Έρευνα του Reuters σε δεκάδες κινεζικά ακαδημαϊκά κείμενα από το 2017 καταγράφει συστηματική παρότρυνση συμβούλων πολιτικής να αξιοποιηθεί η αμερικανική στρατηγική περιορισμού της Κίνας προς όφελος του Πεκίνου. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, το σχέδιο έχει πλέον περάσει στη φάση της εφαρμογής.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η συμφωνία που συνήψε η Κίνα με τον Καναδάς κατά την επίσκεψη του πρωθυπουργού Mark Carney στο Πεκίνο, η οποία μειώνει δασμούς στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα. Θεωρείται η πρώτη από μια σειρά κινήσεων που στοχεύουν στην αποδυνάμωση των αμερικανικών μοχλών πίεσης.

Σύμφωνα με χιλιάδες έγγραφα εμπορικής στρατηγικής που εξετάστηκαν, το Πεκίνο αποδέχεται ότι μια επώδυνη διαρθρωτική προσαρμογή είναι αποδεκτό τίμημα, εφόσον εξασφαλίσει μακροπρόθεσμη κυριαρχία στο παγκόσμιο εμπόριο. Αν η στρατηγική επιτύχει, η Κίνα θα μπορούσε να ανατρέψει τη γραμμή που ακολουθούν οι ΗΠΑ την τελευταία δεκαετία και να τοποθετηθεί στο επίκεντρο μιας νέας πολυμερούς τάξης, διαμορφωμένης με κινεζικούς όρους.

«Οι Κινέζοι έχουν μια χρυσή ευκαιρία», σημειώνει η Alicia García Herrero από το Bruegel. Από αμερικανικής πλευράς, αξιωματούχοι αντιτείνουν ότι ο Trump επιδιώκει να διορθώσει τις στρεβλώσεις της παγκοσμιοποίησης εις βάρος των ΗΠΑ, ενώ άλλες χώρες επενδύουν ακόμη περισσότερο σε αυτήν καθώς περιορίζεται η πρόσβασή τους στην αμερικανική αγορά.

Την ώρα που προετοιμάζεται επίσκεψη του Trump στην Κίνα, το κινεζικό διπλωματικό δίκτυο εντείνει επαφές παγκοσμίως υπέρ της πολυμέρειας και του ελεύθερου εμπορίου. Το Πεκίνο ανακοίνωσε μηδενικούς δασμούς για εισαγωγές από 53 αφρικανικές χώρες και προχώρησε σε αναπτυξιακές δεσμεύσεις με το Λεσότο, στο οποίο είχαν επιβληθεί υψηλοί αμερικανικοί δασμοί.

Στρατηγικός στόχος, όπως αποτυπώνεται στα επίσημα κείμενα, είναι η τόσο βαθιά ενσωμάτωση της Κίνας στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας ώστε οι εμπορικοί εταίροι να μην μπορούν εύκολα να αποσυνδεθούν, ακόμη και υπό αμερικανική πίεση.

Στο πλαίσιο αυτό επιταχύνονται διαπραγματεύσεις με χώρες όπως η Ονδούρα, ο Παναμάς, το Περού, η Νότια Κορέα και η Ελβετία. Τον Νοέμβριο, ο υπουργός Εξωτερικών Wang Yi αιφνιδίασε Ευρωπαίους αξιωματούχους θέτοντας στο τραπέζι το ενδεχόμενο συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου με την ΕΕ.

Ωστόσο, το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας – που αγγίζει τα 1,2 τρισ. δολάρια – περιπλέκει τις διαπραγματεύσεις. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκφράζουν φόβους ότι το χαμηλού κόστους κινεζικό πλεόνασμα θα κατευθυνθεί στις ευρωπαϊκές αγορές, πιέζοντας τις τοπικές βιομηχανίες. Ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης χαρακτήρισε τις κινεζικές προτάσεις «προπαγάνδα», ξεκαθαρίζοντας ότι δεν υπάρχει σχέδιο για εμπορική συμφωνία.

Ο Pascal Lamy, πρώην γενικός διευθυντής του ΠΟΕ, επισημαίνει ότι οι κινεζικές εξαγωγές προς την Ευρώπη υπερβαίνουν την απορροφητική ικανότητα της αγοράς. Αντίστοιχα, ο Fred Neumann της HSBC τονίζει ότι το κλειδί για την εξομάλυνση των ανισορροπιών είναι η ενίσχυση της εγχώριας κατανάλωσης στην Κίνα.

Η γεωοικονομική αναμέτρηση ΗΠΑ–Κίνας εισέρχεται έτσι σε νέα φάση: με την Ουάσιγκτον να υψώνει φραγμούς και το Πεκίνο να επενδύει σε δικτυώσεις και πολυμερείς συμμαχίες, το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα βρίσκεται μπροστά σε μια πιθανή αναδιάταξη ισχύος με μακροχρόνιες συνέπειες.