Οπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, η ανατροπή της μέχρι σήμερα πρακτικής για τον υπολογισμό του επιτοκίου, σύμφωνα με τους αρχικούς υπολογισμούς των funds, οδηγεί σε «ζημία» 1,3 δισ. ευρώ, καθώς μειώνει δραστικά το συνολικό ύψος της οφειλής. Ενδεικτικό της διαφοράς που δημιουργείται από τις δύο διαφορετικές μεθόδους υπολογισμού είναι ότι για ένα δάνειο 100.000 ευρώ με επιτόκιο 3% και διάρκεια αποπληρωμής 20 χρόνια, ο εκτοκισμός στο σύνολο του κεφαλαίου ανεβάζει τη συνολική οφειλή στα 135.000 ευρώ και τη μηνιαία δόση περίπου στα 560 ευρώ. Ο εκτοκισμός μόνο της δόσης θα περιόριζε δραστικά τους τόκους που θα επιβαρυνόταν το ίδιο δάνειο, αφού θα είχε δόση 416 ευρώ τον μήνα και μόλις 12,5 ευρώ τόκους ανά δόση, δηλαδή συνολικά 3.000 ευρώ τόκους για όλη τη διάρκεια της 20ετούς αποπληρωμής.

Το σκεπτικό πίσω από την απόφαση του Αρείου Πάγου ήταν ότι ο νομοθέτης στο πλαίσιο του 3869 (νόμος Κατσέλη) προστάτευε την πρώτη κατοικία έπειτα από «κούρεμα» στο επίπεδο της εμπορικής αξίας του ακινήτου. Ετσι, αν κάποιος χρωστούσε π.χ. 150.000 ευρώ και η αξία της πρώτης του κατοικίας ήταν 100.000 ευρώ, μπορούσε στο πλαίσιο της πτώχευσης να πετύχει το «κούρεμα» της οφειλής κατά 50.000 ευρώ. Το υπόλοιπο της οφειλής των 100.000 ευρώ ρυθμιζόταν για έως και 20 χρόνια με ορισμένη δόση –στη συγκεκριμένη περίπτωση 416 ευρώ τον μήνα–, η οποία επιβαρυνόταν με το συμβατικό επιτόκιο ενός κοινού στεγαστικού δανείου.

Η πρακτική που ακολουθήθηκε ήταν ο υπολογισμός της οφειλής των 100.000 ευρώ στη βάση του τοκοχρεολυτικού δανείου, αυξάνοντας το συνολικό ποσό αλλά και τη μηνιαία δόση πάνω από αυτό που όρισε το δικαστήριο όταν ο οφειλέτης ρύθμισε την οφειλή του. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε μαζικές προσφυγές, με συνέπεια τα πρωτοβάθμια δικαστήρια της χώρας να καταφύγουν στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, προκειμένου να κρίνει αμετάκλητα το θέμα, δίνοντας τέλος στην ανασφάλεια δικαίου που έχει δημιουργηθεί.

Η απόφαση

Η απόφαση, που εκδόθηκε στο πλαίσιο πιλοτικής δίκης, βάζει «φρένο» στην οικονομική ασφυξία των δανειοληπτών και περιλαμβάνει όσους έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη με δικαστική απόφαση. Το πρώτο και κομβικότερο ζήτημα στο οποίο κλήθηκε να απαντήσει η πλήρης Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου ήταν ο τρόπος υπολογισμού του επιτοκίου. Επειτα από διάσκεψη, οι αρεοπαγίτες αποφάσισαν κατά πλειοψηφία (3512) ότι ο υπολογισμός του τόκου στα «κόκκινα» δάνεια του νόμου Κατσέλη πρέπει να γίνει επί της μηνιαίας δόσης –όπως ζητούσαν οι δανειολήπτες– και όχι επί του κεφαλαίου της οφειλής, όπως ζητούσαν τράπεζες και funds.

Το δεύτερο ερώτημα που καλείται να απαντήσει ο Αρειος Πάγος είναι η αναδρομικότητα ή μη της απόφασης. Δηλαδή, αν η απόφαση θα περιλαμβάνει και τις υψηλές δόσεις που έχουν καταβληθεί στις τράπεζες τα προηγούμενα χρόνια με τον τρόπο υπολογισμού των τόκων επί του κεφαλαίου της οφειλής.

Σε μια τέτοια περίπτωση, τα παραπάνω ποσά που έχουν καταβάλει οι δανειολήπτες θα συμψηφιστούν σε επόμενες δόσεις. Η απάντηση θα δοθεί τους ερχόμενους μήνες με την καθαρογραφή της απόφασης, στο σκεπτικό της οποίας θα αποσαφηνιστεί το ζήτημα της αναδρομικότητας.

Σε κάθε περίπτωση, πηγές του Αρείου Πάγου αναφέρουν στην «Κ» ότι με την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου ανοίγει ο δρόμος για να διεκδικήσουν χρήματα οι δανειολήπτες με αγωγές για αθέμιτο πλουτισμό προς τράπεζες και funds.

