Η συνταγή αυτή είναι σε μεγάλο βαθμό σωστή, αλλά όχι ολοκληρωμένη. Εντυπωσιακά, η έκθεση των 401 σελίδων δεν αναφέρει ούτε μία φορά τον μετασχηματισμό της Πολωνίας, παρά το γεγονός ότι αποτελεί τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή οικονομική επιτυχία των τελευταίων δεκαετιών. Παράλληλα, αγνοεί τις σαρωτικές μεταρρυθμίσεις που μετέτρεψαν τις στάσιμες κομμουνιστικές οικονομίες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης σε δυναμικά παραδείγματα δημοκρατικού καπιταλισμού.

Εάν η Πολωνία και οι υπόλοιπες χώρες της CEE καλούνταν να επικαιροποιήσουν την έκθεση Ντράγκι, θα μπορούσαν να συμπληρώσουν τα τρία «Ι» με τα τρία «C» της Κεντρικής Ευρώπης: σύγκλιση (converge), ανταγωνισμός (compete) και συντονισμός (coordinate).

Η σύγκλιση είναι αναμφισβήτητα μία από τις πιο επιτυχημένες ευρωπαϊκές πολιτικές των τελευταίων πέντε δεκαετιών. Η Πολωνία, πρωταθλήτρια ανάπτυξης της Ευρώπης από το 1990, έχει αυξήσει το ΑΕΠ της τα τελευταία 35 χρόνια ταχύτερα από τη Νότια Κορέα και τις άλλες «ασιατικές τίγρεις». Το κατά κεφαλήν εισόδημά της, σε όρους ισοδυναμίας αγοραστικής δύναμης, έχει σχεδόν τετραπλασιαστεί κατά την ίδια περίοδο, έναντι αύξησης περίπου 50% στην ευρωζώνη, και προβλέπεται να ξεπεράσει φέτος εκείνο της Ιαπωνίας και της Ισπανίας.

Παρά τη δυναμική ανάπτυξη της Πολωνίας, το κατά κεφαλήν εισόδημά της παραμένει χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ. Το ίδιο ισχύει για σχεδόν τα δύο τρίτα των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Ιταλία και η Ισπανία. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς μου, εάν κάθε χώρα-μέλος με εισόδημα κάτω από τον μέσο όρο έφτανε το μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα της ΕΕ, η συνολική παραγωγή της Ένωσης θα ήταν κατά 10-15% υψηλότερη, περιορίζοντας την εισοδηματική απόσταση από τις ΗΠΑ.

Λίγες από τις μεταρρυθμίσεις που συζητούν σήμερα οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής υπόσχονται τόσο μεγάλο όφελος. Και η Ευρώπη μπορεί να κλείσει αυτή την απόσταση χωρίς να χρειάζεται να ξεπεράσει την Αμερική ή την Κίνα στο δικό τους παιχνίδι. Αρκεί να βοηθήσει τις φτωχότερες ευρωπαϊκές οικονομίες να γίνουν εξίσου παραγωγικές με τις πλουσιότερες.

Τι θα σήμαινε αυτό στην πράξη; Καταρχάς, θα απαιτούσε τη μετατόπιση των δημόσιων δαπανών από την κατανάλωση προς επενδύσεις που ενισχύουν την ανάπτυξη. Αυτό περιλαμβάνει την ενοποίηση των υποδομών της ηπείρου, την πλήρη επένδυση στην ενεργειακή ανεξαρτησία, την επίτευξη τεχνολογικής κυριαρχίας και, πάνω απ’ όλα, την επιτάχυνση της υιοθέτησης της τεχνητής νοημοσύνης σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Σημαίνει επίσης ότι η πόρτα πρέπει να παραμείνει ανοιχτή σε νέα κράτη-μέλη, ιδιαίτερα στην Ουκρανία, της οποίας η ένταξη θα ενίσχυε την οικονομία και την ασφάλεια της ΕΕ.

Η βοήθεια προς τις φτωχότερες χώρες για να καλύψουν τη διαφορά δεν αποτελεί φιλανθρωπία. Η καθαρή συνεισφορά της Γερμανίας στον προϋπολογισμό της ΕΕ ήταν μικρότερη από 20 δισ. ευρώ το 2024, περίπου 0,4% του εθνικού της εισοδήματος. Ωστόσο, οι γερμανικές εξαγωγές προς την Πολωνία και μόνο έχουν αυξηθεί περισσότερο από 25 φορές από το 1990 και πλέον ξεπερνούν τα 100 δισ. ευρώ ετησίως — περισσότερο από τις γερμανικές εξαγωγές προς την Κίνα.

