Η διαταραχή στις ενεργειακές ροές λόγω του πολέμου στο Ιράν και των προβλημάτων στη διέλευση πετρελαίου και φυσικού αερίου από τα Στενά του Ορμούζ έχει εντείνει τις πιέσεις σε καύσιμα, όπως το ντίζελ. Το ενεργειακό κόστος αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ στις 15 και 16 Οκτωβρίου.

Επιστρέφει η συζήτηση για τη φορολόγηση των υπερκερδών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενημέρωσε τους υπουργούς Οικονομικών, κατά τη συνεδρίασή τους στο Λουξεμβούργο, ότι θα εξετάσει τη δυνατότητα επιβολής φόρου στα έκτακτα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στόχος είναι να αξιολογηθεί εάν τα έσοδα από μια τέτοια παρέμβαση θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν μέτρα στήριξης των καταναλωτών.

Την πρωτοβουλία έχουν ζητήσει αρκετά κράτη-μέλη. Σε κοινή επιστολή τους νωρίτερα μέσα στη χρονιά, η Γερμανία, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Αυστρία, η Ιταλία και η Πολωνία κάλεσαν την ΕΕ να εξετάσει έναν φόρο στα υπερκέρδη, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης.

Ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών, Λαρς Κλίνγκμπαϊλ, υποστήριξε ότι οι πετρελαϊκές εταιρείες και τα διυλιστήρια επωφελούνται από την άνοδο των τιμών, ενώ οι καταναλωτές επωμίζονται το μεγαλύτερο βάρος. Ζήτησε, συνεπώς, από την Κομισιόν να παρουσιάσει συγκεκριμένες προτάσεις, σημειώνοντας ότι και η Γαλλία δεν αντιτίθεται σε μια τέτοια λύση.

Η επαναφορά του μέτρου, πάντως, βρίσκεται ακόμη σε επίπεδο διερεύνησης και δεν συνιστά απόφαση για την εφαρμογή ενός νέου ευρωπαϊκού φόρου.

Οι επιφυλάξεις της Κομισιόν και το προηγούμενο της ενεργειακής κρίσης

Στις Βρυξέλλες υπάρχουν σημαντικές επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα ενός τέτοιου μέτρου. Ο επίτροπος για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, υπογράμμισε ότι πρέπει να εξεταστούν όλες οι διαθέσιμες επιλογές, προειδοποιώντας παράλληλα για τις δυσκολίες εφαρμογής ενός νέου μηχανισμού.

Το προηγούμενο της ενεργειακής κρίσης μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είναι ενδεικτικό. Τότε, η ΕΕ επέβαλε ανώτατα όρια στα έσοδα ορισμένων παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας με χαμηλότερο κόστος παραγωγής, όπως οι αιολικές και οι φωτοβολταϊκές μονάδες.

Ωστόσο, τα έσοδα που συγκεντρώθηκαν υπολείπονταν σημαντικά της αρχικής εκτίμησης των 50 δισ. ευρώ, ενώ προέκυψαν δικαστικές διαμάχες που εξακολουθούν να απασχολούν την ΕΕ.

Παράλληλα, ο επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι σε μια ενιαία ευρωπαϊκή παρέμβαση. Όπως ανέφερε στο Bloomberg, η Κομισιόν μπορεί να συμβάλει με κατευθυντήριες γραμμές και αξιολόγηση των εθνικών πρακτικών, αλλά οι αποφάσεις για τη φορολόγηση των υπερκερδών μπορούν να λαμβάνονται από τις ίδιες τις κυβερνήσεις.

Η διαφωνία αποτυπώνει το βασικό δίλημμα της ΕΕ: μια κοινή παρέμβαση θα μπορούσε να προσφέρει ενιαία αντιμετώπιση της κρίσης, αλλά η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από τον σχεδιασμό, τις επιπτώσεις στις επενδύσεις και τη δυνατότητα εφαρμογής της σε διαφορετικά ενεργειακά συστήματα.

Η Ιταλία πλησιάζει σε συμφωνία για πλαφόν στο φυσικό αέριο

Παράλληλα με τη συζήτηση για τα υπερκέρδη, η Ιταλία επιχειρεί να προχωρήσει σε μια πιο άμεση παρέμβαση στο κόστος της ηλεκτροπαραγωγής.

