Τα 12,84 δισ. ευρώ του 2026

Η φετινή επιτάχυνση των πρόωρων αποπληρωμών βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στα έσοδα από την αποεπένδυση του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας από τις ελληνικές τράπεζες.

Τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκε πρόωρη αποπληρωμή ύψους 6,94 δισ. ευρώ που αφορούσε δόσεις του πρώτου μνημονίου, ενώ την 1η Οκτωβρίου ακολούθησε νέα αποπληρωμή 2,5 δισ. ευρώ προς τον EFSF, με τα σχετικά κεφάλαια να προέρχονται από την επανιδιωτικοποίηση των τραπεζών.

Μέχρι το τέλος του 2026 θα προστεθούν ακόμη 3,4 δισ. ευρώ, με αποτέλεσμα το συνολικό ποσό των πρόωρων εξοφλήσεων να φθάσει στα 12,84 δισ. ευρώ.

Παράλληλα, τα ταμειακά διαθέσιμα του Δημοσίου παραμένουν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, ξεπερνώντας τα 33,3 δισ. ευρώ. Η ύπαρξη αυτού του αποθέματος ασφαλείας επιτρέπει στο οικονομικό επιτελείο να κινείται με μεγαλύτερη ευελιξία, χωρίς να εξαρτάται απόλυτα από τις συνθήκες που επικρατούν στις αγορές σε κάθε χρονική στιγμή.

Το χρέος κάτω από της Ιταλίας

Ένα από τα πρώτα συμβολικά αλλά και ουσιαστικά ορόσημα είναι η έξοδος της Ελλάδας από την πρώτη θέση της Ευρώπης ως προς το χρέος.

Οι προβλέψεις του ΔΝΤ τοποθετούν το ελληνικό χρέος στο 136,9% του ΑΕΠ το 2026, έναντι 138,4% για την Ιταλία. Εφόσον οι προβλέψεις επιβεβαιωθούν, η Ελλάδα θα πάψει να είναι η χώρα με το υψηλότερο χρέος στην Ευρώπη.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μόλις πριν από λίγα χρόνια η Ελλάδα βρισκόταν σε εντελώς διαφορετική θέση. Η ταχύτητα με την οποία μειώνεται ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ αποτελεί πλέον ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ της βελτίωσης της πιστοληπτικής εικόνας της χώρας.

Το επόμενο μεγάλο ορόσημο είναι το 120%.

Ο κυβερνητικός σχεδιασμός προβλέπει ότι ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ θα υποχωρήσει κάτω από το 120% έως το 2029. Οι προβολές του ΔΝΤ είναι οριακά πιο συντηρητικές, με το χρέος να διαμορφώνεται στο 120,4% το 2029, πριν υποχωρήσει στο 115,5% το 2030 και στο 110,9% το 2031.

Με βάση τη σημερινή δυναμική, η Ελλάδα μπορεί να κινηθεί κάτω από το 110% στις αρχές της επόμενης δεκαετίας και να πλησιάσει το 100% μέχρι το 2033–2034.

Αυτό θα αποτελούσε μια τεράστια αλλαγή σε σχέση με την εικόνα της προηγούμενης δεκαετίας.

Το σχέδιο για να «τελειώσει» το πρώτο μνημόνιο

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο στόχος για την πλήρη εξόφληση των διμερών δανείων του πρώτου προγράμματος στήριξης.

Το συνολικό υπόλοιπο των περίπου 53 δισ. ευρώ είχε αρχικά ορίζοντα αποπληρωμής μέχρι το 2041. Με τις πρόωρες εξοφλήσεις, όμως, το βασικό σενάριο προβλέπει πλέον ολοκλήρωση της αποπληρωμής έως το 2031, ενώ δεν αποκλείεται η διαδικασία να επιταχυνθεί ακόμη περισσότερο και να ολοκληρωθεί έως το 2029, εφόσον οι συνθήκες το επιτρέψουν.

Η επίτευξη αυτού του στόχου θα έχει ισχυρό συμβολικό χαρακτήρα. Θα σηματοδοτήσει την ουσιαστική ολοκλήρωση ενός από τα πιο χαρακτηριστικά κεφάλαια της ελληνικής κρίσης χρέους.

Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα θα έχει απαλλαγεί από το δημόσιο χρέος. Οι υποχρεώσεις προς τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς εκτείνονται για πολλές ακόμη δεκαετίες, με αποπληρωμές που φθάνουν μέχρι το 2070.

Το 2027 θα είναι κρίσιμη χρονιά

Η στρατηγική των πρόωρων αποπληρωμών δεν σταματά το 2026.

Για το 2027, ο βασικός σχεδιασμός προβλέπει πρόωρες εξοφλήσεις περίπου 5,1 δισ. ευρώ, ενώ υπό ευνοϊκές συνθήκες στις αγορές το ποσό θα μπορούσε να είναι ακόμη υψηλότερο.

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα σχεδιάζει να αντλήσει περίπου 8 δισ. ευρώ από τις αγορές μέσω νέων εκδόσεων και επανεκδόσεων υφιστάμενων τίτλων.

Εδώ βρίσκεται και μια από τις σημαντικότερες αλλαγές της επόμενης περιόδου: όσο μειώνεται το επίσημο και ευνοϊκότερο χρέος, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η πρόσβαση στις διεθνείς αγορές.

Η Ελλάδα έχει ήδη καταφέρει να δανείζεται με κόστος χαμηλότερο από χώρες όπως η Ιταλία και η Γαλλία σε συγκεκριμένες διάρκειες. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ένδειξη της μεγάλης αλλαγής που έχει συντελεστεί στην αντίληψη των επενδυτών για τον ελληνικό πιστωτικό κίνδυνο.

Το μεγάλο πλεονέκτημα: η δομή του χρέους

Η Ελλάδα δεν έχει μόνο μειώσει το χρέος της. Έχει βελτιώσει και τη δομή του.

Το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού δημόσιου χρέους βρίσκεται στα χέρια επίσημων ευρωπαϊκών θεσμών, έχει πολύ μεγάλες διάρκειες και ευνοϊκούς όρους αποπληρωμής. Αυτό λειτουργεί ως σημαντική ασπίδα απέναντι στις βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις των αγορών.

Όμως αυτή η προστασία σταδιακά περιορίζεται.

Καθώς οι πρόωρες αποπληρωμές μειώνουν το ακριβότερο ή λιγότερο ευνοϊκό κομμάτι του χρέους, η Ελλάδα θα χρειάζεται όλο και περισσότερο να χρηματοδοτεί τις ανάγκες της μέσω των αγορών, με τα εκάστοτε επιτόκια.

Αυτό σημαίνει ότι η δημοσιονομική αξιοπιστία θα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Η σημερινή χαμηλή απόδοση των ελληνικών ομολόγων δεν αποτελεί μόνιμη εγγύηση. Εάν αλλάξουν οι διεθνείς συνθήκες, αυξηθούν τα επιτόκια ή υπάρξει δημοσιονομική χαλάρωση, το κόστος χρηματοδότησης μπορεί να αυξηθεί.

Γιατί οι αγορές εμπιστεύονται περισσότερο τα ελληνικά ομόλογα

Η βελτίωση της εικόνας του ελληνικού χρέους έχει ήδη αρχίσει να αποτυπώνεται στη συμπεριφορά των ελληνικών ομολόγων.

Η τριμηνιαία έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής, που εξετάζει την αντίδραση των δεκαετών ομολόγων σε περιόδους διεθνούς αβεβαιότητας, καταγράφει σημαντική βελτίωση της ανθεκτικότητας της Ελλάδας.

Σύμφωνα με την ανάλυση, η Ελλάδα εμφανίζει τη μεγαλύτερη περιοριστική μεταβολή της ευαισθησίας των αποδόσεων μεταξύ της πανδημικής και της μεταπανδημικής περιόδου.

Καθοριστικό ρόλο έχει διαδραματίσει η μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ κατά περίπου 34 ποσοστιαίες μονάδες, σε συνδυασμό με τη διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων.

