Από επίπεδα που προσέγγιζαν το 40% το 2019, οι δείκτες καθυστερήσεων υποχώρησαν σε μονοψήφια ποσοστά, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την επανεκκίνηση της πιστωτικής δραστηριότητας και την επιστροφή των τραπεζών σε σταθερή κερδοφορία.

Το κενό μετά την εξυγίανση των ισολογισμών

Η απομάκρυνση των κόκκινων δανείων βελτίωσε την ποιότητα του ενεργητικού, δημιούργησε όμως ταυτόχρονα ένα κενό στα έσοδα. Παρότι τα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα επιβάρυναν τους ισολογισμούς με υψηλές προβλέψεις και αυξημένο πιστωτικό κίνδυνο, εξακολουθούσαν να συνεισφέρουν λογιστικά στα έσοδα από τόκους.

Η αποενοποίησή τους περιόρισε μέρος αυτών των εισροών, σε μια περίοδο κατά την οποία τα ευρωπαϊκά επιτόκια παρέμεναν κοντά στο μηδέν. Μέχρι και το καλοκαίρι του 2022, το περιβάλλον χαμηλού κόστους χρήματος περιόριζε τις δυνατότητες ουσιαστικής αύξησης των εσόδων από το υφιστάμενο χαρτοφυλάκιο χορηγήσεων.

Η επιστροφή στην κερδοφορία έγινε εφικτή το 2022, χάρη στη μείωση των προβλέψεων για τον πιστωτικό κίνδυνο και στην καταγραφή έκτακτων κερδών περίπου 2,2 δισ. ευρώ, κυρίως από συναλλαγές ανταλλαγής ομολόγων με το Δημόσιο. Το καθαρό αποτέλεσμα των συστημικών ομίλων διαμορφώθηκε τότε κοντά στα 3,7 δισ. ευρώ.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη επίδοση δεν μπορούσε να θεωρηθεί πλήρως επαναλαμβανόμενη, καθώς σημαντικό μέρος της στηρίχθηκε σε έκτακτες πηγές εσόδων. Η διατηρήσιμη ενίσχυση της κερδοφορίας θα εξαρτιόταν από την πορεία των βασικών τραπεζικών εργασιών.

Η άνοδος των επιτοκίων αλλάζει τα δεδομένα

Η αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έδωσε σημαντική ώθηση στα τραπεζικά έσοδα. Η αύξηση των επιτοκίων, σε συνδυασμό με την ενίσχυση της πιστωτικής επέκτασης, οδήγησε το καθαρό έντοκο εισόδημα των τεσσάρων συστημικών ομίλων πάνω από τα 8 δισ. ευρώ το 2023, αυξημένο κατά περίπου 2,7 δισ. ευρώ σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Έτσι, η υποχώρηση των έκτακτων κερδών δεν οδήγησε σε ανάλογη μείωση του συνολικού αποτελέσματος. Οι τράπεζες είχαν πλέον στη διάθεσή τους μια ισχυρότερη πηγή επαναλαμβανόμενων εσόδων, η οποία στηριζόταν τόσο στα υψηλότερα επιτόκια όσο και στη διεύρυνση των χαρτοφυλακίων δανείων.

Το 2024, η διατήρηση του κόστους χρήματος σε υψηλά επίπεδα για το μεγαλύτερο μέρος της χρονιάς και η περαιτέρω αύξηση των χορηγήσεων ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο τα έντοκα έσοδα. Παράλληλα, άρχισε να αυξάνεται η συμβολή των προμηθειών, καθώς οι τράπεζες ενίσχυσαν τις δραστηριότητές τους πέρα από την παραδοσιακή χορήγηση δανείων.

Το αποτέλεσμα ήταν η συνολική καθαρή κερδοφορία να φθάσει τα 4,4 δισ. ευρώ. Την ίδια περίοδο, η σταθεροποίηση των οικονομικών επιδόσεων και η βελτίωση των κεφαλαιακών δεδομένων επέτρεψαν την επανέναρξη της διανομής μερισμάτων, με τις πρώτες διανομές να αφορούν τα κέρδη της χρήσης 2023.

