Η εποπτεία του Μητρώου περνά στην ΑΑΔΕ

Μία από τις βασικότερες αλλαγές αφορά τη μεταφορά της αρμοδιότητας τήρησης και εποπτείας του Κεντρικού Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων από τη Γενική Γραμματεία Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων.

Με τη νέα διάρθρωση, η ΑΑΔΕ αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο στην επαλήθευση της ακρίβειας των δηλωμένων στοιχείων και στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης των υπόχρεων εταιρειών.

Η φορολογική διοίκηση θα αποκτά απευθείας πρόσβαση στα δεδομένα του Μητρώου, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση των ελεγχόμενων νομικών προσώπων. Παράλληλα, θα έχει τη δυνατότητα να πραγματοποιεί επιτόπιους ελέγχους στις εγκαταστάσεις των επιχειρήσεων, προκειμένου να διαπιστώνει εάν τηρούνται τα προβλεπόμενα εσωτερικά μητρώα πραγματικών δικαιούχων και εάν τα στοιχεία τους συμφωνούν με τις καταχωρίσεις στο ηλεκτρονικό σύστημα.

Η ενεργοποίηση του νέου καθεστώτος θα εξαρτηθεί από την έκδοση υπουργικής απόφασης, με την οποία θα πιστοποιείται η επιχειρησιακή και τεχνική ετοιμότητα του συστήματος που θα αναπτυχθεί στην ΑΑΔΕ.

Ποιοι αποκτούν πρόσβαση στα στοιχεία των εταιρειών

Το νέο πλαίσιο καθορίζει τις δημόσιες αρχές που θα μπορούν να αναζητούν στοιχεία στο Μητρώο χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, οι εισαγγελικές και δικαστικές αρχές, η ΑΑΔΕ, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, η OLAF, η Europol και η Eurojust.

Η σημαντικότερη διεύρυνση, ωστόσο, αφορά την πρόσβαση προσώπων και φορέων που διαθέτουν «ειδικό έννομο συμφέρον».

Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται δημοσιογράφοι που εργάζονται σε εφημερίδες, τηλεοπτικούς και ραδιοφωνικούς σταθμούς, ειδησεογραφικούς ιστότοπους και άλλα μέσα ενημέρωσης, εφόσον ασχολούνται με υποθέσεις νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.

Δυνατότητα πρόσβασης προβλέπεται επίσης για οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μη κυβερνητικές οργανώσεις και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας που διερευνούν σχετικά ζητήματα.

Με αυτόν τον τρόπο, το Μητρώο αποκτά ευρύτερο ρόλο ως εργαλείο ελέγχου της εταιρικής ιδιοκτησίας, επιτρέποντας σε συγκεκριμένες κατηγορίες ενδιαφερομένων να διερευνούν ποια φυσικά πρόσωπα βρίσκονται πίσω από εταιρικά σχήματα.

Πρόσβαση και για φορείς που διαχειρίζονται δημόσιους και ευρωπαϊκούς πόρους

Πέρα από τις δημοσιογραφικές και ερευνητικές δραστηριότητες, το νέο πλαίσιο προβλέπει πρόσβαση και για υπηρεσίες του ΓΕΜΗ, αρχές που διαχειρίζονται ευρωπαϊκά κονδύλια, φορείς που συμμετέχουν στην υλοποίηση έργων του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς και δημόσιες υπηρεσίες που είναι αρμόδιες για συμβάσεις και διαγωνισμούς.

Πρόσβαση μπορεί επίσης να παρέχεται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, σε ορισμένες αρχές τρίτων χωρών και σε παρόχους εξειδικευμένων υπηρεσιών.

Η διεύρυνση αυτή συνδέεται με την ανάγκη να ενισχυθεί ο έλεγχος των εταιρειών που συμμετέχουν σε δημόσιες συμβάσεις, διαχειρίζονται χρηματοδοτήσεις ή λαμβάνουν ευρωπαϊκούς πόρους, καθώς και να διευκολυνθεί η διερεύνηση πιθανών περιπτώσεων απόκρυψης της πραγματικής ιδιοκτησίας.

Πώς θα προστατεύονται οι πραγματικοί δικαιούχοι που κινδυνεύουν

Το νομοσχέδιο προβλέπει παράλληλα εξαιρέσεις για την προστασία προσώπων που θα μπορούσαν να εκτεθούν σε σοβαρούς κινδύνους από τη δημοσιοποίηση των προσωπικών τους στοιχείων.

