|
Το ζήτημα δεν είναι
απλώς η παράκαμψη
παρωχημένων τεχνολογιών,
αλλά η ηγεσία σε νέες
αγορές. Η άνοδος της
Νότιας Κορέας στην
ψηφιακή τεχνολογία, για
παράδειγμα, της επέτρεψε
να ξεπεράσει τον
προκάτοχό της, την
Ιαπωνία. Ενώ η κορεατική
Samsung
κυριάρχησε παγκοσμίως
στις ψηφιακές
τηλεοράσεις, η ιαπωνική
Sony
παρέμεινε προσκολλημένη
στις παλιές της
πρακτικές, συνεχίζοντας
να επενδύει και να
παράγει αναλογικές
τηλεοράσεις.
Αυτή η «παγίδα του
κατεστημένου» (incumbent
trap)
έπιασε επίσης την
αμερικανική εταιρεία
Motorola,
η οποία παρέμεινε
προσηλωμένη στα
αναλογικά κινητά
τηλέφωνα αντί να
αναπτύξει ψηφιακές
εναλλακτικές που
θεωρούσε λιγότερο
σταθερές. Η επιλογή δεν
ήταν παράλογη: η
Motorola,
όπως και άλλες εταιρείες
που πέφτουν στην παγίδα
του κατεστημένου, είχε
επενδύσει τεράστια ποσά
για να αποκτήσει υπεροχή
σε μια υπάρχουσα
τεχνολογία και δεν ήθελε
να την εγκαταλείψει.
Τελικά, όμως, έμεινε
πίσω.
Για τους
«καθυστερημένους» (latecomers),
το κλειδί στους
επιτυχημένους κύκλους
σύγκλισης που αλλάζουν
την βιομηχανική ηγεσία
είναι η αναγνώριση του
παραθύρου ευκαιρίας που
δημιουργείται από τις
νέες τεχνολογίες, ώστε
να χαραχθεί ένας νέος
δρόμος. Όπως επισήμανε ο
Ha-Joon
Chang
το 2002, όταν
επιχειρήσεις και
οικονομίες αποκτούν
κυρίαρχη θέση στην
αγορά, συχνά «κλωτσούν
τη σκάλα» πίσω τους και
χρησιμοποιούν διπλώματα
ευρεσιτεχνίας, εμπορικά
σήματα και άλλα μέσα
προστασίας πνευματικής
ιδιοκτησίας για να
δημιουργήσουν εμπόδια
εισόδου στις αγορές.
Άλλα πλεονεκτήματα, όπως
η υπάρχουσα οικονομική
πολυπλοκότητα, η κλίμακα
και οι δυνατότητες,
ενισχύουν περαιτέρω τη
θέση τους.
Το leapfrogging
στην πράξη μοιάζει με τη
χρήση ενός αερόστατου
για να ανέβεις εκεί όπου
δεν υπάρχει σκάλα.
Φυσικά, αυτό απαιτεί ο
latecomer
να διαθέτει ορισμένους
πόρους και ικανότητες.
Αλλά από τη στιγμή που
υπάρχουν, είναι κυρίως
θέμα εντοπισμού των
κατάλληλων «καιρικών
συνθηκών»: ένα αερόστατο
έχει πολύ καλύτερη
πορεία και άνωση σε
περιόδους αλλαγής
τεχνολογικών
παραδειγμάτων ή σε
εξωγενείς στιγμές
αναταραχής και
«δημιουργικής
καταστροφής».
Ακόμη και υπό τις πιο
ευνοϊκές συνθήκες, καμία
«πτήση» δεν είναι χωρίς
ρίσκο. Οι χώρες πρέπει
να επιλέξουν τις σωστές
τεχνολογίες και να
αντιμετωπίσουν το κόστος
δημιουργίας νέων αγορών.
Αυτό ισχύει τόσο για τις
ανεπτυγμένες όσο και για
τις αναπτυσσόμενες
οικονομίες. Οι
πρωτοπόροι, όπως η
Tesla,
αρχικά αντιμετώπισαν
τεράστιες ζημιές και
επιβίωσαν μόνο χάρη σε
γενναιόδωρη δημόσια
υποστήριξη (στις ΗΠΑ
μέσω του
Department
of
Energy
και της πολιτείας της
Καλιφόρνια), καθώς και
μέσω venture
capital
και χρηματοπιστωτικών
αγορών.
