Μειώσεις στις δαπάνες για ανταγωνιστικότητα και εξωτερική βοήθεια

Το σχέδιο που παρουσίασε η ιρλανδική προεδρία προβλέπει μείωση περίπου 8% στον συνολικό προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Στόχος είναι να περιοριστούν οι δαπάνες, ανταποκρινόμενες στις πιέσεις χωρών με αυστηρότερη δημοσιονομική προσέγγιση, με τη Γερμανία να βρίσκεται μεταξύ των βασικών υποστηρικτών αυτής της γραμμής.

Το διαπραγματευτικό έγγραφο, γνωστό ως negobox, προβλέπει περικοπές ύψους 122 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές σε σχέση με την πρόταση που είχε καταθέσει η κυπριακή προεδρία τον Ιούνιο. Το νέο πλαίσιο αναμένεται να αποτελέσει τη βάση για τις συζητήσεις των 27 ηγετών της ΕΕ στην προσεχή σύνοδο κορυφής.

Οι μεγαλύτερες μειώσεις κατανέμονται σε τρεις βασικούς τομείς:

Ανταγωνιστικότητα: περικοπές 75 δισ. ευρώ.

Αναπτυξιακή και εξωτερική βοήθεια: μείωση κατά 38 δισ. ευρώ.

Διοικητικές δαπάνες: περιορισμός κατά 10 δισ. ευρώ.

Παράλληλα, η ιρλανδική προεδρία εισηγείται την κατάργηση του αποθεματικού έκτακτης ανάγκης, γνωστού ως «EU Facility cushion». Ο συγκεκριμένος μηχανισμός θα έδινε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη δυνατότητα να κινητοποιεί πρόσθετους πόρους για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων κρίσεων κατά τη διάρκεια της επταετούς περιόδου.

Διατηρούνται τα κονδύλια για γεωργία και περιφερειακή συνοχή

Σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι αντιδράσεις από τις χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης, η ιρλανδική προεδρία διατηρεί χωρίς περικοπές τα κονδύλια για τις αγροτικές επιδοτήσεις και τις περιφερειακές ενισχύσεις.

Οι δύο αυτές κατηγορίες αντιπροσωπεύουν περίπου το ήμισυ του συνολικού προϋπολογισμού και αποτελούν διαχρονικά βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Για αρκετά κράτη-μέλη, η διατήρηση των συγκεκριμένων πόρων θεωρείται κρίσιμη τόσο για τη στήριξη του αγροτικού εισοδήματος όσο και για τη μείωση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών.

Οι χώρες που συγκροτούν την ομάδα «Friends of Cohesion» αντιτίθενται στις μεγάλες περικοπές, υποστηρίζοντας ότι η πολιτική συνοχής πρέπει να παραμείνει στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.

Στην αντίπερα όχθη, οι χώρες που προωθούν αυστηρότερη δημοσιονομική πολιτική ζητούν μειώσεις αρκετών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ από το συνολικό πακέτο, το οποίο προσεγγίζει τα 2 τρισ. ευρώ. Η διαφωνία δεν αφορά μόνο το τελικό ύψος των δαπανών, αλλά και την κατανομή των διαθέσιμων πόρων μεταξύ των παραδοσιακών ευρωπαϊκών πολιτικών και των νέων προτεραιοτήτων, όπως η ανταγωνιστικότητα και η άμυνα.

Αντιδράσεις από τις χώρες που ζητούν δημοσιονομική πειθαρχία

Παρά τις περικοπές, η νέα πρόταση δεν φαίνεται να καλύπτει τις απαιτήσεις των κρατών-μελών που επιδιώκουν ακόμη μεγαλύτερη συγκράτηση των δαπανών. Οι κυβερνήσεις αυτές υποστηρίζουν ότι οι μειώσεις δεν θα πρέπει να επιβαρύνουν δυσανάλογα τομείς που θεωρούν στρατηγικής σημασίας για το μέλλον της Ευρώπης, όπως η ανταγωνιστικότητα, η άμυνα και η αναπτυξιακή χρηματοδότηση.

«Η ιρλανδική πρόταση είναι απογοητευτική και απέχει πολύ από ένα σημείο στο οποίο θα μπορούσε να επιτευχθεί συμφωνία», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης, σύμφωνα με το Politico.

Ο ίδιος εξέφρασε την άποψη ότι η σημαντική αύξηση των δαπανών του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα δεν είναι οικονομικά βιώσιμη. Παράλληλα, υποστήριξε ότι το σχέδιο εξακολουθεί να δίνει υπερβολικό βάρος σε παραδοσιακές πολιτικές, αντί να προσαρμόζει τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες στις προκλήσεις του 21ου αιώνα.