Ειδικότερα, πραγματικοί δικαιούχοι που αντιμετωπίζουν κίνδυνο απάτης, απαγωγής, εκβιασμού ή παρενόχλησης θα μπορούν να υποβάλουν αιτιολογημένο αίτημα στην ΑΑΔΕ για τον κατ' εξαίρεση περιορισμό της πρόσβασης στα δεδομένα τους.

Αντίστοιχη δυνατότητα προβλέπεται για ανηλίκους και πρόσωπα με περιορισμένη δικαιοπρακτική ικανότητα.

Η ρύθμιση αποσκοπεί στην εξισορρόπηση δύο στόχων: από τη μία πλευρά, την ενίσχυση της διαφάνειας στην εταιρική ιδιοκτησία και, από την άλλη, την προστασία των προσώπων για τα οποία η ευρύτερη πρόσβαση στα στοιχεία τους ενδέχεται να δημιουργήσει πραγματικούς κινδύνους.

Οι αναζητήσεις θα γίνονται χωρίς να αποκαλύπτεται η ταυτότητα του ενδιαφερομένου

Μία ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά την προστασία της ταυτότητας όσων αναζητούν πληροφορίες στο Μητρώο βάσει ειδικού εννόμου συμφέροντος.

Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, η εταιρεία ή η νομική οντότητα δεν θα ενημερώνεται όταν τρίτος αποκτά πρόσβαση στα στοιχεία της μέσω της συγκεκριμένης διαδικασίας.

Επιπλέον, εάν ένας πραγματικός δικαιούχος ζητήσει να ενημερωθεί για το ποιος αναζήτησε τα προσωπικά του δεδομένα, δεν θα του γνωστοποιείται η ταυτότητα του προσώπου ή του φορέα που πραγματοποίησε την αναζήτηση. Αντί αυτού, θα παρέχονται πληροφορίες για την επαγγελματική ιδιότητα ή τα καθήκοντα του ενδιαφερομένου.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη διαφοροποιεί το νέο καθεστώς από το προηγούμενο πλαίσιο ενημέρωσης και αποσκοπεί στη διευκόλυνση δημοσιογραφικών και ερευνητικών δραστηριοτήτων, χωρίς να παραβλέπονται οι κανόνες προστασίας των προσωπικών δεδομένων.

Αίτηση στην ΑΑΔΕ και προθεσμία απάντησης έως 12 εργάσιμες ημέρες

Η πρόσβαση βάσει ειδικού εννόμου συμφέροντος δεν θα είναι αυτόματη. Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να υποβάλλουν αιτιολογημένη αίτηση προς τον διοικητή της ΑΑΔΕ, ο οποίος θα αποφασίζει εντός 12 εργάσιμων ημερών.

Εφόσον έχει ήδη εγκριθεί προηγούμενο αίτημα του ίδιου προσώπου, η προθεσμία περιορίζεται στις επτά ημέρες.

Η έγκριση πρόσβασης θα έχει διάρκεια τριών ετών. Σε περίπτωση απόρριψης της αίτησης, προβλέπεται δυνατότητα ενδικοφανούς προσφυγής ενώπιον ειδικής τριμελούς επιτροπής που θα συσταθεί στην ΑΑΔΕ.

Για όσους εγκρίνονται ως δικαιούχοι πρόσβασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θα περιλαμβάνουν το ονοματεπώνυμο του πραγματικού δικαιούχου, τον μήνα και το έτος γέννησης, τη χώρα διαμονής, την υπηκοότητα, καθώς και το είδος και την έκταση των δικαιωμάτων που κατέχει στην εταιρεία.

Εάν οι πληροφορίες αυτές δεν επαρκούν για την ταυτοποίηση του προσώπου, μπορεί να επιτραπεί πρόσβαση σε πρόσθετα δεδομένα, όπως η πλήρης ημερομηνία γέννησης, τα στοιχεία επικοινωνίας και ο ΑΦΜ.

