Η προτεραιότητα που δίνεται στο πετρέλαιο κίνησης δεν είναι τυχαία. Η εκρηκτική άνοδος της τιμής του έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς πρόκειται για το καύσιμο που κινεί τις οδικές μεταφορές, μέρος της παραγωγικής δραστηριότητας και σημαντικό τμήμα του πρωτογενούς τομέα. Η επιβάρυνση στο diesel περνά γρήγορα στο συνολικό κόστος διακίνησης και παραγωγής, επηρεάζοντας τρόφιμα, βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Το γεγονός μάλιστα ότι η χονδρική τιμή του ξεπέρασε εκείνη της αμόλυβδης επανέφερε εικόνες αντίστοιχες με εκείνες της κρίσης που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Το σενάριο που εξετάζεται προβλέπει επανάληψη της πρακτικής που εφαρμόστηκε πριν από τέσσερα χρόνια, δηλαδή επιδότηση του diesel απευθείας στην αντλία. Το ύψος της ενίσχυσης αναμένεται να κινηθεί σε παρόμοια επίπεδα με εκείνα του 2022, κοντά στα 15 λεπτά ανά λίτρο πριν από τον ΦΠΑ. Η κυβερνητική στόχευση είναι να ανακοπεί έγκαιρα η ένταση των αυξήσεων πριν αυτές περάσουν πλήρως στην αγορά και επιβαρύνουν ευρύτερα τον πληθωρισμό.

Η σημασία του μέτρου είχε ήδη αναδειχθεί και από τον ίδιο τον πρωθυπουργό, ο οποίος σε πρόσφατη δημόσια τοποθέτησή του είχε ξεχωρίσει σαφώς το ντίζελ από τη βενζίνη, επισημαίνοντας ότι στην πρώτη περίπτωση η επίδραση στις τελικές τιμές της οικονομίας είναι πολύ πιο άμεση. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι η συγκράτηση του συγκεκριμένου καυσίμου είναι καθοριστική, ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία ο εγχώριος πληθωρισμός εξακολουθεί να κινείται υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Το υπό διαμόρφωση πακέτο δεν περιορίζεται όμως μόνο στα καύσιμα κίνησης. Στο τραπέζι βρίσκονται και μέτρα που θα αφορούν τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια, με στόχο να αποφευχθούν μεγάλες αυξήσεις ενόψει του Πάσχα και της θερινής περιόδου. Στις σχετικές επεξεργασίες εξετάζονται παρεμβάσεις όπως η μείωση λιμενικών τελών, η ενίσχυση κοινωνικών εκπτώσεων και αλλαγές σε επιβαρύνσεις που συνδέονται με τα εισιτήρια οχημάτων. Η πρόθεση είναι να περιοριστεί το κόστος μετακίνησης προς τα νησιά, χωρίς να πληγεί η δυναμική της τουριστικής περιόδου.

Παράλληλα, η κυβέρνηση στρέφει το ενδιαφέρον της και στον αγροτικό κόσμο, καθώς η ανατίμηση της ενέργειας συμπαρασύρει και βασικά εφόδια, με κυριότερο παράδειγμα τα λιπάσματα. Η επιλογή που φαίνεται να κερδίζει έδαφος είναι η άμεση οικονομική ενίσχυση των παραγωγών, ώστε να περιοριστεί η πίεση στο κόστος καλλιέργειας και να αποφευχθεί ένα νέο ντόμινο αυξήσεων στις τιμές των τροφίμων. Αντίθετα, το ενδεχόμενο επιβολής πλαφόν στις τιμές των αγροτικών εφοδίων δεν φαίνεται να προκρίνεται.

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες και επιχειρήσεις, οι οποίες βλέπουν το λειτουργικό τους κόστος να επιβαρύνεται έντονα από το νέο ενεργειακό σοκ. Η ενίσχυσή τους θεωρείται κρίσιμη όχι μόνο για τη διατήρηση της παραγωγής και της απασχόλησης, αλλά και για τον έλεγχο των τιμών χονδρικής που τελικά επηρεάζουν το κόστος των αγαθών στο ράφι.

Ανοικτό παραμένει το ζήτημα του Fuel Pass. Μέσα στις επόμενες ημέρες αναμένεται να κριθεί αν η επιδότηση αυτή θα περιληφθεί στο πρώτο κύμα μέτρων ή αν θα μετατεθεί για μεταγενέστερο στάδιο. Σε αντίθεση με την επιδότηση του diesel, που στοχεύει κυρίως στην ανάσχεση του πληθωριστικού αντίκτυπου μέσω της παραγωγής και των μεταφορών, το Fuel Pass αφορά κυρίως τα νοικοκυριά, τους ελεύθερους επαγγελματίες και γενικότερα τα φυσικά πρόσωπα που επηρεάζονται από την άνοδο του κόστους μετακίνησης. Το μοντέλο που εξετάζεται παραπέμπει ευθέως στο σχήμα του 2022, με τρίμηνη διάρκεια, εισοδηματικά κριτήρια και επιδότηση που τότε είχε κινηθεί σε ποσά από 48 έως 100 ευρώ.

