|
Ο αστικός σχεδιασμός
μεταβάλλεται ριζικά,
καθώς η τεχνητή
νοημοσύνη και τα ψηφιακά
δίκτυα ενσωματώνονται
στον πυρήνα των έργων
υποδομής. Σύμφωνα με
μελέτη του
McKinsey
Global
Institute,
οι επενδύσεις που
απαιτούνται για να
καλυφθούν οι ανάγκες των
πόλεων διεθνώς
αναμένεται να ξεπεράσουν
τα 3,7 τρισ. δολάρια
ετησίως έως το 2035.
Οι πόλεις σχεδιάζονται
πλέον ως ψηφιακά
οικοσυστήματα. Στην
Ελλάδα, το έργο του
Ελληνικού φιλοδοξεί να
αποτελέσει την πρώτη
αστική ανάπτυξη που
σχεδιάστηκε εξαρχής ως
«έξυπνη πόλη», με
ενσωματωμένες ψηφιακές
υποδομές – από δίκτυα 5G
έως συστήματα
διαχείρισης κρίσιμων
λειτουργιών σε
πραγματικό χρόνο.
Σύμφωνα με τον διεθνή
δείκτη Smart
City
Index
του IMD,
αλλά και με αναλύσεις
του OECD
Smart
Cities
and
Inclusive
Growth,
οι μεγάλες μητροπόλεις
αξιοποιούν όλο και
περισσότερο την
τεχνολογία για να
βελτιώσουν την ποιότητα
ζωής των πολιτών και να
καταστήσουν τα αστικά
συστήματα πιο αποδοτικά
και ανθεκτικά. Την ίδια
στιγμή, εκθέσεις του
World
Economic
Forum
και της Παγκόσμιας
Τράπεζας επισημαίνουν
ότι οι επενδύσεις σε
ψηφιακές και βιώσιμες
υποδομές θα αποτελέσουν
βασικό μοχλό ανάπτυξης
των αστικών οικονομιών
τα επόμενα χρόνια.
Η τεχνολογία στον πυρήνα
του σύγχρονου αστικού
σχεδιασμού
Η έννοια της έξυπνης
πόλης δεν περιορίζεται
στις ψηφιακές υπηρεσίες
προς τους πολίτες. Αφορά
έναν συνολικό
επανασχεδιασμό των
αστικών υποδομών.
Συστήματα μεταφορών που
ρυθμίζουν την κυκλοφορία
σε πραγματικό χρόνο,
ενεργειακά δίκτυα που
προσαρμόζονται δυναμικά
στη ζήτηση, δίκτυα
ύδρευσης που εντοπίζουν
διαρροές μέσω αισθητήρων
και δημόσιες υπηρεσίες
που λειτουργούν μέσω
ψηφιακών πλατφορμών
αποτελούν πλέον βασικά
στοιχεία ενός νέου
μοντέλου πόλης.
Ο αστικός σχεδιασμός
εξελίσσεται σε μια
σύνθετη διαδικασία που
συνδυάζει τεχνική γνώση,
δεδομένα και προηγμένες
τεχνολογίες. Σύμφωνα με
το UN-Habitat
και τη διεθνή
πρωτοβουλία
Global
Smart
Cities
Alliance,
η ενσωμάτωση ψηφιακών
εργαλείων στον σχεδιασμό
των πόλεων αναμένεται να
αποτελέσει βασικό
χαρακτηριστικό της
αστικής ανάπτυξης τις
επόμενες δεκαετίες.
Στην Ευρώπη, η μετάβαση
αυτή υποστηρίζεται από
πολιτικές της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής που προωθούν
την ψηφιακή και
ενεργειακή αναβάθμιση
των πόλεων. Πρωτοβουλίες
όπως η αποστολή «100
Climate-Neutral
and
Smart
Cities»,
καθώς και χρηματοδοτικά
εργαλεία όπως το
Horizon
Europe,
το InvestEU
και τα προγράμματα της
Ευρωπαϊκής Τράπεζας
Επενδύσεων, δημιουργούν
ένα νέο πλαίσιο
σχεδιασμού για τα έργα
υποδομών.
