Ο φόβος νέων χρηματοπιστωτικών υπερβολών

Η ανάληψη ρίσκου αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό κάθε χρηματοοικονομικής καινοτομίας. Ωστόσο, ιστορικά, οι καινοτομίες στις αγορές συχνά συνοδεύονται από υπερβολές, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν σε ξαφνική απώλεια εμπιστοσύνης, κρίσεις και ευρύτερες επιπτώσεις στην οικονομία.

Παρά τη δημιουργία νέων ρυθμιστικών πλαισίων, οι ανησυχίες γύρω από τα stablecoins παραμένουν ισχυρές, καθώς οι αγορές επιχειρούν να κατανοήσουν αν τα διδάγματα του παρελθόντος έχουν πραγματικά αξιοποιηθεί.

Η εγγενής αντίφαση των stablecoins

Τα πρώτα κρυπτονομίσματα, όπως το bitcoin, δεν στηρίζονταν σε πραγματικά περιουσιακά στοιχεία, γεγονός που οδηγούσε σε έντονες διακυμάνσεις της αξίας τους. Αντίθετα, τα stablecoins επιχειρούν να προσφέρουν σταθερότητα, καθώς υποστηρίζονται από περιουσιακά στοιχεία όπως έντοκα γραμμάτια του αμερικανικού Δημοσίου ή τραπεζικές καταθέσεις, με στόχο τη διατήρηση ισοτιμίας ένα προς ένα με το δολάριο.

Η φιλοδοξία τους ήταν να συνδυάσουν την αξιοπιστία του κρατικού χρήματος με την ταχύτητα και το χαμηλό κόστος της τεχνολογίας blockchain, παρακάμπτοντας παράλληλα το παραδοσιακό τραπεζικό σύστημα.

Ωστόσο, αυτή ακριβώς η υπόσχεση δημιουργεί και τη βασική αντίφαση.

Ο γενικός διευθυντής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS), Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος, προειδοποίησε ότι τα stablecoins προσπαθούν να εκμεταλλευθούν την αξιοπιστία του δημόσιου χρήματος, ενώ λειτουργούν εκτός του επίσημου νομισματικού και εποπτικού πλαισίου.

Η απώλεια της «μοναδικότητας» του χρήματος

Μία από τις βασικές ιδιότητες του παραδοσιακού νομίσματος είναι η λεγόμενη «μοναδικότητα»: ένα δολάριο έχει ακριβώς την ίδια αξία ανεξαρτήτως τόπου, χρόνου ή χρήστη.

Αντίθετα, τα stablecoins λειτουργούν μέσα από διαφορετικές και κατακερματισμένες τεχνολογικές υποδομές, με αποτέλεσμα να εμφανίζουν συχνά μικρές αποκλίσεις από την αξία του δολαρίου. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να εγγυηθούν πλήρως τη σταθερότητα και την ενιαία αξία που προσφέρει το κρατικό χρήμα.

Το ρίσκο των αποδόσεων και οι πιθανές κρίσεις

Σε αντίθεση με τις κεντρικές τράπεζες, οι ιδιωτικοί εκδότες stablecoins λειτουργούν με γνώμονα το κέρδος. Παρότι το νέο αμερικανικό νομοσχέδιο Clarity Act αναμένεται να περιορίσει τις πληρωμές τόκων που μοιάζουν με τραπεζικές καταθέσεις, εξακολουθεί να επιτρέπει διάφορες μορφές ανταμοιβών προς τους χρήστες.

Παράλληλα, οι εκδότες έχουν ισχυρό κίνητρο να επιδιώκουν υψηλότερες αποδόσεις, επενδύοντας τα αποθεματικά τους σε πιο ριψοκίνδυνα περιουσιακά στοιχεία.

Εάν όμως η αξία αυτών των στοιχείων υποχωρήσει, μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση η δυνατότητα διατήρησης της σταθερής ισοτιμίας. Σε ένα τέτοιο σενάριο, ενδέχεται να προκληθούν μαζικές ρευστοποιήσεις, αναγκαστικές πωλήσεις στοιχείων ενεργητικού και μετάδοση της κρίσης σε άλλες αγορές και στο τραπεζικό σύστημα.

Ο νόμος Genius Act του 2025 προβλέπει ότι τα stablecoins που απευθύνονται σε Αμερικανούς πολίτες θα πρέπει να καλύπτονται από ασφαλή και ιδιαίτερα ρευστά περιουσιακά στοιχεία, όπως αμερικανικά κρατικά έντοκα γραμμάτια και τραπεζικές καταθέσεις.