Για δημοσιογράφους, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και ορισμένες αρμόδιες υπηρεσίες προβλέπεται επίσης δυνατότητα πρόσβασης σε ιστορικά δεδομένα πενταετίας. Η ρύθμιση καλύπτει στοιχεία πραγματικών δικαιούχων εταιρειών που έχουν λυθεί ή παύσει να υφίστανται κατά την προηγούμενη πενταετία, καθώς και πληροφορίες για τη δομή ιδιοκτησίας ή ελέγχου τους.

Πρόστιμα έως 40.000 ευρώ για παραβάσεις

Αυστηρότερο γίνεται και το σύστημα κυρώσεων για τις επιχειρήσεις και τους φορείς που δεν συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις καταχώρισης των πραγματικών δικαιούχων τους.

Τα πρόστιμα αφορούν παραβάσεις όπως η μη υποβολή δήλωσης, η καταχώριση ανακριβών στοιχείων και η μη τήρηση του προβλεπόμενου εσωτερικού μητρώου. Για τις κερδοσκοπικές επιχειρήσεις, το ύψος τους διαμορφώνεται ανάλογα με τον ετήσιο κύκλο εργασιών.

Για τις μη κερδοσκοπικές οντότητες, οι κυρώσεις κυμαίνονται από 5.000 έως 40.000 ευρώ, ανάλογα με τον αριθμό των εργαζομένων. Για τις κερδοσκοπικές επιχειρήσεις κατά το έτος έναρξης λειτουργίας τους προβλέπεται πρόστιμο 5.000 ευρώ.

Ειδική κλίμακα εφαρμόζεται στις εκπρόθεσμες δηλώσεις. Για καθυστέρηση έως έναν μήνα το πρόστιμο ανέρχεται σε 100 ευρώ, ενώ για καθυστέρηση μεγαλύτερη του ενός μήνα και έως τρεις μήνες αυξάνεται στα 500 ευρώ.

Εάν παρέλθει διάστημα τριών μηνών χωρίς να υποβληθεί η δήλωση, αυτή θεωρείται μη υποβληθείσα και επιβάλλεται η αντίστοιχη υψηλότερη κύρωση.

Ποιες εταιρείες και νομικές οντότητες υπάγονται στο Μητρώο

Το Κεντρικό Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων καταγράφει τα φυσικά πρόσωπα που τελικά κατέχουν ή ελέγχουν εταιρείες και άλλες νομικές οντότητες. Πρόκειται για τους λεγόμενους πραγματικούς δικαιούχους, δηλαδή τα πρόσωπα που βρίσκονται πίσω από την τυπική εταιρική ιδιοκτησία και ασκούν τον ουσιαστικό έλεγχο.

Στο ισχύον πλαίσιο, υποχρέωση καταχώρισης έχουν τα νομικά πρόσωπα και οι νομικές οντότητες με έδρα ή μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα. Οι υπόχρεοι πρέπει να τηρούν εσωτερικό μητρώο με επαρκή στοιχεία ταυτοποίησης των πραγματικών δικαιούχων, όπως το ονοματεπώνυμο, η ημερομηνία γέννησης, η υπηκοότητα, η χώρα διαμονής και η έκταση των δικαιωμάτων τους.

Τα δεδομένα καταχωρίζονται στο ηλεκτρονικό Μητρώο, ενώ κάθε μεταβολή πρέπει να δηλώνεται εντός 60 ημερών από την επέλευσή της.

Με το νέο νομοσχέδιο διευρύνεται επίσης ο ορισμός των νομικών προσώπων και οντοτήτων που καλύπτονται, ώστε να περιλαμβάνονται ρητά περισσότερα εταιρικά και οργανωτικά σχήματα, ανεξάρτητα από το αν διαθέτουν νομική προσωπικότητα ή επιδιώκουν κερδοσκοπικό σκοπό.

Στις κατηγορίες αυτές περιλαμβάνονται συνεταιρισμοί, υπεράκτιες εταιρείες, εταιρείες ιδιωτικών επενδύσεων, κοινοπραξίες και σχήματα διαχείρισης κεφαλαίων, περιουσίας ή διαθηκών.

Η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής, σε συνδυασμό με τη μεταφορά της εποπτείας στην ΑΑΔΕ και την αυστηροποίηση των προστίμων, αποσκοπεί στον περιορισμό των δυνατοτήτων απόκρυψης της πραγματικής ιδιοκτησίας μέσω σύνθετων εταιρικών δομών και στην ενίσχυση της διαφάνειας γύρω από την επιχειρηματική δραστηριότητα.