Σύμφωνα με στοιχεία της
Ευρωπαϊκής Τράπεζας
Επενδύσεων, οι
επενδύσεις σε αστικές
υποδομές και βιώσιμα
έργα στις ευρωπαϊκές
πόλεις αυξάνονται
σταθερά, καθώς αποτελούν
βασικό πυλώνα της
ευρωπαϊκής στρατηγικής
ανάπτυξης. Παράλληλα, η
Eurostat
επισημαίνει ότι τα
προγράμματα ψηφιακού
μετασχηματισμού των
πόλεων έχουν ενισχυθεί
σημαντικά τα τελευταία
χρόνια, ιδιαίτερα στους
τομείς της ενέργειας,
των μεταφορών και των
δημόσιων υπηρεσιών.
Ο ρόλος των δεδομένων
και της τεχνητής
νοημοσύνης
Κεντρικό ρόλο στον
μετασχηματισμό των
πόλεων διαδραματίζει η
τεχνολογία. Η ψηφιακή
διακυβέρνηση, η ανάλυση
δεδομένων και οι
εφαρμογές τεχνητής
νοημοσύνης εξελίσσονται
σε βασικά εργαλεία για
τον σχεδιασμό και τη
λειτουργία των αστικών
υποδομών.
Μελέτες του
McKinsey
Global
Institute
και του
International
Data
Corporation
δείχνουν ότι οι
τεχνολογίες ανάλυσης
δεδομένων και η τεχνητή
νοημοσύνη μπορούν να
μειώσουν σημαντικά το
λειτουργικό κόστος των
υποδομών, ενώ ταυτόχρονα
βελτιώνουν την
αποδοτικότητα των
δημοτικών υπηρεσιών.
Η χρήση αισθητήρων και
ψηφιακών πλατφορμών
επιτρέπει στις δημοτικές
αρχές να παρακολουθούν
σε πραγματικό χρόνο τη
λειτουργία κρίσιμων
συστημάτων. Παράλληλα,
εφαρμογές τεχνητής
νοημοσύνης μπορούν να
προβλέπουν πιθανούς
κινδύνους, να
βελτιστοποιούν
διαδικασίες και να
μειώνουν το λειτουργικό
κόστος των έργων.
Ωστόσο, η τεχνολογία από
μόνη της δεν επαρκεί. Ο
σχεδιασμός σύγχρονων
υποδομών απαιτεί
συνεργασία μεταξύ της
Πολιτείας, της τεχνικής
κοινότητας, των
επιστημονικών ιδρυμάτων
και της αγοράς. Ο
αστικός μετασχηματισμός
αποτελεί ένα ευρύτερο
οικοσύστημα σχεδιασμού,
χρηματοδότησης και
διακυβέρνησης.
Όπως επισημαίνουν
αναλύσεις του
Global
Infrastructure
Hub
και του
International
Transport
Forum,
οι σύγχρονες υποδομές
απαιτούν συντονισμό
πολιτικών, επενδύσεων
και τεχνολογικής
καινοτομίας.
Στην Ελλάδα, η συζήτηση
για τον εκσυγχρονισμό
των υποδομών και την
αξιοποίηση νέων
τεχνολογιών αποκτά
ολοένα και μεγαλύτερη
σημασία. Θέματα όπως ο
ψηφιακός σχεδιασμός
έργων, η αναβάθμιση του
δομημένου περιβάλλοντος,
η χρηματοδότηση βιώσιμων
επενδύσεων και η
ενίσχυση της
ανθεκτικότητας των
πόλεων βρίσκονται πλέον
στο επίκεντρο του
δημόσιου διαλόγου.