Η Ρώμη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκονται κοντά σε συμφωνία για έναν μηχανισμό που θα περιορίζει το κόστος του φυσικού αερίου όταν η τιμή του καυσίμου υπερβαίνει ένα συμφωνημένο όριο. Το σχέδιο προβλέπει την αποζημίωση των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ώστε η αύξηση του κόστους καυσίμου να μην περνά εξ ολοκλήρου στους λογαριασμούς ρεύματος.

Ο Ιταλός υπουργός Ενέργειας, Τζιλμπέρτο Πικέτο Φρατίν, δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται στην τελική φάση. Ωστόσο, το σχέδιο δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες εξετάζουν τη συμβατότητά του με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων.

Η πιθανή συμφωνία θα μπορούσε να ξεμπλοκάρει ένα βασικό σκέλος του ιταλικού πακέτου μέτρων για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, το οποίο έχει καθυστερήσει λόγω των διαφωνιών μεταξύ Ρώμης και Βρυξελλών.

Η Ιταλία επιδιώκει εδώ και καιρό να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι τιμές του φυσικού αερίου επηρεάζουν την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η υψηλή εξάρτηση της χώρας από το συγκεκριμένο καύσιμο καθιστά νοικοκυριά και επιχειρήσεις ιδιαίτερα ευάλωτα στις διεθνείς ανατιμήσεις.

Ποιος θα πληρώσει το κόστος του μηχανισμού

Ένα από τα κρίσιμα ζητήματα αφορά τη χρηματοδότηση της παρέμβασης. Σύμφωνα με τις πληροφορίες του Bloomberg, οι αποζημιώσεις προς τους παραγωγούς θα καλύπτονται μέσω χρεώσεων του συστήματος στους καταναλωτές.

Οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι οι χρεώσεις αυτές θα είναι σημαντικά μικρότερες από την εξοικονόμηση που θα προκύπτει στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας. Η τελική επίδραση, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τον τρόπο εφαρμογής του μέτρου, το ύψος του ορίου και τις συνθήκες που θα επικρατούν στην αγορά φυσικού αερίου.

Η παρέμβαση δεν συνεπάγεται, επομένως, ότι το κόστος εξαφανίζεται. Στόχος είναι να περιοριστεί η άμεση επιβάρυνση από τις υψηλές τιμές και να κατανεμηθεί διαφορετικά μέσα στο ενεργειακό σύστημα.

Πολιτική πίεση στη Μελόνι και μέτρα για τα καύσιμα

Για την κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι, το ενεργειακό κόστος αποτελεί πλέον σημαντική οικονομική και πολιτική πρόκληση. Σύμφωνα με το Bloomberg, η Ιταλία έχει διαθέσει τουλάχιστον 2,1 δισ. ευρώ από τον Μάρτιο για φορολογικές μειώσεις με στόχο τη συγκράτηση των τιμών των καυσίμων στην αντλία.

Παράλληλα, μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι, μεταξύ των οποίων η κρατικά ελεγχόμενη Eni, έχουν ανακοινώσει εθελοντικές κινήσεις για τον περιορισμό των τιμών. Στο εσωτερικό του κυβερνητικού συνασπισμού εξετάζεται επίσης το ενδεχόμενο φορολόγησης των υπερκερδών μέσω του επόμενου προϋπολογισμού.

Οι δυνατότητες για νέες οριζόντιες επιδοτήσεις, ωστόσο, περιορίζονται από τη δημοσιονομική κατάσταση και την ανάγκη να χρηματοδοτηθούν άλλες κρατικές δαπάνες.

Η Ευρώπη αναζητά κοινή απάντηση με περιορισμένα περιθώρια

Η συζήτηση για τον φόρο στα υπερκέρδη και οι διαπραγματεύσεις για το ιταλικό πλαφόν αναδεικνύουν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις στην αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.

Η πρώτη επιχειρεί να αντλήσει πόρους από τα έκτακτα κέρδη των εταιρειών που επωφελούνται από τις ανατιμήσεις. Η δεύτερη παρεμβαίνει στον μηχανισμό διαμόρφωσης του κόστους ηλεκτροπαραγωγής, ώστε να περιορίσει τη μεταφορά των υψηλών τιμών στους τελικούς καταναλωτές.

Και στις δύο περιπτώσεις, το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τις τεχνικές λεπτομέρειες, τη χρηματοδότηση και τη συμβατότητα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Μέχρι να ληφθούν οριστικές αποφάσεις, η ενεργειακή κρίση συνεχίζει να δοκιμάζει τις αντοχές των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, αλλά και τα περιθώρια παρέμβασης των κυβερνήσεων.