόρθωσης μπορεί να είναι σημαντικό.

Η σωστή στρατηγική δεν είναι απαραίτητα η έξοδος από την αγορά

Το υψηλό CAPE δεν αποτελεί από μόνο του σήμα πώλησης.

Η αγορά μπορεί να παραμείνει υπερτιμημένη για μεγάλο χρονικό διάστημα και το bull market να συνεχιστεί για χρόνια. Επομένως, η προσπάθεια να προβλέψει κανείς την ακριβή κορυφή μπορεί να αποδειχθεί εξίσου επικίνδυνη με την αλόγιστη αγορά σε οποιαδήποτε τιμή.

Το βασικό μήνυμα για τους επενδυτές είναι διαφορετικό: σε περιόδους υψηλών αποτιμήσεων γίνεται ακόμη σημαντικότερο τι αγοράζει κανείς και σε ποια τιμή.

Οι εταιρείες με ισχυρούς ισολογισμούς, υψηλές και επαναλαμβανόμενες ταμειακές ροές, ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα και πραγματική δυνατότητα αύξησης των κερδών μπορούν να αντέξουν καλύτερα σε μια πιθανή διόρθωση.

Αντίθετα, οι μετοχές που στηρίζονται κυρίως σε προσδοκίες για πολύ υψηλή μελλοντική ανάπτυξη και διαπραγματεύονται σε ακραίες αποτιμήσεις είναι περισσότερο εκτεθειμένες εάν αλλάξει το επενδυτικό κλίμα.

Το μήνυμα του CAPE

Ο S&P 500 δεν βρίσκεται απαραίτητα μπροστά σε ένα νέο 2000. Βρίσκεται όμως σε μια ζώνη αποτίμησης που ιστορικά έχει υπάρξει εξαιρετικά σπάνια.

Με τον Shiller CAPE περίπου στις 41 μονάδες, το περιθώριο ασφαλείας είναι σαφώς μικρότερο από ό,τι σε πιο φυσιολογικές αποτιμήσεις.

Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα για τη σημερινή αγορά: δεν χρειάζεται πανικός, αλλά χρειάζεται πειθαρχία.

Το bull market μπορεί να συνεχιστεί. Μπορεί μάλιστα να οδηγήσει τους βασικούς δείκτες σε νέα ιστορικά υψηλά και το 2027. Όσο όμως οι αποτιμήσεις απομακρύνονται από τους ιστορικούς μέσους όρους, τόσο περισσότερο η μελλοντική απόδοση θα εξαρτάται από την πραγματική αύξηση των κερδών και λιγότερο από την περαιτέρω επέκταση των πολλαπλασιαστών.

Με άλλα λόγια, η αγορά μπορεί να συνεχίσει να ανεβαίνει, αλλά το κόστος ενός λάθους γίνεται ολοένα μεγαλύτερο.