Ωστόσο, ο αντιπρόεδρος εποπτείας της Fed, Μάικλ Μπαρ, έχει ήδη επισημάνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν κενά, ειδικά σε ό,τι αφορά τραπεζικές καταθέσεις που δεν διαθέτουν ασφαλιστική κάλυψη.

Η αγορά repo και οι νέοι κίνδυνοι

Το ρυθμιστικό πλαίσιο επιτρέπει επίσης στους εκδότες stablecoins να αντλούν κεφάλαια μέσω αγορών repo, ακόμη και από το εξωτερικό. Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο να χρησιμοποιούνται ως εξασφαλίσεις περιουσιακά στοιχεία υψηλής μεταβλητότητας, όπως το bitcoin — ειδικά μετά την αναγνώρισή του ως νόμιμου νομίσματος από το Ελ Σαλβαδόρ.

Παράλληλα, η νομοθεσία δεν καλύπτει πλήρως stablecoins που λειτουργούν εκτός ΗΠΑ, όπως το USDT της Tether, αν και η εταιρεία έχει ήδη παρουσιάσει νέα έκδοση συμβατή με τις αμερικανικές απαιτήσεις.

Τα ιστορικά διδάγματα της «ελεύθερης τραπεζικής»

Η εμπειρία των ΗΠΑ κατά την περίοδο της «ελεύθερης τραπεζικής» (1837–1863) θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα των κινδύνων του ιδιωτικού χρήματος.

Την εποχή εκείνη, οι τράπεζες εξέδιδαν δικά τους νομίσματα, δημιουργώντας ένα κατακερματισμένο και ασταθές σύστημα με μεγάλες διαφορές στις ισοτιμίες. Παρά τις κρατικές απαιτήσεις για κάλυψη των χαρτονομισμάτων, η απάτη ήταν συχνή και πολλές τράπεζες κατέρρευσαν.

Ακόμη και μη τραπεζικές επιχειρήσεις, όπως σιδηροδρομικές εταιρείες, εξέδιδαν ιδιωτικό χρήμα, επιτείνοντας το χάος στις συναλλαγές.

Τα αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς ως προειδοποίηση

Παρόμοια χαρακτηριστικά εμφανίζουν και τα αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς, τα οποία υπόσχονται σταθερή εξαργύρωση μεριδίων σε αναλογία ένα προς ένα με το δολάριο.

Κατά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, όμως, ένα τέτοιο κεφάλαιο αδυνατούσε να διατηρήσει τη σταθερή αξία του λόγω απωλειών στα περιουσιακά στοιχεία που κατείχε, προκαλώντας πανικό στις αγορές.

Τα ιστορικά αυτά παραδείγματα δείχνουν πως η απώλεια εμπιστοσύνης μπορεί να οδηγήσει σε απότομη συρρίκνωση του ιδιωτικού χρήματος και να επιτείνει την οικονομική αστάθεια.

Το μέλλον των stablecoins

Παρά τους κινδύνους, τα stablecoins θεωρούνται από πολλούς φυσική εξέλιξη της τεχνολογίας πληρωμών. Οι νόμοι Genius Act και Clarity Act επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο που θα επιτρέψει την ενσωμάτωσή τους στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Ωστόσο, η ευρεία χρήση τους στην πραγματική οικονομία παραμένει περιορισμένη. Η πλειονότητα των stablecoins συνδέεται με το δολάριο και χρησιμοποιείται κυρίως εκτός ΗΠΑ, συχνά για παράκαμψη κανονισμών ή περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων.

Μελέτη της Fed του Κάνσας Σίτι δείχνει ότι λιγότερο από το 1% της χρήσης stablecoins αφορά πραγματικές πληρωμές στην οικονομία, ενώ η κύρια χρήση τους παραμένει η διαπραγμάτευση ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων.

Την ίδια στιγμή, οι τράπεζες αναπτύσσουν εναλλακτικές λύσεις μέσω των λεγόμενων «ψηφιοποιημένων καταθέσεων» (tokenized deposits), υποστηρίζοντας ότι μπορούν να προσφέρουν την ασφάλεια και τη μοναδικότητα του κρατικού χρήματος αξιοποιώντας παράλληλα τα πλεονεκτήματα της τεχνολογίας blockchain.

Παρότι και το τραπεζικό σύστημα έχει συνδεθεί ιστορικά με μεγάλες κρίσεις, η αυστηρή εποπτεία και η στενή σύνδεση με τη Fed θεωρούνται βασικά στοιχεία που διαφοροποιούν το παραδοσιακό χρήμα από τα ιδιωτικά ψηφιακά νομίσματα.