Η απότομη αυτή αύξηση αποδίδεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων. Από τη μία πλευρά, οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες ενισχύουν τη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια. Από την άλλη, και κυρίως, η σημαντική άνοδος της τιμής του φυσικού αερίου επηρεάζει άμεσα το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο ευρωπαϊκό σύστημα οριακής τιμολόγησης.

Ο ρόλος του φυσικού αερίου

Η κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις διεθνείς ενεργειακές αγορές. Σύμφωνα με ανάλυση του ενεργειακού think tank Ember, το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από μονάδες φυσικού αερίου στην Ευρώπη αυξήθηκε πάνω από 50% μέσα στις πρώτες δέκα ημέρες της σύγκρουσης.

Η μεταβολή αυτή συνδέεται άμεσα με την άνοδο της τιμής του φυσικού αερίου στον ευρωπαϊκό κόμβο TTF. Το συμβόλαιο επόμενου μήνα κινήθηκε την περίοδο 2–6 Μαρτίου κοντά στα 45 ευρώ/MWh, καταγράφοντας αύξηση σχεδόν 50% σε σχέση με την εβδομάδα πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, ενώ στη συνέχεια άγγιξε τα 50,87 ευρώ/MWh.

Η αγορά επηρεάζεται έντονα από την κατάσταση στον Περσικό Κόλπο, καθώς η σύγκρουση έχει περιορίσει τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τις ανησυχίες για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και ωθεί ανοδικά τις διεθνείς τιμές των καυσίμων.

Πώς περνά η κρίση στις τιμές ρεύματος

Η άνοδος της τιμής του φυσικού αερίου μεταφέρεται σχεδόν άμεσα στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας λόγω του ευρωπαϊκού μοντέλου οριακής τιμολόγησης (marginal pricing).

Στο συγκεκριμένο σύστημα, η τελική τιμή της αγοράς καθορίζεται από την τελευταία και ακριβότερη μονάδα παραγωγής που απαιτείται για να καλυφθεί η ζήτηση. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές αγορές –και ιδιαίτερα στην Ελλάδα– η μονάδα αυτή είναι συνήθως μονάδα ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο.

Κατά συνέπεια, κάθε αύξηση της τιμής του αερίου μεταφράζεται σχεδόν άμεσα σε υψηλότερη χονδρική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας.

Σύμφωνα με την ανάλυση της Ember, η επίδραση της τιμής του φυσικού αερίου στο κόστος ηλεκτροπαραγωγής είναι ακόμη ισχυρότερη από εκείνη των δικαιωμάτων εκπομπών στο ευρωπαϊκό σύστημα EU Emissions Trading System. Μάλιστα, το κόστος του αερίου επηρεάζει το συνολικό κόστος παραγωγής περίπου διπλάσια σε σχέση με τα δικαιώματα άνθρακα.

Η εικόνα στην Ευρώπη

Η επίδραση της ανόδου του φυσικού αερίου δεν είναι ίδια σε όλες τις ευρωπαϊκές αγορές, καθώς εξαρτάται από το ενεργειακό μίγμα κάθε χώρας.

Σε χώρες όπου το φυσικό αέριο έχει κυρίαρχο ρόλο στην ηλεκτροπαραγωγή, η επίδραση είναι ιδιαίτερα έντονη. Για παράδειγμα, στην Ιταλία οι μονάδες φυσικού αερίου καθόρισαν την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στο 89% των ωρών μέχρι στιγμής φέτος. Στη Γερμανία και στην Ολλανδία το αντίστοιχο ποσοστό κινείται γύρω στο 40%.

Αντίθετα, σε χώρες όπου οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη βαρύτητα, η εξάρτηση από το φυσικό αέριο είναι αισθητά μικρότερη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ισπανία, όπου η ταχεία ανάπτυξη της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας έχει μειώσει σημαντικά τη σύνδεση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας με το φυσικό αέριο.

Στην ισπανική αγορά, το φυσικό αέριο καθόρισε την τιμή της αγοράς μόλις στο 15% των ωρών το 2026, όταν το 2019 το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνούσε το 75%.

Οι επιπτώσεις στην Ελλάδα

Η ελληνική αγορά ηλεκτρισμού παραμένει σχετικά ευάλωτη στις διακυμάνσεις των τιμών του φυσικού αερίου, καθώς οι μονάδες αερίου εξακολουθούν να διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο τόσο στην κάλυψη της ζήτησης όσο και στην ευελιξία του ηλεκτρικού συστήματος.

Η απότομη άνοδος της χονδρικής τιμής αποτελεί μια πρώτη ένδειξη του τρόπου με τον οποίο η διεθνής ενεργειακή κρίση μεταφέρεται στην εγχώρια αγορά. Εάν η κρίση παραταθεί και οι τιμές του φυσικού αερίου παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, δεν αποκλείεται να καταγραφούν νέες ανοδικές πιέσεις τόσο στη χονδρική όσο και στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας τους επόμενους μήνες.

Η νέα αυτή αναταραχή επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα. Όπως υπογραμμίζουν αναλυτές της Ember, οι γεωπολιτικές κρίσεις αποδεικνύουν για ακόμη μία φορά ότι η εξάρτηση από το φυσικό αέριο μπορεί να μετατραπεί σε σημαντική πηγή οικονομικών κραδασμών.

Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η ανάπτυξη τεχνολογιών αποθήκευσης, η μεγαλύτερη ευελιξία στη ζήτηση και η ηλεκτροποίηση της οικονομίας θεωρούνται κρίσιμοι παράγοντες για τη μείωση αυτής της εξάρτησης.

Σε κάθε περίπτωση, η κρίση στον Περσικό Κόλπο υπενθυμίζει πόσο στενά συνδέονται οι ενεργειακές αγορές με τις γεωπολιτικές εξελίξεις και πόσο γρήγορα αυτές μπορούν να μετατραπούν σε αυξήσεις στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.