Η ΕΚΤ περιγράφει έναν ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα που εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρή κεφαλαιακή βάση και επαρκή ρευστότητα, με την ποιότητα του ενεργητικού του να παραμένει συνολικά σταθερή. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη γενικά θετική εικόνα διαμορφώνονται πιέσεις. Η άνοδος των επιτοκίων αναφοράς και η διεύρυνση των πιστωτικών περιθωρίων, μετά την ανατιμολόγηση του κρατικού χρέους, αυξάνουν το κόστος χρηματοδότησης των τραπεζών, ενώ οι επιχειρήσεις που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις ενεργειακές τιμές και στις διαταραχές των διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού αντιμετωπίζουν πρόσθετες δυσκολίες.

Ακριβότερος δανεισμός και αυστηρότερα κριτήρια

Η επιδείνωση των συνθηκών χρηματοδότησης αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες συχνά έχουν μικρότερα περιθώρια απορρόφησης των αυξήσεων στο κόστος λειτουργίας και περιορισμένες εναλλακτικές πηγές κεφαλαίων.

Σύμφωνα με την έρευνα τραπεζικών χορηγήσεων της ΕΚΤ, η αυστηροποίηση των πιστοδοτικών κριτηρίων για τα επιχειρηματικά δάνεια κατά το τρίτο τρίμηνο ήταν μεγαλύτερη από εκείνη που ανέμεναν οι ίδιες οι τράπεζες. Η μεταβολή ήταν εντονότερη στην κατηγορία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και συνδέεται με την αυξημένη αντίληψη πιστωτικού κινδύνου και τη μειωμένη διάθεση των τραπεζών να αναλάβουν πρόσθετες εκθέσεις.

Την ίδια στιγμή, η ζήτηση δανείων για επενδυτικούς σκοπούς από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις υποχώρησε. Αντίθετα, οι ανάγκες για χρηματοδότηση αποθεμάτων και κεφαλαίου κίνησης παρέμειναν αυξημένες, καθώς οι επιχειρήσεις χρειάζονται περισσότερους πόρους για να καλύψουν τις καθημερινές λειτουργικές τους υποχρεώσεις.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί μια δύσκολη ισορροπία για την ευρωπαϊκή οικονομία: οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να χρειάζονται χρηματοδότηση για να διατηρήσουν τη λειτουργία τους, αλλά περιορίζουν την επενδυτική τους δραστηριότητα, ενώ παράλληλα οι τράπεζες γίνονται πιο επιλεκτικές. Επιπλέον, οι δείκτες πιστωτικής ποιότητας έχουν ήδη αρχίσει να επηρεάζουν αρνητικά τα κριτήρια έγκρισης δανείων, με τις τράπεζες να αναμένουν ότι η επίδραση αυτή θα ενταθεί κατά το τελευταίο τρίμηνο του έτους.

Για μια επιχείρηση που καλείται να αναχρηματοδοτήσει παλαιότερες υποχρεώσεις, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο. Η ανανέωση του δανεισμού με υψηλότερο κόστος, σε συνδυασμό με τους αυξημένους λογαριασμούς ενέργειας και τις υπόλοιπες λειτουργικές δαπάνες, μπορεί να περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα εξυπηρέτησης των υποχρεώσεων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο μια έγκαιρη αναδιάρθρωση μπορεί να αποκαταστήσει τη βιωσιμότητα της επιχείρησης ή απλώς να μεταθέσει την εμφάνιση του προβλήματος.

Η εικόνα των ελληνικών τραπεζών και τα δάνεια Stage 2

Για την Ελλάδα, η προειδοποίηση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η εξυγίανση των τραπεζικών ισολογισμών και η δραστική μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων αποτέλεσαν βασικές προϋποθέσεις για την αποκατάσταση της χρηματοδοτικής λειτουργίας του συστήματος.

Τα τελευταία στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος δείχνουν μια οριακή επιδείνωση της ποιότητας του δανειακού χαρτοφυλακίου. Ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων σε ατομική βάση διαμορφώθηκε τον Ιούνιο στο 3,4%, έναντι 3,3% στο τέλος του 2025.