Με απλά λόγια, οι αγορές θεωρούν πλέον ότι η Ελλάδα είναι πολύ λιγότερο ευάλωτη σε έναν διεθνή κραδασμό από ό,τι ήταν πριν από μερικά χρόνια.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα ελληνικά ομόλογα έχουν καταστεί «άτρωτα». Σε μια σοβαρή διεθνή κρίση οι αποδόσεις θα μπορούσαν και πάλι να αυξηθούν. Η διαφορά είναι ότι πλέον η Ελλάδα διαθέτει πολύ ισχυρότερες άμυνες.

Η παγίδα της ανάπτυξης

Εδώ βρίσκεται ίσως και ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την επόμενη δεκαετία.

Η αποκλιμάκωση του χρέους δεν μπορεί να στηρίζεται επ' άπειρον σε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, πρωτογενή πλεονάσματα και πρόωρες αποπληρωμές.

Μετά την ολοκλήρωση της ισχυρής ώθησης από το Ταμείο Ανάκαμψης, η ελληνική οικονομία θα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να διατηρήσει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης χωρίς τη συγκεκριμένη εξωτερική χρηματοδοτική ώθηση.

Η παραγωγικότητα, οι επενδύσεις, οι μεταρρυθμίσεις, η λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, η αγορά εργασίας και η ανταγωνιστικότητα θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό εάν η αποκλιμάκωση του χρέους θα συνεχιστεί με την ίδια ταχύτητα.

Αν η ανάπτυξη επιβραδυνθεί σημαντικά, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ θα μειώνεται δυσκολότερα. Και εάν ταυτόχρονα αυξηθεί το κόστος δανεισμού, η εξίσωση γίνεται ακόμη πιο απαιτητική.

Ο στόχος του 100% και το νέο τοπίο

Η υποχώρηση του ελληνικού χρέους κάτω από το 100% του ΑΕΠ την περίοδο 2033–2034 είναι πλέον ένας ρεαλιστικός μεσοπρόθεσμος στόχος, εφόσον διατηρηθούν οι σημερινές βασικές τάσεις.

Μέχρι τότε, όμως, η Ελλάδα θα έχει περάσει από μια πολύ διαφορετική φάση.

Το 2026 σηματοδοτεί την επιτάχυνση των πρόωρων αποπληρωμών.

Το 2027 αναμένεται να συνεχιστεί η διαδικασία, παράλληλα με αυξημένη παρουσία στις αγορές.

Το 2029 αποτελεί πιθανό ορόσημο τόσο για την υποχώρηση του χρέους κάτω από το 120% του ΑΕΠ όσο και, υπό προϋποθέσεις, για την πλήρη εξόφληση των δανείων του πρώτου μνημονίου.

Το 2031 αποτελεί τον βασικό ορίζοντα για την ολοκλήρωση της αποπληρωμής του συγκεκριμένου δανεισμού και για την προσέγγιση του 110% του ΑΕΠ.

Και το 2033–2034 μπορεί να αποτελέσει το επόμενο μεγάλο ορόσημο, με το χρέος να περνά κάτω από το 100% του ΑΕΠ.

Η διαδρομή, επομένως, είναι πλέον σαφής. Η Ελλάδα απομακρύνεται σταδιακά από το μοντέλο του υπερχρεωμένου κράτους που εξαρτάται από επίσημους πιστωτές και κινείται προς ένα μοντέλο όπου η αξιοπιστία στις αγορές θα έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Η πρόωρη αποπληρωμή 12,84 δισ. ευρώ το 2026 είναι σημαντική. Αλλά από μόνη της δεν λύνει το πρόβλημα.

Το πραγματικό στοίχημα είναι να συνδυαστούν η συνεχιζόμενη μείωση του χρέους, τα πρωτογενή πλεονάσματα, η συγκράτηση του κόστους δανεισμού και κυρίως η διατηρήσιμη ανάπτυξη.

Γιατί η Ελλάδα μπορεί πλέον να «σβήνει» χρέος με ταχύτητα που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε δύσκολη. Το κρίσιμο, όμως, είναι να συνεχίσει να μεγαλώνει η οικονομία αρκετά γρήγορα ώστε το χρέος να γίνεται ολοένα μικρότερο βάρος και όχι απλώς μικρότερος αριθμός.