Οι προμήθειες και οι εξαγορές αντισταθμίζουν την πτώση των επιτοκιακών εσόδων

Το 2025 σηματοδότησε μια νέα φάση για τον κλάδο. Η χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής από την ΕΚΤ άρχισε να πιέζει τα καθαρά έσοδα από τόκους, τα οποία υποχώρησαν κατά περίπου 400 εκατ. ευρώ ή 5% σε ετήσια βάση.

Η μείωση αυτή, ωστόσο, αντισταθμίστηκε από τη βελτίωση άλλων πηγών εσόδων. Οι εργασίες που δεν συνδέονται άμεσα με τους τόκους απέκτησαν μεγαλύτερη βαρύτητα, ενώ θετική συνεισφορά είχαν και οι εξαγορές που είχαν αρχίσει να υλοποιούνται από το 2023.

Με αυτόν τον τρόπο, οι τέσσερις συστημικές τράπεζες κατάφεραν να αυξήσουν τα καθαρά κέρδη τους στα 4,6 δισ. ευρώ, παρά την υποχώρηση των επιτοκιακών εσόδων.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τη σταδιακή διαφοροποίηση των πηγών κερδοφορίας του κλάδου. Η πιστωτική επέκταση, οι προμήθειες, η ανάπτυξη νέων χρηματοοικονομικών δραστηριοτήτων και οι εξαγορές αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία, καθώς η συμβολή των υψηλών επιτοκίων δεν μπορεί να παραμείνει στα προηγούμενα επίπεδα επ' αόριστον.

Οι εκτιμήσεις για το 2026 και το ενδεχόμενο νέου ιστορικού υψηλού

Οι εκτιμήσεις της αγοράς για το 2026 προβλέπουν ότι η συνολική κερδοφορία των τεσσάρων συστημικών ομίλων μπορεί να ξεπεράσει τα 4,6 δισ. ευρώ της προηγούμενης χρονιάς, παρά τη γεωπολιτική αβεβαιότητα.

Στους παράγοντες που μπορούν να στηρίξουν αυτή την εξέλιξη περιλαμβάνονται η πορεία των επιτοκίων από την περασμένη άνοιξη, η ενίσχυση των εργασιών σε άλλους χρηματοοικονομικούς τομείς και η περαιτέρω μεγέθυνση των τραπεζικών ομίλων, τόσο μέσω της οργανικής ανάπτυξης όσο και μέσω νέων επιχειρηματικών κινήσεων.

Ιδιαίτερη σημασία θα έχουν οι ανακοινώσεις των αποτελεσμάτων για το τρίτο τρίμηνο, οι οποίες αναμένεται να ξεκινήσουν στα τέλη Οκτωβρίου. Οι εκτιμήσεις θέλουν τα συνολικά καθαρά κέρδη των τεσσάρων συστημικών τραπεζών για το εννεάμηνο να υπερβαίνουν τα 3,6 δισ. ευρώ.

Εφόσον επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις, θα έχουν δημιουργηθεί οι προϋποθέσεις για συνολικό ετήσιο αποτέλεσμα κοντά στα 5 δισ. ευρώ. Μια τέτοια επίδοση θα συνιστούσε νέο ιστορικό υψηλό για τον κλάδο και θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για επιστροφή τουλάχιστον 2,7 δισ. ευρώ στους μετόχους μέσω μερισμάτων και άλλων μορφών διανομής κεφαλαίου.

Η εικόνα των τελευταίων ετών αποτυπώνει τη μετάβαση των ελληνικών τραπεζών από τη διαχείριση μιας βαθιάς κρίσης ισολογισμών σε ένα μοντέλο που στηρίζεται στην ισχυρότερη οργανική κερδοφορία, την ανάπτυξη των χορηγήσεων και τη διεύρυνση των πηγών εσόδων. Το ζητούμενο πλέον είναι η διατήρηση αυτής της δυναμικής σε ένα περιβάλλον χαμηλότερων επιτοκίων και αυξημένων διεθνών κινδύνων.