Η υπόθεση, που είχε συζητηθεί τον Φεβρουάριο του 2025, έφτασε στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου έπειτα από προδικαστικό ερώτημα που απηύθυνε το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων σχετικά με το αν το επιτόκιο των μηνιαίων δόσεων υπολογίζεται επί του συνόλου της οφειλής ή επί κάθε μηνιαίας δόσης.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης η πρόταση της τότε εισαγγελέως του Αρείου Πάγου Γεωργίας Αδειλίνη ήταν θετική για τους δανειολήπτες και φαίνεται ότι εισακούστηκε από την πλειοψηφία των ανωτάτων δικαστών. Σύμφωνα με την κ. Αδειλίνη, ο τρόπος υπολογισμού των τόκων επί της μηνιαίας δόσης εναρμονίζεται με τον πρωταρχικό σκοπό νόμου, δηλαδή την αντιμετώπιση των σοβαρών οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων στα οποία οδήγησε η υπερχρέωση των φυσικών προσώπων και την απαλλαγή των χρεών των υπερχρεωμένων δανειοληπτών.

«Βασικό κριτήριο συνιστά η διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης του οφειλέτη και της οικογένειάς του, ο συνδυασμός της μεγαλύτερης κατά το δυνατόν ικανοποίησης των πιστωτών με τη βασική προστασία της προσωπικής αξιοπρέπειας και, συνακόλουθα, την εξασφάλιση και διατήρηση ενός στοιχειώδους επιπέδου διαβίωσης του οφειλέτη και των προστατευόμενων μελών της οικογένειάς του», είχε σημειώσει η κ. Αδειλίνη.

Κατά τη διαδικασία, οι εκπρόσωποι των δανειοληπτών υποστήριξαν ότι τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων επιχειρούν, στην πράξη, να αλλοιώσουν το προστατευτικό πλαίσιο του νόμου Κατσέλη (ν. 3689/2010) εις βάρος όσων έχουν μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Οπως τόνισαν, η εφαρμοζόμενη μεθοδολογία οδηγεί σε υπέρμετρες οικονομικές επιβαρύνσεις, που δεν ανταποκρίνονται στις δικαστικά καθορισμένες υποχρεώσεις.

«Η σημερινή απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου αποτελεί ένα βαθιά θεσμικό και ταυτόχρονα κοινωνικό ορόσημο. Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη ερμηνευτική κρίση, αλλά για μια απόφαση με πραγματικό αποτύπωμα στη ζωή χιλιάδων πολιτών, που για χρόνια δοκιμάστηκαν από την υπερχρέωση και βρήκαν στον ν. 3869/2010 το τελευταίο καταφύγιο προστασίας και αξιοπρέπειας. Με ευρύτατη πλειοψηφία (35-12) το Ανώτατο Δικαστήριο επιβεβαιώνει ότι οι ρυθμίσεις του νόμου Κατσέλη δεν μπορούν να απογυμνωθούν εκ των υστέρων από το κοινωνικό τους περιεχόμενο. Επιβεβαιώνει ότι η δικαστική προστασία δεν είναι τυπική υπόσχεση, αλλά ουσιαστική εγγύηση – και ότι το κράτος δικαίου δεν λειτουργεί επιλεκτικά υπέρ των ισχυρών», δήλωσε ο Δημήτρης Λυρίτσης, μέλος του Δ.Σ. ΔΣΑ, που είχε παρασταθεί στη δίκη.

Οι παρενέργειες

Τραπεζικοί κύκλοι δεν κρύβουν πάντως την ανησυχία τους για το ενδεχόμενο, εκτός από τους δανειολήπτες του νόμου Κατσέλη, αντίστοιχες διεκδικήσεις να εγείρουν και άλλες κατηγορίες οφειλετών, όπως π.χ. όσοι εντάσσονται στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Ενα τέτοιο ενδεχόμενο δεν μπορεί να αποκλειστεί, αλλά όπως εξηγούν αρμόδιες πηγές η πραγματική επίπτωση θα πρέπει να αξιολογηθεί αφού μελετηθεί η απόφαση του Αρείου Πάγου. Σύμφωνα με άλλες πηγές, πάντως, ο υπολογισμός του επιτοκίου στη μηνιαία δόση ακυρώνει την αξία του χρήματος στη διάρκεια του χρόνου και οδηγεί ουσιαστικά σε άτοκο δανεισμό. Ετσι ο δανειστής δεν αμείβεται για το κεφάλαιο που έχει δεσμεύσει και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε περιορισμό της πιστωτικής επέκτασης είτε με τη μορφή αυξημένων εγγυήσεων είτε ακόμη και με κλείσιμο της κάνουλας των δανείων από την πλευρά του τραπεζικού συστήματος.