Η παραγωγικότητα αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο

Η παραγωγικότητα της εργασίας, δηλαδή το παραγόμενο ΑΕΠ ανά εργαζόμενο ή ανά ώρα εργασίας, αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες που καθορίζουν τη μακροχρόνια αναπτυξιακή δυναμική μιας οικονομίας.

Σύμφωνα με την Alpha Bank, από το 2022 και μετά καταγράφεται σταθερή βελτίωση της παραγωγικότητας ανά απασχολούμενο, ενώ τα τελευταία δύο χρόνια η συμβολή της στην οικονομική μεγέθυνση υπήρξε μεγαλύτερη από εκείνη της αύξησης της απασχόλησης. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς υποδηλώνει ότι η ανάπτυξη αποκτά σταδιακά πιο ποιοτικά χαρακτηριστικά.

Οι εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι η τάση αυτή θα συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια. Η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο προβλέπεται να αυξηθεί κατά 1% το 2026 και κατά 1,2% το 2027, ενώ η απασχόληση αναμένεται να ενισχυθεί με ηπιότερους ρυθμούς. Ήδη κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο αυξήθηκε κατά 1,5% σε ετήσια βάση.

Οι επενδύσεις στηρίζουν τη βελτίωση

Καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση της παραγωγικότητας διαδραματίζει η ανάκαμψη των επενδύσεων. Η ανανέωση του παραγωγικού εξοπλισμού, η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών και η ενίσχυση του παραγωγικού κεφαλαίου επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να λειτουργούν πιο αποτελεσματικά και ανταγωνιστικά.

Μετά από μια δεκαετία σημαντικής υποχώρησης λόγω της οικονομικής κρίσης, οι επενδύσεις επανήλθαν σε ανοδική τροχιά. Το 2025 διαμορφώθηκαν στο 16,9% του ΑΕΠ, ξεπερνώντας οριακά τα επίπεδα του 2010.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις επενδύσεις σε μηχανολογικό εξοπλισμό, τεχνολογικές υποδομές, μέσα μεταφοράς και προϊόντα πνευματικής ιδιοκτησίας, καθώς αυτές συνδέονται άμεσα με την ενσωμάτωση καινοτομίας και τη βελτίωση της παραγωγικότητας. Οι συγκεκριμένες κατηγορίες επενδύσεων διατηρούνται τα τελευταία χρόνια σε επίπεδα σημαντικά υψηλότερα από εκείνα της προ κρίσης περιόδου, προσεγγίζοντας το 10% του ΑΕΠ.

Το Ταμείο Ανάκαμψης παραμένει καταλύτης

Σημαντική ώθηση στις επενδύσεις αναμένεται να συνεχίσουν να προσφέρουν τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, καθώς και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.

Οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κάνουν λόγο για αύξηση των επενδύσεων κατά 7,3% το 2026 και κατά 1,3% το 2027, ενώ η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι μέχρι το 2028 οι επενδύσεις θα ξεπεράσουν το 19% του ΑΕΠ.

Η Alpha Bank επισημαίνει ότι τα οφέλη των επενδύσεων δεν αποτυπώνονται άμεσα στην παραγωγικότητα, καθώς απαιτείται χρόνος για την ολοκλήρωση των έργων και την πλήρη αξιοποίηση των νέων παραγωγικών δυνατοτήτων. Ωστόσο, οι επενδύσεις που ήδη υλοποιούνται αναμένεται να λειτουργήσουν ως σημαντικός μοχλός ενίσχυσης της παραγωγικότητας τα επόμενα χρόνια.

Η οικονομία παραμένει προσανατολισμένη στις υπηρεσίες

Παρά τη βελτίωση των τελευταίων ετών, η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από υψηλή εξάρτηση από κλάδους υπηρεσιών έντασης εργασίας, οι οποίοι εμφανίζουν συνήθως χαμηλότερα επίπεδα παραγωγικότητας σε σχέση με τη βιομηχανία.

Ο κλάδος που περιλαμβάνει το εμπόριο, τις μεταφορές, τη διαμονή και την εστίαση παράγει περίπου το ένα τέταρτο της συνολικής προστιθέμενης αξίας της οικονομίας, ενώ απασχολεί σχεδόν το 37% των εργαζομένων.

Αντίθετα, η βιομηχανία συνεισφέρει το 15,2% της συνολικής ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας, έναντι 19,2% στην ΕΕ-27. Ωστόσο, η παραγωγικότητα του βιομηχανικού τομέα έχει ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, καταγράφοντας άνοδο περίπου 11% την τελευταία τριετία, εξέλιξη που συνδέεται με τη σημαντική αύξηση των επενδύσεων του κλάδου.

Το πρόβλημα του μικρού μεγέθους των επιχειρήσεων

Ένας ακόμη παράγοντας που περιορίζει την παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας είναι το μικρό μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι στην Ελλάδα απασχολούνται σε επιχειρήσεις με λιγότερους από δέκα εργαζόμενους, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις εμφανίζουν περιορισμένες δυνατότητες χρηματοδότησης, επενδύσεων και αξιοποίησης τεχνολογικών καινοτομιών, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά την παραγωγικότητά τους.

Αντίθετα, οι μεγάλες επιχειρήσεις, παρότι απασχολούν μόλις το 15,4% των εργαζομένων στη χώρα, παράγουν πάνω από το 40% της συνολικής προστιθέμενης αξίας, αποδεικνύοντας την υψηλότερη παραγωγική τους αποτελεσματικότητα.

Το μεγάλο αναπτυξιακό στοίχημα

Η Alpha Bank εκτιμά ότι η Ελλάδα έχει ήδη δημιουργήσει τις βάσεις για μια σταδιακή βελτίωση της παραγωγικότητας μέσω της αύξησης των επενδύσεων, της αξιοποίησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και της ενσωμάτωσης νέων τεχνολογιών.

Ωστόσο, η πραγματική σύγκλιση με τις ευρωπαϊκές οικονομίες απαιτεί βαθύτερες διαρθρωτικές παρεμβάσεις. Η ενίσχυση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, η διεύρυνση της τεχνολογικής υιοθέτησης, η ανάπτυξη κλάδων υψηλότερης προστιθέμενης αξίας και η δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέψουν στις μικρότερες επιχειρήσεις να επενδύσουν και να αποκτήσουν οικονομίες κλίμακας αποτελούν τις βασικές προκλήσεις της επόμενης περιόδου.

Η πορεία των επόμενων ετών θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό κατά πόσο η ελληνική οικονομία μπορεί να μετατρέψει τη σημερινή αναπτυξιακή δυναμική σε μια μακροχρόνια και διατηρήσιμη διαδικασία σύγκλισης με την υπόλοιπη Ευρώπη.