Γιατί αυξάνονται οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων

Σύμφωνα με τον Ελ Εριάν, δύο βασικοί παράγοντες εξηγούν την άνοδο των αποδόσεων των αμερικανικών κρατικών τίτλων. Ο πρώτος είναι η ισχυρή επενδυτική δραστηριότητα του ιδιωτικού τομέα, με επίκεντρο τις τεχνολογικές επιχειρήσεις, οι οποίες αντλούν κεφάλαια από τις αγορές ομολόγων για να χρηματοδοτήσουν την επέκτασή τους και τις επενδύσεις τους.

Ο δεύτερος αφορά τις αυξημένες χρηματοδοτικές ανάγκες του αμερικανικού Δημοσίου. Το διευρυμένο δημοσιονομικό έλλειμμα συμπίπτει με την ανάγκη αναχρηματοδότησης μεγάλου όγκου ομολόγων που λήγουν, ενώ παράλληλα περιορίζεται η διαθεσιμότητα κεφαλαίων από παραδοσιακούς μακροπρόθεσμους επενδυτές, οι οποίοι αποτελούσαν σταθερή πηγή ζήτησης για αμερικανικούς τίτλους σταθερού εισοδήματος.

Ο συνδυασμός αυτών των εξελίξεων ασκεί ανοδικές πιέσεις στις αποδόσεις. Η απόδοση του δεκαετούς αμερικανικού κρατικού ομολόγου, η οποία λειτουργεί ως βασικό σημείο αναφοράς για το κόστος δανεισμού διεθνώς, έχει ξεπεράσει το 5%, ενώ η απόδοση του τριακονταετούς τίτλου έχει φτάσει στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 24 ετών.

Οι πληθωριστικές πιέσεις επιδεινώνουν την κατάσταση. Η άνοδος των τιμών της ενέργειας μεταφέρεται σταδιακά στο κόστος παραγωγής και μεταφοράς, επηρεάζοντας τις τιμές αγαθών και υπηρεσιών. Όταν οι επενδυτές εκτιμούν ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει αυξημένος, απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις για να αντισταθμίσουν τη διάβρωση της αγοραστικής δύναμης των μελλοντικών πληρωμών τους.

Το αμερικανικό πλεονέκτημα και οι πιέσεις στην Ευρώπη

Η άνοδος των αποδόσεων στις ΗΠΑ δεν περιορίζεται στην εγχώρια αγορά. Επηρεάζει το κόστος χρηματοδότησης σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα αποτελούν σημείο αναφοράς για την τιμολόγηση πολλών χρηματοοικονομικών προϊόντων.

Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να επωφελούνται από το λεγόμενο «υπερβολικό προνόμιο» του δολαρίου, το οποίο παραμένει το κυρίαρχο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Επιπλέον, διαθέτουν το πιο ανεπτυγμένο χρηματοπιστωτικό σύστημα διεθνώς, μέσω του οποίου επενδυτές και αποταμιευτές από άλλες χώρες διαχειρίζονται σημαντικό μέρος του πλούτου τους.

Η θέση αυτή επιτρέπει στην αμερικανική οικονομία να προσελκύει κεφάλαια από το εξωτερικό, ακόμη και όταν οι χρηματοδοτικές της ανάγκες αυξάνονται. Ωστόσο, η ίδια αλληλεξάρτηση σημαίνει ότι οι μεταβολές στις αμερικανικές αποδόσεις επηρεάζουν άμεσα τις συνθήκες χρηματοδότησης και στις υπόλοιπες αγορές.

Όπως επισημαίνει ο Ελ Εριάν, οι ΗΠΑ έχουν επωφεληθεί από την εισροή ευρωπαϊκών κεφαλαίων, τα οποία κατευθύνονται προς έναν ιδιωτικό τομέα με ισχυρή επιχειρηματική δυναμική και σημαντικές επενδυτικές προοπτικές. Τώρα, όμως, η άνοδος του αμερικανικού κόστους δανεισμού μεταφέρει πρόσθετες πιέσεις στην Ευρώπη, επηρεάζοντας ταυτόχρονα τις κυβερνήσεις, τις επιχειρήσεις, τη στεγαστική πίστη και τα νοικοκυριά.