Το Ελληνικό ως
παράδειγμα μιας νέας
έξυπνης πόλης
Στο πλαίσιο αυτό,
ιδιαίτερο ενδιαφέρον
παρουσιάζουν μεγάλα έργα
αστικής ανάπλασης που
επιχειρούν να
ενσωματώσουν τις αρχές
της έξυπνης πόλης ήδη
από το στάδιο του
σχεδιασμού.
Στην Ελλάδα,
χαρακτηριστικό
παράδειγμα αποτελεί η
ανάπτυξη του Ελληνικού
από τη Lamda
Development,
όπου δημιουργείται μια
νέα αστική περιοχή με
ψηφιακές υποδομές
σχεδιασμένες εξαρχής.
Το έργο ενσωματώνει
τεχνολογίες
Internet
of
Things,
δίκτυα οπτικών ινών και
πλήρη κάλυψη
τηλεπικοινωνιών πέμπτης
γενιάς (5G),
τα οποία αποτελούν τη
βασική ψηφιακή υποδομή
της πόλης.
Μέσω αυτών των
συστημάτων, κτίρια,
ενεργειακά δίκτυα και
αστικές υπηρεσίες
μπορούν να επικοινωνούν
μεταξύ τους,
επιτρέποντας τη συνεχή
παρακολούθηση και τη
διαχείριση κρίσιμων
λειτουργιών σε
πραγματικό χρόνο.
Παράλληλα, στο Ελληνικό
αναπτύσσονται συστήματα
έξυπνης διαχείρισης
ενέργειας που επιτρέπουν
την παρακολούθηση και
την ανάλυση των
ενεργειακών φορτίων, της
τοπικής παραγωγής
ενέργειας από
ανανεώσιμες πηγές και
της αποθήκευσής της.
Στόχος είναι η μείωση
της συνολικής
κατανάλωσης ενέργειας,
του περιβαλλοντικού
αποτυπώματος και του
λειτουργικού κόστους.
Οι τεχνολογίες
IoT
επιτρέπουν επίσης τη
διασύνδεση μεγάλου
αριθμού αισθητήρων και
συσκευών, δημιουργώντας
ένα εκτεταμένο δίκτυο
δεδομένων που
υποστηρίζει τη
λειτουργία της πόλης και
τη λήψη αποφάσεων για τη
διαχείριση των υποδομών.
Η ίδια φιλοσοφία
επεκτείνεται και σε
άλλες λειτουργίες της
πόλης. Συστήματα έξυπνης
στάθμευσης, λύσεις
αστικής
μικροκινητικότητας με
ποδήλατα – συμβατικά και
ηλεκτρικά –, δίκτυα
φόρτισης ηλεκτρικών
οχημάτων και συστήματα
διαχείρισης νερού που
εντοπίζουν διαρροές και
προσαρμόζονται στις
καιρικές συνθήκες
αποτελούν μέρος του
συνολικού σχεδιασμού.
Παράλληλα, το μεγάλο
Μητροπολιτικό Πάρκο
σχεδιάζεται με
τεχνολογίες που
επιτρέπουν την
παρακολούθηση των
περιβαλλοντικών συνθηκών
και τη βελτιστοποίηση
της κατανάλωσης
ενέργειας και νερού. Με
αυτόν τον τρόπο, μια
περιοχή που στο παρελθόν
ήταν καλυμμένη κατά 70%
από τσιμέντο
μετατρέπεται σε έναν
χώρο όπου το 70% της
έκτασης θα αποτελεί
πράσινο.
Η ανάπτυξη του Ελληνικού
αντανακλά μια ευρύτερη
τάση στον σύγχρονο
αστικό σχεδιασμό: τη
δημιουργία πόλεων όπου
οι ψηφιακές υποδομές, τα
δεδομένα και οι βιώσιμες
τεχνολογίες
ενσωματώνονται εξαρχής
στο πολεοδομικό σχέδιο.
