Αυτό είναι το βασικό μήνυμα της «Ετήσιας Έκθεσης Επιχειρηματικότητας: ΓΕΜΗ 2025» του Ινστιτούτου Ερευνών και Μελετών της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος.

Πολλές επιχειρήσεις, αλλά κυρίως πολύ μικρές

Το πρώτο στοιχείο που ξεχωρίζει είναι η σύνθεση του επιχειρηματικού πληθυσμού.

Οι ατομικές επιχειρήσεις αποτελούν το 63,8% των ενεργών επιχειρηματικών οντοτήτων, με 637.583 επιχειρήσεις. Ακολουθούν οι ΙΚΕ με 10,7%, οι Ο.Ε. με 8,9% και οι Ε.Ε. με 8,1%.

Οι Α.Ε. αντιστοιχούν μόλις στο 5,1% και οι ΕΠΕ στο 1,9%.

Η εικόνα αυτή δείχνει έναν επιχειρηματικό κόσμο εξαιρετικά κατακερματισμένο, όπου κυριαρχούν οι μικρές και πολύ μικρές μονάδες. Μάλιστα, το 73,7% των επιχειρήσεων είναι μονοπρόσωπα σχήματα.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι ότι η Ελλάδα δεν δημιουργεί επιχειρήσεις. Είναι ότι μεγάλο μέρος αυτών δεν διαθέτει το μέγεθος που απαιτείται για να επενδύσει συστηματικά, να καινοτομήσει, να εξάγει και να δημιουργήσει μεγάλο αριθμό θέσεων εργασίας.

Το εμπόριο παραμένει πρώτο, αλλά χάνει έδαφος

Το χονδρικό και λιανικό εμπόριο παραμένει ο μεγαλύτερος κλάδος, με 223.199 επιχειρήσεις, δηλαδή 22,3% του συνόλου ή 28,4% των επιχειρήσεων με έγκυρο ΚΑΔ.

Ακολουθούν τα καταλύματα και η εστίαση με 11,9%, οι κατασκευές με 7,4%, οι επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες με 5,9%, η μεταποίηση με 5,8% και οι μεταφορές και αποθήκευση με 4%.

Υπάρχει όμως μια ενδιαφέρουσα αλλαγή στη σύνθεση των νέων επιχειρήσεων.

Το εμπόριο, αν και εξακολουθεί να βρίσκεται στην κορυφή, αντιπροσώπευε το 2025 μόλις το 17,6% των νέων ιδρύσεων, έναντι 23,4% το 2016.

Αντίθετα, σημαντική άνοδο παρουσιάζουν οι κατασκευές, οι μεταφορές και αποθήκευση και το real estate.

Οι κατασκευές αντιπροσωπεύουν πλέον το 9,4% των νέων ιδρύσεων, από μόλις 3,5% το 2016, ενώ οι μεταφορές και αποθήκευση έφτασαν το 9%, από 2,5%.

Ακόμη πιο έντονη είναι η αύξηση στο real estate, όπου το μερίδιο των νέων ιδρύσεων ανήλθε στο 5,1%, έναντι μόλις 1,3% το 2016.

Η μεταποίηση παραμένει ο μεγάλος ασθενής

Εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα.

Παρά τη συζήτηση των τελευταίων ετών για την ανάγκη αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου και ενίσχυσης της βιομηχανίας, η μεταποίηση εξακολουθεί να έχει περιορισμένη παρουσία στις νέες επιχειρήσεις.

Το μερίδιό της στις νέες ιδρύσεις ήταν μόλις 4,1% το 2025, έναντι 4,5% το 2016.

Με άλλα λόγια, η επιχειρηματικότητα αυξάνεται, αλλά η αλλαγή της παραγωγικής της σύνθεσης είναι πολύ πιο αργή.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική οικονομία, καθώς η μεταποίηση είναι ένας από τους βασικούς κλάδους που μπορούν να στηρίξουν παραγωγικότητα, εξαγωγές, επενδύσεις και θέσεις εργασίας υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.

Οι ΙΚΕ αλλάζουν τη μορφή της επιχειρηματικότητας

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές της τελευταίας δεκαετίας είναι η εξάπλωση των ΙΚΕ.

Το μερίδιο των ατομικών επιχειρήσεων στις νέες συστάσεις έχει υποχωρήσει από 68,3% σε 45,2%, ενώ η ΙΚΕ έχει εξελιχθεί στο βασικό όχημα μετάβασης σε μια πιο οργανωμένη εταιρική μορφή.

Αυτό αποτελεί ένδειξη μιας διαδικασίας «εταιρικοποίησης» της ελληνικής επιχειρηματικότητας.

Ωστόσο, η εξέλιξη δεν πρέπει να υπερερμηνεύεται.

Η αύξηση των ΙΚΕ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι δημιουργούνται μεγαλύτερες ή πιο παραγωγικές επιχειρήσεις. Οι πραγματικές μετατροπές υφιστάμενων επιχειρήσεων σε ΙΚΕ παραμένουν περιορισμένες, μόλις στο 4,1%, ενώ η μέση ηλικία των ΙΚΕ είναι περίπου 5 έτη.

Σημαντικό μέρος της αύξησης αφορά επομένως μικρά και ευέλικτα εταιρικά σχήματα, μεταξύ των οποίων και αυτοαπασχολούμενους που επιλέγουν εταιρική μορφή.