Η Γαλλία στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών αδυναμιών

Η Γαλλία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των κινδύνων που περιγράφει ο οικονομολόγος. Η υποτονική οικονομική ανάπτυξη και η έντονη πολιτική πόλωση περιορίζουν τα περιθώρια αντιμετώπισης των δημοσιονομικών προβλημάτων της, καθιστώντας τη χώρα περισσότερο ευάλωτη στις μεταβολές των διεθνών χρηματοπιστωτικών συνθηκών.

Οι αποδόσεις των γαλλικών κρατικών ομολόγων έχουν αυξηθεί σε επίπεδα που, όπως παρατηρεί ο Ελ Εριάν, παραπέμπουν περισσότερο σε οικονομίες της ευρωπαϊκής περιφέρειας παρά σε μια χώρα του πυρήνα της Ευρωζώνης.

Παράλληλα, ανοδικές πιέσεις καταγράφονται και στις αποδόσεις άλλων ευρωπαϊκών κρατικών τίτλων. Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να αποκαλύψει βαθύτερες αδυναμίες σε οικονομίες που διαθέτουν περιορισμένα περιθώρια δημοσιονομικής προσαρμογής ή αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανάπτυξης.

Η άνοδος του ενεργειακού κόστους επιβαρύνει επιπλέον την κατάσταση, ενισχύοντας τον πληθωρισμό και δυσκολεύοντας τη διαχείριση των οικονομικών πιέσεων.

Ο Ελ Εριάν προειδοποιεί, μάλιστα, ότι οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού ενδέχεται να λειτουργήσουν προς αμφότερες τις κατευθύνσεις. Παρότι η σημερινή πίεση προέρχεται κυρίως από την αμερικανική αγορά ομολόγων, μια σοβαρή επιδείνωση της ευρωπαϊκής οικονομίας θα μπορούσε να επιστρέψει ως πρόσθετος κίνδυνος στις ΗΠΑ, δημιουργώντας έναν κύκλο αλληλοτροφοδοτούμενων χρηματοοικονομικών αναταράξεων.

Γιατί η Ευρώπη δεν πρέπει να περιμένει πτώση των αμερικανικών αποδόσεων

Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προσδοκούν ότι μια σημαντική αποκλιμάκωση των αποδόσεων των αμερικανικών ομολόγων θα περιορίσει τις πιέσεις στο κόστος δανεισμού τους. Ο Ελ Εριάν, ωστόσο, θεωρεί εξαιρετικά απίθανο οι αποδόσεις να υποχωρήσουν σημαντικά ως αποτέλεσμα μιας ουσιαστικής δημοσιονομικής προσαρμογής στις ΗΠΑ.

Κατά την εκτίμησή του, ένα πιθανότερο σενάριο για την απότομη πτώση των αποδόσεων θα ήταν μια έντονη επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι επενδυτές θα μπορούσαν να στραφούν προς τα κρατικά ομόλογα ως ασφαλή καταφύγια, ενώ οι προσδοκίες για χαμηλότερα επιτόκια θα ενίσχυαν περαιτέρω την αποκλιμάκωση των αποδόσεων.

Το ενδεχόμενο αυτό, όμως, θα είχε σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία. Μια απότομη προσγείωση της αμερικανικής οικονομίας θα περιόριζε τη διεθνή ζήτηση και θα επιβάρυνε το παγκόσμιο εμπόριο. Παράλληλα, θα μπορούσε να ενισχύσει τις πιέσεις για την επιβολή νέων δασμών και εμπορικών περιορισμών.

Για την Ευρώπη, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποδειχθεί ακόμη πιο επώδυνη από τη σημερινή άνοδο των αποδόσεων, καθώς θα συνδύαζε τις χρηματοδοτικές πιέσεις με την εξασθένηση της εξωτερικής ζήτησης και την επιδείνωση των εμπορικών προοπτικών.

Το συμπέρασμα του Ελ Εριάν είναι ότι η Ευρώπη, όπως και ο υπόλοιπος κόσμος, δεν μπορεί να βασίζεται στην οικονομική εξασθένηση των ΗΠΑ για να ανακουφιστεί από τις σημερινές πιέσεις. Ούτε μπορεί να θεωρεί ότι οι κεντρικές τράπεζες θα είναι σε θέση να επιλύσουν από μόνες τους τα δημοσιονομικά προβλήματα, όπως έχει προτείνει η επικεφαλής της γαλλικής ακροδεξιάς, Μαρίν Λε Πεν, σε πρόσφατη συνέντευξή της στους Financial Times.