Όμως αυτή η υποστήριξη
δεν εγγυάται την
επιτυχία. Η αμερικανική
εταιρεία Solyndra
εμφανίστηκε το 2005 με
πιο αποδοτικές
τεχνολογίες ηλιακών
πάνελ βασισμένες σε
λεπτά υμένια αντί για
πυρίτιο και το 2009
εξασφάλισε εγγύηση
δανείου 535 εκατ.
δολαρίων από το
Department
of
Energy.
Ωστόσο, οι ζημιές
αυξάνονταν και το 2011 η
εταιρεία κήρυξε
πτώχευση.
Με απλά λόγια, το να
γίνει κανείς
first
mover
είναι μια στρατηγική
υψηλού ρίσκου και υψηλής
απόδοσης. Για όσους δεν
θέλουν ή δεν μπορούν να
αναλάβουν τέτοιους
κινδύνους, μια
εναλλακτική είναι η
στρατηγική του
parallel
mover.
Σε αυτήν την περίπτωση,
μια εταιρεία αναπτύσσει
ταυτόχρονα πολλαπλούς
τύπους προϊόντων
παράλληλα με τους ηγέτες
του κλάδου. Στην
αυτοκινητοβιομηχανία, η
Volkswagen
της Γερμανίας είναι
incumbent,
η BYD
της Κίνας είναι
leapfrogger,
ενώ η Hyundai
της Κορέας είναι
parallel
mover,
ισορροπώντας μεταξύ
κινητήρων εσωτερικής
καύσης και ηλεκτρικών
οχημάτων.
Η κινεζική στρατηγική
leapfrogging
είναι εν μέρει
αποτέλεσμα γεωπολιτικής
ανάγκης. Τον περασμένο
μήνα, η Huawei
παρουσίασε μια νέα αρχή
σχεδιασμού chip
που ονομάζει “Tau
Scaling
Law”.
Αντί να συνεχίσει να
μικραίνει τα τρανζίστορ,
όπως υπαγορεύει ο νόμος
του Moore,
επιδιώκει να επιταχύνει
την επικοινωνία μεταξύ
ηλεκτρονικών συστημάτων.
Βασικό κίνητρο αυτής της
προσέγγισης είναι
αναμφίβολα οι
αμερικανικές κυρώσεις,
που περιορίζουν την
ολλανδική ASML
από το να εξάγει μηχανές
λιθογραφίας
extreme
ultraviolet
στην Κίνα.
Ο νέος σχεδιασμός
chip
αντανακλά τη γενικότερη
κινεζική προσέγγιση
ανάπτυξης, η οποία ποτέ
δεν ακολούθησε πιστά το
δυτικό μοντέλο. Οι
Κινέζοι ηγέτες έχουν
κατανοήσει ότι η
προσπάθεια να ξεπεράσουν
τις ΗΠΑ χωρίς αλλαγή
«λωρίδας» σχεδόν
εγγυάται σύγκρουση.
Ακόμη και ενώ οι δύο
χώρες ανταγωνίζονται σε
αιχμιαίες τεχνολογίες
όπως η τεχνητή
νοημοσύνη, οι
στρατηγικές τους
διαφέρουν: η Κίνα δίνει
έμφαση σε open-source
μοντέλα ευρείας
εφαρμογής, ενώ οι ΗΠΑ σε
ιδιόκτητα
frontier
μοντέλα.
Το leapfrogging
έχει παίξει καθοριστικό
ρόλο στο να καταστούν
δυνατοί επιτυχημένοι
κύκλοι σύγκλισης και θα
συνεχίσει να το κάνει.
Δεδομένου του
οικονομικού
μετασχηματισμού που
βρίσκεται σε εξέλιξη, οι
αναδυόμενες και
αναπτυσσόμενες
οικονομίες πρέπει να
εντοπίσουν πού οι
ευκαιρίες ταιριάζουν με
τις δυνατότητές τους και
τους πόρους τους. Η
σωστή διαχείριση των
κινδύνων του
first-mover
ή η υιοθέτηση μιας πιο
προσεκτικής στρατηγικής
parallel
mover
θα είναι κρίσιμη για την
επιτυχία.
Οι ανεπτυγμένες
οικονομίες έχουν επίσης
να διδαχθούν κάτι: όσο
κυρίαρχη κι αν ήταν μια
εταιρεία στο παρελθόν ή
είναι σήμερα, η παγίδα
του κατεστημένου μπορεί
να αποδειχθεί μοιραία.
Συγγραφέας: Keun
Lee
Καθηγητής Οικονομικών,
Seoul
National
University
| πρώην αντιπρόεδρος του
National
Economic
Advisory
Council
του Προέδρου της Νότιας
Κορέας
Πηγή:
Project
Syndicate
|
