Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι η Τουρκία δεν περιλαμβανόταν στο πρόγραμμα της περιοδείας του Αμερικανού υπουργού, την ώρα που εξακολουθεί να παραμένει ανοικτό το ζήτημα της επιστροφής της στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35.

Τα προγράμματα των 4 δισ. δολαρίων και ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός

Στην Κοινή Δήλωση του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ ανακοινώθηκαν συμφωνίες ύψους 4 δισ. δολαρίων μέσω του προγράμματος Foreign Military Sales (FMS), του διακρατικού μηχανισμού μέσω του οποίου πραγματοποιούνται προμήθειες αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συνοδεύουν τις ανακοινώσεις, σημαντικό μέρος των συμφωνιών αφορά την επικαιροποίηση και την προώθηση προγραμμάτων που εντάσσονται στον Μακροπρόθεσμο Προγραμματισμό Αμυντικών Εξοπλισμών. Πρόκειται για τον βασικό σχεδιασμό των Ενόπλων Δυνάμεων για την επόμενη δωδεκαετία, με προοπτική που φτάνει σε ορισμένες περιπτώσεις την εικοσαετία.

Η Πολεμική Αεροπορία συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος των εξοπλιστικών προτεραιοτήτων, καθώς η αναβάθμιση των υφιστάμενων μαχητικών και η προμήθεια προηγμένων όπλων θεωρούνται κρίσιμες για την ενίσχυση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της χώρας.

F-16 Viper και πύραυλοι μεγάλου πλήγματος

Σημαντικότερο πρόγραμμα αποτελεί η σχεδιαζόμενη αναβάθμιση ακόμη 38 μαχητικών F-16 Block 50 στο επίπεδο Viper, με εκτιμώμενο κόστος 1,05 δισ. ευρώ.

Οι εργασίες προβλέπεται να πραγματοποιηθούν στις εγκαταστάσεις της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας, ενισχύοντας παράλληλα τον ρόλο της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας. Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι έως το 2030 η Πολεμική Αεροπορία θα διαθέτει περίπου 120 F-16 Viper.

Εξίσου σημαντική είναι η αποδέσμευση προηγμένων πυραύλων μεγάλου πλήγματος, εκτιμώμενης αξίας 1,2 δισ. ευρώ. Τα συγκεκριμένα οπλικά συστήματα προορίζονται για την αξιοποίηση από μαχητικά F-16 Viper και F-35, ενισχύοντας τη δυνατότητα προσβολής στόχων από μεγάλες αποστάσεις.

Η ενίσχυση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της συνολικής αναβάθμισης της ελληνικής αεροπορικής ισχύος, καθώς συνδυάζει την αναβάθμιση των πλατφορμών με την απόκτηση όπλων αυξημένων επιχειρησιακών δυνατοτήτων.

Στην εξοπλιστική ατζέντα περιλαμβάνονται, επίσης, η υποστήριξη και η αναβάθμιση των F-16 Block 30, η συντήρηση των 11 ελικοπτέρων S-70B Aegean Hawk του Πολεμικού Ναυτικού, καθώς και η επέκταση της υποστήριξης των ελικοπτέρων Romeo και Black Hawk.

Τα Stryker και η ενίσχυση των χερσαίων δυνάμεων

Στο σκέλος των χερσαίων δυνάμεων, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προοπτική παραχώρησης τροχοφόρων τεθωρακισμένων οχημάτων Stryker 8x8 από τα πλεονάζοντα αποθέματα των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Οι πληροφορίες κάνουν λόγο για ενδεχόμενο αριθμό άνω των 300 οχημάτων, χωρίς να έχει οριστικοποιηθεί πόσα θα μπορούσαν τελικά να παραδοθούν στην Ελλάδα.

Στο πλαίσιο του σχεδιασμού εξετάζεται και η αξιοποίηση οχημάτων της έκδοσης M1128, τα οποία διαθέτουν πυροβόλο των 105 χιλιοστών. Μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να ενισχύσει τις δυνατότητες των ελληνικών χερσαίων δυνάμεων, μεταξύ άλλων και στο Ανατολικό Αιγαίο.

Παράλληλα, συμφωνήθηκε η ενίσχυση της συνεργασίας των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα μέσω του State Partnership Program. Το πλαίσιο αυτό προβλέπει κοινές ασκήσεις και δράσεις εκπαίδευσης, με αντικείμενα που περιλαμβάνουν την αεράμυνα, τις διαστημικές δραστηριότητες και τις κυβερνοεπιχειρήσεις.

Η συνεργασία διευρύνει το πεδίο των ελληνοαμερικανικών αμυντικών σχέσεων πέρα από τις προμήθειες εξοπλισμού, δίνοντας έμφαση στη διαλειτουργικότητα και στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας.

Το ζήτημα των F-35 και η εκκρεμότητα με την Τουρκία

Η επίσκεψη Ρούμπιο πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία παραμένει ανοικτή η διαφωνία Ουάσιγκτον – Άγκυρας για τα F-35.

Η Ελλάδα έχει δρομολογήσει την απόκτηση 20 μαχητικών πέμπτης γενιάς, ενώ η Τουρκία εξακολουθεί να βρίσκεται εκτός του αμερικανικού προγράμματος εξαιτίας της αγοράς και της κατοχής των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών ανέφερε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί να παραδοθούν στην Τουρκία τα αεροσκάφη για τα οποία έχει ήδη πληρώσει. Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι το ισχύον αμερικανικό νομοθετικό πλαίσιο δεν επιτρέπει την παράδοση των μαχητικών χωρίς προηγούμενη επίλυση του ζητήματος των S-400.

