Μέρος του ποσού αναμένεται να κατευθυνθεί σε παρεμβάσεις για τη θέρμανση, με βασικές επιλογές την οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης και την επιδότηση στην αντλία για το πετρέλαιο θέρμανσης.

Για το 2027, στο προσχέδιο του προϋπολογισμού έχει προβλεφθεί επιπλέον δημοσιονομικός χώρος περίπου 200 εκατ. ευρώ, ώστε να καλυφθούν πιθανές ανάγκες που θα προκύψουν από τη συνέχιση της ενεργειακής κρίσης.

Οι προβλέψεις αυτές βασίζονται, μεταξύ άλλων, στις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για υποχώρηση της μέσης τιμής του πετρελαίου Brent από 91,2 δολάρια το βαρέλι το 2026 σε 78,2 δολάρια το 2027. Εάν, ωστόσο, οι τιμές κινηθούν υψηλότερα από τις προβλέψεις ή ενταθούν οι πληθωριστικές πιέσεις, οι ανάγκες για πρόσθετη στήριξη ενδέχεται να αυξηθούν.

Το ελληνικό αίτημα για μεγαλύτερη ευελιξία

Η Αθήνα θα επιδιώξει στη Σύνοδο Κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών την επόμενη εβδομάδα να διευρύνει τα περιθώρια για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης.

Στην επιστολή του προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο πρωθυπουργός έχει προτείνει δύο βασικές παρεμβάσεις:

Εξαίρεση προσωρινών μέτρων από τους δημοσιονομικούς κανόνες, ώστε οι έκτακτες δαπάνες για την ενεργειακή κρίση να μην επιβαρύνουν στον ίδιο βαθμό τα διαθέσιμα περιθώρια.

Αξιοποίηση των υπερεσόδων από τον ΦΠΑ, ύψους περίπου 700 εκατ. ευρώ, χωρίς να προσμετρώνται στις δαπάνες με τον τρόπο που υπολογίζεται σήμερα η δημοσιονομική επίδοση.

Οι σχετικές συζητήσεις τέθηκαν στο τραπέζι του Eurogroup, ωστόσο η πρόταση για εξαίρεση δαπανών από τους δημοσιονομικούς κανόνες δεν έχει εξασφαλίσει μέχρι στιγμής επαρκή στήριξη μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών.

Η έκβαση της συζήτησης έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική οικονομική πολιτική, καθώς θα καθορίσει σε ποιο βαθμό η κυβέρνηση θα μπορεί να αντιδράσει σε νέα ενεργειακά σοκ χωρίς να χρειαστεί να περιορίσει άλλες προγραμματισμένες δαπάνες.

Στενά περιθώρια στον προϋπολογισμό

Το προσχέδιο του προϋπολογισμού δείχνει ότι οι δαπάνες για το 2026 και το 2027 κινούνται κοντά στα ανώτατα όρια που προβλέπει το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο.

Αυτό σημαίνει ότι η δυνατότητα λήψης νέων μέτρων δεν εξαρτάται μόνο από την ύπαρξη ταμειακών διαθεσίμων ή από την πορεία των φορολογικών εσόδων. Καθοριστικό ρόλο παίζουν και οι κανόνες που διέπουν την αύξηση των καθαρών δαπανών.

Εάν δεν υπάρξει συμφωνία για μεγαλύτερη ευελιξία, το οικονομικό επιτελείο θα πρέπει να επιλέξει μεταξύ περιορισμένων νέων παρεμβάσεων και ανακατανομής πόρων από άλλες κατηγορίες δαπανών. Η επιλογή αυτή γίνεται δυσκολότερη όσο παραμένουν αυξημένες οι ανάγκες για κοινωνική στήριξη, επενδύσεις και άλλες δημόσιες προτεραιότητες.

Τα μέτρα στήριξης που έχουν ήδη ενεργοποιηθεί

Μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου είχαν υιοθετηθεί μέτρα συνολικού ύψους 1,21 δισ. ευρώ για τη στήριξη των εισοδημάτων.

Από αυτά, τα 669 εκατ. ευρώ αφορούσαν προσωρινές παρεμβάσεις, ενώ τα υπόλοιπα 541 εκατ. ευρώ συνδέονταν με μόνιμες ενισχύσεις, μεταξύ των οποίων η αύξηση της στήριξης προς τους συνταξιούχους και η διεύρυνση των δικαιούχων της επιστροφής ενοικίου.

Η διάκριση μεταξύ προσωρινών και μόνιμων μέτρων είναι κρίσιμη. Οι έκτακτες παρεμβάσεις μπορούν να συνδεθούν με συγκεκριμένες συνθήκες και να λήξουν όταν αυτές εκλείψουν, ενώ οι μόνιμες ενισχύσεις δημιουργούν διαρκείς υποχρεώσεις για τον προϋπολογισμό.

Για τον λόγο αυτό, η κυβέρνηση επιδιώκει να διατηρήσει τη δυνατότητα αντίδρασης σε μια νέα ενεργειακή αναταραχή χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τους δημοσιονομικούς στόχους.

Το στοίχημα της επόμενης περιόδου

Το διαθέσιμο περιθώριο των 400 εκατ. ευρώ αποτελεί ένα περιορισμένο δίχτυ ασφαλείας για την επόμενη διετία, ιδίως εάν οι διεθνείς τιμές ενέργειας παραμείνουν υψηλές ή εμφανιστούν νέες αναταράξεις στις αγορές.

Η ελληνική πρόταση για δημοσιονομική ευελιξία επιδιώκει να διευρύνει αυτό το περιθώριο, επιτρέποντας την ενεργοποίηση πρόσθετων μέτρων χωρίς αντίστοιχη συμπίεση άλλων δαπανών. Ωστόσο, μέχρι να υπάρξει ευρωπαϊκή συμφωνία, ο σχεδιασμός θα πρέπει να κινηθεί μέσα στα υφιστάμενα όρια.

Το βασικό ζητούμενο είναι να υπάρχει δυνατότητα στοχευμένης στήριξης εάν η ενεργειακή κρίση επιδεινωθεί, χωρίς να διαταραχθεί η δημοσιονομική ισορροπία. Η τελική έκταση των παρεμβάσεων θα εξαρτηθεί τόσο από την πορεία των τιμών όσο και από τις αποφάσεις που θα ληφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.