Από το σύνολο περίπου 1,6 εκατ. ελεύθερων επαγγελματιών και αγροτών που είναι ασφαλισμένοι στον ΕΦΚΑ, μόλις περίπου 400.000 επέλεξαν για το 2026 ασφαλιστική κατηγορία υψηλότερη από την πρώτη. Η πλειονότητα παραμένει στην κατώτατη κατηγορία εισφορών, η οποία μετά από τέσσερις δεκαετίες ασφάλισης οδηγεί σε σύνταξη κοντά στα 800 ευρώ.

Η διαφορά μεταξύ των ασφαλιστικών επιλογών είναι ιδιαίτερα σημαντική. Με 40 χρόνια ασφάλισης, ένας επαγγελματίας που βρίσκεται στην πρώτη κατηγορία θα λάβει σύνταξη περίπου 800 ευρώ, ενώ στην υψηλότερη, έκτη κατηγορία, το ποσό μπορεί να διαμορφωθεί κοντά στα 1.800 ευρώ μικτά.

Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στους αγρότες. Όσοι παραμένουν στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία θα πρέπει να αναμένουν σύνταξη περίπου 250 ευρώ τον μήνα, ενώ η επιλογή της έκτης κατηγορίας μπορεί να αυξήσει το ποσό κοντά στα 670 ευρώ μικτά.

Η «παγίδα» των χαμηλών αυξήσεων

Το πρόβλημα των χαμηλών συντάξεων δεν περιορίζεται μόνο στο αρχικό ποσό που θα καταβληθεί στους συνταξιούχους. Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι οι ετήσιες αυξήσεις, οι οποίες σε ποσοστιαία βάση μπορεί να φαίνονται ίδιες για όλους, όμως στην πράξη ευνοούν περισσότερο όσους ξεκινούν από υψηλότερη βάση.

Με αυξήσεις της τάξης του 2% ή 3% ετησίως, οι συνταξιούχοι με υψηλότερες αρχικές αποδοχές θα βλέπουν μεγαλύτερη πραγματική αύξηση στο εισόδημά τους. Αντίθετα, όσοι ξεκινούν από πολύ χαμηλά επίπεδα θα χρειάζονται πολλά χρόνια για να υπάρξει ουσιαστική βελτίωση.

Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο δημιουργίας μιας νέας γενιάς συνταξιούχων με περιορισμένη αγοραστική δύναμη, καθώς αρκετές συντάξεις θα παραμένουν χαμηλότερες ακόμη και από τον σημερινό κατώτατο μισθό των 920 ευρώ.

Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί συστήνουν στους ελεύθερους επαγγελματίες που έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν υψηλότερες ασφαλιστικές κατηγορίες, ιδιαίτερα την τρίτη και την τέταρτη, ώστε να δημιουργήσουν καλύτερη ασφαλιστική βάση για το μέλλον.

Νέα αύξηση εισφορών από το 2026

Από την 1η Ιανουαρίου 2026 οι εισφορές των μη μισθωτών αυξάνονται κατά 2,5%, ποσοστό που συνδέεται με τον μέσο ετήσιο πληθωρισμό του 2025. Η αλλαγή αυτή αποτελεί την τέταρτη διαδοχική αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών από το 2023.

Ειδικότερα, οι εισφορές αυξήθηκαν κατά 9,6% το 2023, κατά 3,46% το 2024 και κατά 2,7% το 2025. Συνολικά, μέσα στην τετραετία 2023-2026 η σωρευτική αύξηση ανέρχεται περίπου στο 18,26%.

Με την αύξηση του 2,5%, η εισφορά της πρώτης ασφαλιστικής κατηγορίας για κύρια σύνταξη και υγειονομική περίθαλψη διαμορφώνεται στα 250,77 ευρώ τον μήνα.

Για όσους έχουν υποχρέωση επικουρικής ασφάλισης και εφάπαξ παροχής, προστίθενται επιπλέον 46,57 ευρώ για την επικουρική και 31,05 ευρώ για το εφάπαξ, με το συνολικό μηνιαίο κόστος να ανέρχεται στα 328,39 ευρώ.

Η πρώτη ασφαλιστική κατηγορία παραμένει η πιο οικονομική επιλογή για τους επαγγελματίες που θέλουν να περιορίσουν το άμεσο κόστος των εισφορών, όμως ταυτόχρονα αποτελεί και τη χαμηλότερη βάση υπολογισμού για τη μελλοντική σύνταξη.

Το δίλημμα για τους μη μισθωτούς παραμένει επομένως μεταξύ της σημερινής οικονομικής επιβάρυνσης και της εξασφάλισης ενός αξιοπρεπέστερου εισοδήματος μετά τη συνταξιοδότηση. Η επιλογή χαμηλών εισφορών μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο σημαντικά χαμηλότερης σύνταξης στο μέλλον.