Στόχος είναι η
δημιουργία μιας «πόλης
των 15 λεπτών», όπου οι
βασικές ανάγκες
κατοικίας, εργασίας,
μετακίνησης και
ψυχαγωγίας βρίσκονται σε
κοντινή απόσταση και
υποστηρίζονται από
ψηφιακές υπηρεσίες και
έξυπνες υποδομές.
Οι προκλήσεις της
μετάβασης
Στο πλαίσιο αυτό
εντάσσονται και
πρωτοβουλίες που
επιχειρούν να συνδέσουν
τον τεχνικό σχεδιασμό με
τις ανάγκες της
οικονομίας και της
κοινωνίας. Στο διεθνές
συνέδριο «Redefining
the
Future
Horizons:
Σχεδιάζοντας τις
βιώσιμες στρατηγικές του
αύριο», που διοργάνωσε
το ΤΜΕΔΕ υπό την αιγίδα
της Τράπεζας της Ελλάδος
και του Τεχνικού
Επιμελητηρίου Ελλάδας,
αναδείχθηκαν οι βασικές
προκλήσεις που
αντιμετωπίζουν οι
σύγχρονες υποδομές.
Η χρήση ψηφιακών
εργαλείων και συστημάτων
ανάλυσης δεδομένων
μπορεί να βελτιώσει τη
διαχείριση των έργων, να
μειώσει τους κινδύνους
και να αυξήσει την
αποτελεσματικότητα των
υποδομών. Παράλληλα,
επισημάνθηκε ότι η
χρηματοδότηση των
σύγχρονων έργων
συνδέεται όλο και
περισσότερο με την
τεχνική ωριμότητα και
την ικανότητά τους να
ανταποκρίνονται στις
ανάγκες των πόλεων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει
και ο ρόλος της τοπικής
αυτοδιοίκησης. Οι πόλεις
και οι περιφέρειες
βρίσκονται στην πρώτη
γραμμή εφαρμογής των
στρατηγικών
μετασχηματισμού, καθώς
καλούνται να υλοποιήσουν
έργα που αφορούν τις
μεταφορές, την ενέργεια,
τα δίκτυα νερού και τις
δημόσιες υπηρεσίες.
Η πρόσβαση σε
χρηματοδοτικά εργαλεία,
η αξιοποίηση της
τεχνολογίας και η
βελτίωση των διοικητικών
διαδικασιών αποτελούν
κρίσιμες προϋποθέσεις
για την επιτυχία αυτής
της μετάβασης.
Όπως επισήμανε
χαρακτηριστικά ο
πρόεδρος του ΤΜΕΔΕ
Κωνσταντίνος Μακέδος, η
μετάβαση προς τις
υποδομές του μέλλοντος
δεν μπορεί να βασιστεί
σε μεμονωμένες
πρωτοβουλίες. Απαιτεί
συλλογικές λύσεις,
συνεργασία θεσμών και
στρατηγικό σχεδιασμό που
θα αξιοποιεί την
ψηφιοποίηση, την τεχνητή
νοημοσύνη και τα
big
data.
Ο μετασχηματισμός των
πόλεων αποτελεί πλέον
μία από τις
σημαντικότερες
προκλήσεις δημόσιας
πολιτικής και
οικονομικής ανάπτυξης.
Καθώς οι αστικοί
πληθυσμοί αυξάνονται και
οι ανάγκες των πολιτών
εξελίσσονται, ο
σχεδιασμός των υποδομών
μετατρέπεται σε κρίσιμο
παράγοντα για την
οικονομία και την
ποιότητα ζωής.
Η αξιοποίηση της
τεχνολογίας, η
συνεργασία των θεσμών
και η ανάπτυξη νέων
χρηματοδοτικών εργαλείων
διαμορφώνουν ένα νέο
μοντέλο αστικής
ανάπτυξης, στο οποίο οι
πόλεις καλούνται να
γίνουν όχι μόνο πιο
αποδοτικές αλλά και πιο
«έξυπνες».
|