«Αυτό το διαπραγματευτικό έγγραφο δεν αποτελεί βάση για συμφωνία μεταξύ των κρατών-μελών. Χρειαζόμαστε επειγόντως περισσότερο δημοσιονομικό ρεαλισμό και λιγότερη οικονομική “Χώρα των Θαυμάτων”», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Οι ίδιες χώρες είχαν ασκήσει κριτική και στην προηγούμενη πρόταση της κυπριακής προεδρίας, τον Ιούνιο, θεωρώντας ανεπαρκή την προβλεπόμενη μείωση των 32 δισ. ευρώ.

Πιέσεις για συμφωνία έως το τέλος του έτους

Οι μόνιμοι αντιπρόσωποι των 27 κρατών-μελών αναμένεται να εξετάσουν την πρόταση σε συνεδρίαση την Κυριακή, ενόψει των συζητήσεων μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών την Πέμπτη.

Ο στόχος είναι να επιτευχθεί συμφωνία για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό έως το τέλος του έτους. Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να παραμείνουν δύσκολες, καθώς οι διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες περιορίζουν τα περιθώρια συμβιβασμού. Επιπλέον, οι επικείμενες εκλογές στη Γαλλία, την Πολωνία και την Ιταλία ενδέχεται να περιπλέξουν περαιτέρω τη διαδικασία.

Η τελική συμφωνία θα καθορίσει τις χρηματοδοτικές δυνατότητες της ΕΕ για επτά χρόνια, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ένωση καλείται να ενισχύσει την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητά της, να καλύψει αυξημένες αμυντικές ανάγκες και ταυτόχρονα να διατηρήσει τη στήριξη προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.

Ανοιχτό το ζήτημα των νέων ευρωπαϊκών εσόδων

Εκτός από το σκέλος των δαπανών, σημαντικές διαφωνίες παραμένουν και γύρω από τις νέες πηγές χρηματοδότησης του κοινοτικού προϋπολογισμού. Η ιρλανδική προεδρία δεν προχώρησε σε ουσιαστικές αλλαγές στο πακέτο των πέντε νέων πηγών εσόδων που είχε προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το προηγούμενο έτος. Οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να αποφέρουν συνολικά 66 δισ. ευρώ.

Η στάση αυτή έχει προκαλέσει δυσαρέσκεια σε χώρες όπως η Γαλλία, η οποία ζητούσε να συμπεριληφθούν στο διαπραγματευτικό κείμενο και προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για επιβαρύνσεις στις μεγάλες ψηφιακές εταιρείες, στις διαδικτυακές υπηρεσίες τυχερών παιχνιδιών και στις επιχειρήσεις κρυπτονομισμάτων. Οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να διευρύνουν τις διαθέσιμες πηγές εσόδων της ΕΕ.

Ορισμένες από τις αρχικές προτάσεις της Κομισιόν, όπως ο εταιρικός φόρος που είναι γνωστός ως CORE και η επιβάρυνση των ρυπογόνων επιχειρήσεων μέσω του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS), συναντούν αντιδράσεις από αρκετές κυβερνήσεις εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο. Ως αποτέλεσμα, οι προοπτικές εφαρμογής τους παραμένουν περιορισμένες.

Στο τραπέζι αλλαγές για τη φορολόγηση των εκπομπών

Παρά τις πιέσεις για την απόσυρση των πιο αμφιλεγόμενων προτάσεων, η Ιρλανδία διατήρησε και τις πέντε πιθανές πηγές εσόδων στο διαπραγματευτικό πλαίσιο, προτείνοντας κυρίως τεχνικές τροποποιήσεις με στόχο να περιορίσει τις αντιδράσεις των κρατών-μελών.

Μεταξύ των αλλαγών που εξετάζονται είναι η σταδιακή εφαρμογή των εισφορών που συνδέονται με το ETS για τις φτωχότερες χώρες, οι οποίες εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να επηρεαστούν δυσανάλογα από τη συγκεκριμένη επιβάρυνση. Παράλληλα, προτείνεται η ενίσχυση των εσόδων του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού από την επιβάρυνση των εισαγωγών άνθρακα, ένα μέτρο που έχει ήδη εξασφαλίσει την αποδοχή των περισσότερων κυβερνήσεων.

Το ζήτημα των ίδιων πόρων της ΕΕ αναμένεται να απασχολήσει τους ηγέτες κατά τη σύνοδο της Πέμπτης. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έχει δηλώσει ότι επιδιώκει να διαμορφώσει ένα πακέτο πιθανών νέων εσόδων που θα μπορούσε να συγκεντρώσει την υποστήριξη των κυβερνήσεων.

Η διαπραγμάτευση παραμένει σύνθετη, καθώς τα κράτη-μέλη καλούνται να συμφωνήσουν ταυτόχρονα στο ύψος των κοινοτικών δαπανών, στις πολιτικές που θα χρηματοδοτηθούν κατά προτεραιότητα και στις πηγές από τις οποίες θα προέλθουν τα απαραίτητα έσοδα.