Οι γερμανικές επιχειρήσεις αποκομίζουν επίσης δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο από τις επενδύσεις τους στην περιοχή, μεταξύ άλλων 5 δισ. ευρώ μόνο από την Πολωνία. Η ανταγωνιστικότητά τους έχει ενισχυθεί σημαντικά από τη μεταφορά παραγωγικής δραστηριότητας στις χώρες της CEE, οι οποίες προσφέρουν προβλέψιμο επιχειρηματικό περιβάλλον, υψηλής ποιότητας ανθρώπινο κεφάλαιο και χαμηλό εργατικό κόστος.

Ωστόσο, η σύγκλιση μπορεί να οδηγήσει την Ευρώπη μόνο μέχρι ενός σημείου χωρίς ισχυρότερο ανταγωνισμό. Οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 75% του ΑΕΠ της ΕΕ και αποτελούν τους λιγότερο ανταγωνιστικούς κλάδους της. Η απελευθέρωσή τους είναι ο φθηνότερος τρόπος για την ενίσχυση της παραγωγικότητας. Οι πολωνικές και άλλες εταιρείες της CEE αντιμετωπίζουν καθημερινά εμπόδια στην ενιαία αγορά, τα οποία συχνά δημιουργούνται από κατεστημένες επιχειρήσεις της Δυτικής Ευρώπης. Η προφανής απάντηση είναι αυστηρότερη εφαρμογή της ευρωπαϊκής πολιτικής ανταγωνισμού, σε συνδυασμό με την απόρριψη ενός αφελούς οικονομικού φιλελευθερισμού χωρίς όρους και μεγαλύτερη αμοιβαιότητα στο εμπόριο και τις επενδύσεις.

Η ΕΕ πρέπει επίσης να μάθει να δρα μέσω «συμμαχιών των προθύμων», αντί να περιμένει την επίτευξη ομοφωνίας. Η Πολωνία, η Γερμανία και η Γαλλία, για παράδειγμα, θα μπορούσαν να είναι οι πρώτες χώρες που θα εφαρμόσουν πιλοτικά ένα πραγματικό «28ο καθεστώς» για τις επιχειρήσεις, προσφέροντας μια εναλλακτική λύση σε επίπεδο ΕΕ απέναντι στα 27 διαφορετικά εθνικά κανονιστικά πλαίσια, μέσω ενός ενιαίου εταιρικού κώδικα και φορολογικού πλαισίου, αρχίζοντας από τις νεοφυείς επιχειρήσεις τεχνητής νοημοσύνης.

Η ίδια αρχή θα πρέπει να εφαρμοστεί και στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Οι επαγγελματίες που απέκτησαν τα προσόντα τους σε μία χώρα της ΕΕ δεν θα πρέπει να υποχρεώνονται να περνούν από έναν λαβύρινθο γραφειοκρατικών διαδικασιών για να μπορούν να εργαστούν σε μια άλλη. Παρότι οι περισσότεροι Πολωνοί υδραυλικοί που μετανάστευσαν προς τη Δύση έχουν ήδη επιστρέψει, πολλοί άλλοι επαγγελματίες από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες.

Η προσπάθεια να γίνει η Ευρώπη εξίσου ανταγωνιστική με τις ΗΠΑ και την Κίνα αξίζει να γίνει, αλλά αυτή η φιλοδοξία δεν θα πρέπει να αποσπάσει την προσοχή από αυτό που η Ευρώπη κάνει ήδη καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο: δημιουργεί ευημερία και στη συνέχεια τη διαχέει. Περίπου τα δύο τρίτα των χωρών που έχουν καταφέρει να αποκτήσουν καθεστώς υψηλού εισοδήματος κατά τον τελευταίο μισό αιώνα είναι ευρωπαϊκές.

Η ατζέντα του Ντράγκι στοχεύει σωστά στο να ωθήσει τις πιο παραγωγικές οικονομίες της ΕΕ προς την παγκόσμια τεχνολογική αιχμή. Η Ευρώπη, όμως, θα πρέπει να κινηθεί ταυτόχρονα σε δύο μέτωπα: να χρησιμοποιήσει τη βιομηχανική πολιτική για να επιταχύνει την καινοτομία και παράλληλα να βοηθήσει την υπόλοιπη ήπειρο να καλύψει την απόσταση.

Ο Marcin Piatkowski, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα στην Κίνα και την Ινδία, είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Kozminski και συγγραφέας του βιβλίου Europe’s Growth Champion: Insights from the Economic Rise of Poland (Oxford University Press, 2025).

Πηγή: Project Syndicate