Το μεγάλο πρόβλημα: το μέγεθος

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα της έκθεσης.

Από τις 121.878 εταιρικές επιχειρήσεις για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα οικονομικά στοιχεία χρήσης 2024, το 80,6% είναι πολύ μικρές.

Στον αντίποδα, μόλις 796 μεγάλες επιχειρήσεις, δηλαδή το 0,7% του συνόλου, παράγουν περίπου 53% του συνολικού κύκλου εργασιών.

Και μέσα σε αυτή την κατηγορία, οι Α.Ε. συγκεντρώνουν το 83,5% του τζίρου.

Η εικόνα είναι χαρακτηριστική της ελληνικής οικονομίας: ένα πολύ μεγάλο πλήθος μικρών επιχειρήσεων συνυπάρχει με έναν πολύ περιορισμένο αριθμό μεγάλων εταιρειών που συγκεντρώνουν δυσανάλογα μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας.

Αυτό είναι το λεγόμενο «έλλειμμα μεγέθους» της ελληνικής επιχειρηματικότητας.

Μία στις δύο εταιρείες δεν έχει κλείσει πενταετία

Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα είναι η διάρκεια ζωής.

Στο σύνολο των 448.334 εταιρικών επιχειρήσεων που καταγράφονται το 2025, μόλις το 15,1% έχει συμπληρώσει τουλάχιστον 20 χρόνια ζωής.

Αντίθετα, το 33% λειτουργεί έως δύο χρόνια, ενώ ένα ακόμη 18,7% βρίσκεται μεταξύ τριών και πέντε ετών.

Συνολικά, δηλαδή, το 51,7% των εταιρικών επιχειρήσεων έχει ηλικία έως πέντε έτη.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα όταν εξετάζεται η επιβίωση ανά νομική μορφή.

Οι Α.Ε. και οι ΕΠΕ εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά επιβίωσης στην πενταετία, με 65,7% και 76,6% αντίστοιχα.

Στον αντίποδα, μόλις 37,3% των ΙΚΕ επιβιώνει μετά την πρώτη πενταετία.

Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι η ίδρυση μιας επιχείρησης είναι πολύ ευκολότερη από τη δημιουργία μιας επιχείρησης που μπορεί να αντέξει στον χρόνο.

Από την ποσότητα στην ποιότητα

Η Ελλάδα έχει πλέον πετύχει κάτι που πριν από μερικά χρόνια δεν ήταν καθόλου αυτονόητο: δημιουργεί σταθερά περισσότερες επιχειρήσεις από όσες κλείνουν.

Το 2025, μάλιστα, ο εταιρικός τομέας κατέγραψε 42.753 ανοίγματα έναντι 16.012 κλεισιμάτων, δημιουργώντας καθαρό θετικό ισοζύγιο 26.741 επιχειρήσεων.

Το ερώτημα της επόμενης ημέρας όμως είναι διαφορετικό.

Δεν είναι πλέον μόνο πόσες επιχειρήσεις δημιουργούνται, αλλά πόσες από αυτές θα καταφέρουν να μεγαλώσουν.

Πόσες θα αποκτήσουν προσωπικό; Πόσες θα επενδύσουν σε τεχνολογία; Πόσες θα εξάγουν; Πόσες θα περάσουν από την αυτοαπασχόληση σε ένα πραγματικό επιχειρηματικό σχήμα; Και πόσες θα υπάρχουν ακόμη σε 10 ή 20 χρόνια;

Η Ελλάδα χρειάζεται scale-up επιχειρήσεις

Η πρόκληση για την ελληνική οικονομία είναι επομένως η μετάβαση από την ποσοτική στην ποιοτική επιχειρηματικότητα.

Η αύξηση των ιδρύσεων είναι θετική, αλλά από μόνη της δεν αρκεί για να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο.

Χρειάζεται ένα περιβάλλον που θα επιτρέπει στις βιώσιμες μικρές επιχειρήσεις να μεγαλώνουν, να αποκτούν πρόσβαση σε χρηματοδότηση, να επενδύουν, να προσλαμβάνουν εργαζομένους και να περνούν στην επόμενη κλίμακα.

Αυτό σημαίνει λιγότερα εμπόδια στην ανάπτυξη, καλύτερη πρόσβαση σε κεφάλαια, κίνητρα για επενδύσεις και ψηφιακό μετασχηματισμό, αλλά και ισχυρότερη σύνδεση των μικρών επιχειρήσεων με τις εξαγωγές και τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις.

Γιατί η πραγματική παραγωγική δύναμη μιας οικονομίας δεν κρίνεται μόνο από το πόσες επιχειρήσεις έχει.

Κρίνεται από το πόσες επιχειρήσεις μπορούν να μεγαλώσουν.

Και τα στοιχεία του ΓΕΜΗ δείχνουν ότι σε αυτό ακριβώς το σημείο βρίσκεται σήμερα μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ελληνικής οικονομίας: η χώρα έχει καταφέρει να δημιουργεί πολλές επιχειρήσεις, αλλά εξακολουθεί να δυσκολεύεται να δημιουργήσει αρκετές μεγάλες, ανθεκτικές και παραγωγικές επιχειρήσεις.

Το επόμενο βήμα, επομένως, δεν είναι περισσότερες επιχειρήσεις πάση θυσία. Είναι περισσότερες επιχειρήσεις που επιβιώνουν, επενδύουν, μεγαλώνουν και δημιουργούν πλούτο και θέσεις εργασίας.