Η συνταγή για την Ευρώπη: Ανάπτυξη, παραγωγικότητα και μεταρρυθμίσεις

Κατά τον Ελ Εριάν, η αποτελεσματικότερη απάντηση στις αυξανόμενες χρηματοοικονομικές πιέσεις είναι η ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης και της παραγωγικότητας στην Ευρώπη. Η στρατηγική αυτή προϋποθέτει ένα ευρύ πλέγμα μεταρρυθμίσεων που θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα και θα περιορίσει τις διαρθρωτικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων περιλαμβάνονται:

Μείωση της γραφειοκρατίας, ώστε να περιοριστεί το διοικητικό κόστος για τις επιχειρήσεις και να διευκολυνθούν οι επενδύσεις.

Ολοκλήρωση της Ένωσης Κεφαλαιαγορών, με στόχο τη δημιουργία μιας πιο ενοποιημένης ευρωπαϊκής αγοράς που θα διευκολύνει τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων σε ολόκληρη την ΕΕ.

Εκσυγχρονισμός των υποδομών, προκειμένου να ενισχυθεί η παραγωγικότητα και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης.

Ενίσχυση της καινοτομίας και των νεοφυών επιχειρήσεων, ώστε περισσότερες ευρωπαϊκές εταιρείες να μπορούν να αναπτυχθούν εντός της ενιαίας αγοράς και να προσελκύουν κεφάλαια από την Ευρώπη.

Δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις που στηρίζουν την ανάπτυξη, με στόχο τη βελτίωση της βιωσιμότητας των δημόσιων οικονομικών χωρίς να υπονομεύεται η παραγωγική δυναμική.

Οι προτάσεις αυτές συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με τις συστάσεις της έκθεσης Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών έχει ιδιαίτερη σημασία και για έναν ακόμη λόγο: θα μπορούσε να περιορίσει τη διοχέτευση ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων προς τις ΗΠΑ για τη χρηματοδότηση της αμερικανικής τεχνολογικής ανάπτυξης. Αν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αποκτήσουν καλύτερη πρόσβαση σε κεφάλαια εντός της Ένωσης, μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων πόρων θα μπορούσε να στηρίξει επενδύσεις και καινοτομία στην ευρωπαϊκή οικονομία.

Παράλληλα, ο Ελ Εριάν υπογραμμίζει ότι κάθε χώρα πρέπει να προχωρήσει στις δικές της δημοσιονομικές προσαρμογές. Η ενίσχυση της ανάπτυξης δεν υποκαθιστά την ανάγκη για βιώσιμα δημόσια οικονομικά, αλλά μπορεί να διευκολύνει την επίτευξη δημοσιονομικής ισορροπίας και να περιορίσει το βάρος του χρέους σε σχέση με το ΑΕΠ.

Το τέλος της εποχής του φθηνού χρήματος

Οι εξελίξεις στις διεθνείς αγορές ομολόγων αποτελούν, σύμφωνα με τον Ελ Εριάν, μια ακόμη ένδειξη ότι η περίοδος κατά την οποία η Ευρώπη μπορούσε να βασίζεται στην άφθονη αμερικανική χρηματοδότηση και στα τεχνητά χαμηλά επιτόκια έχει παρέλθει.

Οι υψηλότερες αποδόσεις δεν συνιστούν απλώς μια προσωρινή αναταραχή στις αγορές. Αναδεικνύουν την ανάγκη οι ευρωπαϊκές οικονομίες να ενισχύσουν την παραγωγική τους βάση, να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους και να αντιμετωπίσουν τις δημοσιονομικές τους αδυναμίες.

Το βασικό μήνυμα του οικονομολόγου προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής στην Ευρώπη και διεθνώς είναι ότι η προέλευση μιας κρίσης δεν καθορίζει και τη λύση της. Παρότι η σημερινή άνοδος των αποδόσεων ξεκίνησε από τις ΗΠΑ, κάθε χώρα πρέπει να αντιμετωπίσει τις δικές της διαρθρωτικές αδυναμίες.

Χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, η Ευρώπη θα παραμείνει εκτεθειμένη στις μεταβολές της αμερικανικής αγοράς ομολόγων και στις διεθνείς χρηματοοικονομικές πιέσεις. Και όσο καθυστερεί να ενισχύσει την ανάπτυξη, την παραγωγικότητα και τη δημοσιονομική της ανθεκτικότητα, τόσο υψηλότερο θα είναι το κόστος αυτής της εξάρτησης.