Οι δηλώσεις αυτές αποτυπώνουν τη δυσκολία εξεύρεσης συμβιβασμού, καθώς η αμερικανική πλευρά καλείται να σταθμίσει τις σχέσεις της με έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ και τις ανησυχίες που συνδέονται με τη χρήση ρωσικών οπλικών συστημάτων από την Τουρκία.

Αναφερόμενος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ο Ρούμπιο χαρακτήρισε «αδιανόητο» το ενδεχόμενο στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ των δύο χωρών, υπογραμμίζοντας τη σημασία της αποφυγής μιας κρίσης ανάμεσα σε δύο συμμάχους της Συμμαχίας.

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου στο επίκεντρο

Πέρα από την άμυνα, σημαντικό μέρος της ατζέντας αφορούσε την ενεργειακή ασφάλεια και τη διαφοροποίηση των διαδρομών εφοδιασμού.

Οι αναφορές του Αμερικανού υπουργού στις αναταράξεις που προκαλούν ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα ανέδειξαν την ανάγκη να περιοριστούν οι κίνδυνοι για τις διεθνείς ενεργειακές ροές.

Στο πλαίσιο αυτό, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, γνωστή ως Great Sea Interconnector (GSI), αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία. Η προοπτική διασύνδεσης των ηλεκτρικών συστημάτων συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια, τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού και την ενίσχυση της διασυνδεσιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Ρούμπιο υπογράμμισε ότι η διαφοροποίηση των ενεργειακών αλυσίδων αποτελεί σημαντική προτεραιότητα για τις ΗΠΑ και ότι τα αμερικανικά και ελληνικά συμφέροντα συγκλίνουν σε αυτό το πεδίο.

Παράλληλα, αναγνώρισε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ζητήματα που απαιτούν επίλυση, σημειώνοντας ότι οι διπλωματικές επαφές μπορούν να αποδώσουν καλύτερα όταν πραγματοποιούνται διακριτικά και χωρίς δημόσιες αντιπαραθέσεις.

Η τοποθέτηση αυτή αφήνει περιθώρια για αμερικανική διπλωματική συμβολή, χωρίς να ισοδυναμεί με ανακοίνωση συγκεκριμένης συμφωνίας ή οριστικής διευθέτησης των εκκρεμοτήτων.

Ο Κάθετος Διάδρομος και ο ρόλος της Ελλάδας στο φυσικό αέριο

Στο ενεργειακό σκέλος της ελληνοαμερικανικής συνεργασίας, κεντρική θέση καταλαμβάνει και ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου, μέσω του οποίου επιδιώκεται η διοχέτευση ποσοτήτων προς τις αγορές της Νοτιοανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία του αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην ευρωπαϊκή αγορά, σε μια περίοδο κατά την οποία η διαφοροποίηση των προμηθευτών αποτελεί βασικό στόχο της ενεργειακής πολιτικής.

Η Κοινή Δήλωση Ελλάδας – ΗΠΑ αναγνωρίζει τη σημασία του Κάθετου Διαδρόμου, των ερευνών υδρογονανθράκων και της διεύρυνσης της ενεργειακής συνεργασίας. Η Ελλάδα μπορεί, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις, να λειτουργήσει ως σημαντικός κόμβος εισαγωγής και μεταφοράς φυσικού αερίου προς άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Η σημασία του σχεδιασμού δεν περιορίζεται στις εμπορικές προοπτικές. Συνδέεται και με τη γεωπολιτική θέση της χώρας, καθώς οι υποδομές ενέργειας ενισχύουν τον ρόλο της Ελλάδας στα δίκτυα εφοδιασμού και στις στρατηγικές επιλογές της Ευρώπης.

Μια συνεργασία που ξεπερνά τους εξοπλισμούς

Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα ανέδειξε μια ατζέντα που συνδυάζει την αμυντική αναβάθμιση, την ενεργειακή ασφάλεια και την περιφερειακή διπλωματία.

Τα προγράμματα ύψους 4 δισ. δολαρίων αποτελούν το πιο μετρήσιμο σκέλος της συνεργασίας, με έμφαση στην Πολεμική Αεροπορία, στα προηγμένα οπλικά συστήματα και στην υποστήριξη υφιστάμενων μέσων. Την ίδια στιγμή, η προοπτική παραχώρησης των Stryker και η διεύρυνση της συνεργασίας με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα συμπληρώνουν την εικόνα της αμυντικής σχέσης.

Ωστόσο, η ευρύτερη διάσταση της επίσκεψης αφορά τον ρόλο της Ελλάδας σε μια περιοχή όπου οι στρατιωτικές ισορροπίες, οι ενεργειακές διαδρομές και οι διεθνείς ανταγωνισμοί συνδέονται όλο και στενότερα.

Η διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και ο Κάθετος Διάδρομος αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα έργων που αποκτούν ταυτόχρονα οικονομική, ενεργειακή και γεωπολιτική σημασία. Η εξέλιξή τους θα εξαρτηθεί από την επίλυση των εκκρεμοτήτων, τη χρηματοδότηση και την υλοποίηση των σχετικών σχεδιασμών.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η ελληνοαμερικανική συνεργασία δεν περιορίζεται πλέον στις αμυντικές προμήθειες. Επεκτείνεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα στρατηγικών σχέσεων, στο οποίο η Ελλάδα διεκδικεί ρόλο τόσο στην ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου όσο και στη διαμόρφωση των ενεργειακών ροών προς την Ευρώπη.