Ωστόσο, η εξέλιξη των ήδη προβληματικών δανείων δεν αποτυπώνει το σύνολο των κινδύνων. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι χρηματοδοτήσεις που παραμένουν ενήμερες, αλλά εμφανίζουν σημαντική αύξηση του πιστωτικού κινδύνου σε σχέση με τη στιγμή της αρχικής χορήγησής τους. Πρόκειται για τα δάνεια της κατηγορίας Stage 2, τα οποία αποτελούν μια σημαντική προειδοποιητική ένδειξη για ενδεχόμενη μελλοντική επιδείνωση.

Σύμφωνα με τα εποπτικά στοιχεία της ΕΚΤ, στο τέλος του δεύτερου τριμήνου τα δάνεια Stage 2 στους τέσσερις σημαντικούς ελληνικούς τραπεζικούς ομίλους ανέρχονταν συνολικά σε 12,29 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 5,76 δισ. ευρώ αφορούσαν μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.

Το ποσοστό των επιχειρηματικών δανείων που βρίσκονταν σε αυτή την κατηγορία διαμορφωνόταν στο 4,97%, ενώ στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις ήταν αισθητά υψηλότερο, φθάνοντας το 8,27%. Τα μεγέθη αυτά δεν σημαίνουν ότι το σύνολο των συγκεκριμένων δανείων θα καταλήξει σε καθυστέρηση ή αθέτηση πληρωμών. Αποτυπώνουν, όμως, ότι ένα τμήμα του επιχειρηματικού χαρτοφυλακίου έχει ήδη εμφανίσει αυξημένο πιστωτικό κίνδυνο και χρειάζεται στενότερη παρακολούθηση.

Το στοίχημα της χρηματοδότησης των επενδύσεων

Παρά τις προειδοποιήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η εικόνα των ελληνικών τραπεζών παραμένει συνολικά ισχυρή. Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι η χρηματοοικονομική τους θέση επιτρέπει τη συνέχιση της χρηματοδότησης της οικονομίας και τη στήριξη νέων επενδύσεων.

Ενδεικτικό είναι ότι, σύμφωνα με την εγχώρια έρευνα τραπεζικών χορηγήσεων, κατά το τρίτο τρίμηνο τα πιστοδοτικά κριτήρια και οι συνολικοί όροι για τα επιχειρηματικά δάνεια παρέμειναν αμετάβλητοι, όπως και το ποσοστό των αιτήσεων που απορρίφθηκαν. Η εικόνα αυτή διαφοροποιείται από την αυστηροποίηση που καταγράφεται στην ευρωζώνη, χωρίς βεβαίως να αναιρεί τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν εάν παραταθούν οι πιέσεις στο ενεργειακό κόστος και στη χρηματοδότηση.

Το ζητούμενο για την ελληνική οικονομία είναι να διατηρηθεί η δυνατότητα των τραπεζών να χορηγούν νέα δάνεια, αλλά και να υπάρχουν επιχειρήσεις με επαρκή ρευστότητα και προοπτικές ώστε να μπορούν να αναλάβουν και να εξυπηρετήσουν τις χρηματοδοτήσεις. Όταν όλο και μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων κεφαλαίων κατευθύνεται στην κάλυψη αυξημένων λειτουργικών δαπανών και υφιστάμενων υποχρεώσεων, περιορίζονται αναγκαστικά οι πόροι για επενδύσεις, επέκταση της παραγωγής και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

Παράλληλα, η Κλαούντια Μπουχ επισημαίνει ότι το υψηλό δημόσιο χρέος περιορίζει τα περιθώρια των κυβερνήσεων να παρέμβουν σε περίπτωση νέων οικονομικών κραδασμών. Επομένως, μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να επιβαρύνει ταυτόχρονα τις επιχειρήσεις, την ποιότητα των τραπεζικών χαρτοφυλακίων και τη δυνατότητα των κρατών να προσφέρουν πρόσθετη στήριξη.

Το βασικό ζήτημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο εάν θα αυξηθούν εκ νέου τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, αλλά εάν θα μπορέσει να αποτραπεί η μετατροπή των σημερινών πιέσεων ρευστότητας σε ένα νέο κύμα προβληματικών χρηματοδοτήσεων.