Το οικονομικό επιτελείο, ωστόσο, προσεγγίζει το νέο πακέτο με σαφώς μετρημένο τρόπο. Η διεθνής αστάθεια, η μεταβλητότητα των τιμών της ενέργειας και η αβεβαιότητα ως προς τη διάρκεια της κρίσης οδηγούν σε επιλογές περιορισμένου δημοσιονομικού αποτυπώματος. Η κυβέρνηση επιδιώκει να χρησιμοποιήσει εργαλεία που είναι ήδη δοκιμασμένα, εφαρμόζονται γρήγορα και δεν δημιουργούν μακροχρόνιες δεσμεύσεις που μπορεί να αποδειχθούν δύσκολες στη χρηματοδότησή τους.

Αυτή τη στιγμή, το διαθέσιμο δημοσιονομικό περιθώριο που έχει σχηματιστεί ανέρχεται περίπου στα 800 εκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για το απόθεμα που, υπό διαφορετικές συνθήκες, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί αργότερα σε παρεμβάσεις με ορίζοντα τη ΔΕΘ. Επειδή όμως η διάρκεια και η ένταση της κρίσης παραμένουν αβέβαιες, η κυβέρνηση δεν επιθυμεί να εξαντλήσει από νωρίς όλο τον διαθέσιμο χώρο. Η στρατηγική της βασίζεται στην ιδέα ότι μπορεί να χρειαστούν διαδοχικές ενισχύσεις σε βάθος χρόνου, με συνολικό κόστος που ενδεχομένως να αυξηθεί σημαντικά.

Σε αυτό το κλίμα, οι δηλώσεις της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Οικονομικών δείχνουν ότι ακόμη και αν η γεωπολιτική κρίση αποκλιμακωνόταν άμεσα, οι οικονομικές επιπτώσεις δεν θα εξαφανίζονταν από τη μία μέρα στην άλλη. Η επιστροφή σε προ κρίσης επίπεδα εκτιμάται ότι θα απαιτούσε χρόνο, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για παρεμβάσεις με διάρκεια και προσαρμοστικότητα.

Σημαντικό ρόλο στις τελικές αποφάσεις θα παίξει και η στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Αθήνα αναμένει να δει αν θα υπάρξει κάποιο περιθώριο δημοσιονομικής ευελιξίας για τη χρηματοδότηση νέων μέτρων στήριξης. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι επίκειται άμεση ενεργοποίηση κάποιας ρήτρας που θα επιτρέψει ευρύτερες φορολογικές παρεμβάσεις.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για ένα μέτρο όπως η μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα, το οποίο παραμένει θεωρητικά στο βάθος, αλλά αντιμετωπίζεται με μεγάλη επιφυλακτικότητα. Η συγκεκριμένη επιλογή θεωρείται δημοσιονομικά βαριά και πολιτικά δύσκολα αναστρέψιμη, γι’ αυτό και εκτιμάται ότι θα προχωρούσε μόνο εφόσον υπήρχε σαφής ευρωπαϊκή κάλυψη μέσω ειδικής ρήτρας διαφυγής.

Συνολικά, το κυβερνητικό σχέδιο διαμορφώνεται με βασικούς άξονες τη συγκράτηση των έμμεσων πληθωριστικών πιέσεων, την προστασία των πιο ευάλωτων κρίκων της οικονομίας και τη διατήρηση δημοσιονομικών εφεδρειών. Η λογική δεν είναι να υιοθετηθεί μια γενικευμένη και ακριβή πολιτική στήριξης από την πρώτη στιγμή, αλλά να εφαρμοστούν επιλεκτικά μέτρα, με προτεραιότητα σε εκείνα που μπορούν να ανακόψουν την εξάπλωση του κόστους στην αγορά και να στηρίξουν νοικοκυριά και παραγωγή χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η δημοσιονομική ισορροπία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον θα έχει τελικά και η ευρωπαϊκή αντίδραση απέναντι σε πιο επιθετικές δημοσιονομικές επιλογές άλλων χωρών, όπως το ισπανικό σχέδιο στήριξης, καθώς αυτή θα λειτουργήσει και ως ένδειξη για το πόσο ελεύθερα θα μπορέσουν να κινηθούν και τα υπόλοιπα κράτη-μέλη στο επόμενο διάστημα.